Rosyjska flota cieni pod ostrzałem: połowa oznaczonych statków stoi bezczynnie

Międzynarodowe sankcje wymierzone w rosyjską tzw. „flotę cieni” – sieć starych, często anonimowych tankowców, którymi Moskwa omija limity cenowe na ropę i pozyskuje wpływy z eksportu – dramatycznie zaostrzyły się w 2026 roku. Połączenie 21. pakietu sankcji UE, agresywnych działań Wielkiej Brytanii, pierwszego w historii rozszerzenia szwajcarskich restrykcji na sektor przemysłowy i obronny oraz aktywnych abordaży marynarki wojennej na Morzu Śródziemnym sprawia, że egzekwowanie sankcji ma obecnie zupełnie inny charakter niż oparty wyłącznie na papierze reżim z 2024 roku.

Około połowa z ~700 objętych sankcjami statków wstrzymała operacje

Raportowanie branżowe wskazuje, że około połowa z około 700 łącznych jednostek znajdujących się na listach USA, Wielkiej Brytanii i UE faktycznie wstrzymała swoje rejsy, aby uniknąć ryzyka zatrzymania lub abordażu . Sama UE objęła sankcjami 671 statków floty cieni według stanu na lipiec 2026 roku, podczas gdy w połowie 2024 roku było ich zaledwie 25 . Wielka Brytania w samym 2026 roku nałożyła sankcje na prawie 500 osób, podmiotów i statków w ramach swojego reżimu sankcji wobec Rosji . USA z kolei w styczniu 2025 roku umieściły na liście ponad 180 statków w osobnej akcji wymierzonej w Gazprom Nieft i Surgutnieftiegaz .

Szwajcaria po raz pierwszy rozszerza sankcje na sektor przemysłowy i obronny

11–12 sierpnia 2026 roku Szwajcaria nałożyła nowe sankcje, które po raz pierwszy obejmują przedstawicieli rosyjskiego sektora przemysłowego i obronnego . Szwajcarski Sekretariat Stanu do Spraw Gospodarczych (SECO) dodał 45 organizacji i 9 osób do swojej czarnej listy, w tym dyrektora wykonawczego Rostecu Olega Jewtuszenkę, byłego szefa Zjednoczonej Korporacji Stoczniowej Aleksieja Rachmanowa oraz biznesmena Tahira Garayeva . To oznaczało znaczące odejście od dotychczasowego skupienia Szwajcarii na sankcjach finansowych i indywidualnych . Nowe restrykcje weszły w życie o godzinie 23:00 czasu lokalnego 11 sierpnia .

Siły morskie UE dokonują abordażu i inspekcji objętych sankcjami tankowców na morzu

2 sierpnia 2026 roku dowodzona przez Włochów morska misja UE EUNAVFOR MED IRINI dokonała abordażu tankowca „Toa Payoh” na Morzu Śródziemnym, na zachód od sycylijskiej wyspy Pantelleria, w celu weryfikacji jego bandery i dokumentacji . Tankowiec w trakcie rejsu z Beninu do Stambułu zmienił rejestrację na kameruńską, z niewyjaśnionej wcześniejszej rejestracji . Kapitan początkowo odmówił współpracy, co skłoniło włoski personel do opuszczenia się na linie ze śmigłowca na pokład jednostki w celu przeprowadzenia inspekcji .

Był to drugi taki abordaż w ciągu niespełna dwóch tygodni. 20 lipca 2026 roku siły UE dokonały abordażu „MV South Star” podejrzanego o pływanie pod fałszywą banderą . Od marca 2026 roku, kiedy IRINI otrzymała uprawnienia do weryfikacji bandery na podstawie Artykułu 110, misja przeprowadziła co najmniej cztery abordaże: „Nelsa” (11 maja), „Oneiroi” (1 czerwca), „Sandhya” (7 czerwca), a następnie „South Star” i „Toa Payoh” .

Szersza eskalacja egzekwowania: 21. pakiet sankcji UE

21. pakiet sankcji UE, przyjęty 23 lipca 2026 roku, dodał 41 tankowców do listy floty cieni i po raz pierwszy objął sankcjami statki, które tankują i obsługują jednostki floty cieni . Pakiet zamroził również limit cenowy rosyjskiej ropy na poziomie 44,10 dolara za baryłkę na 12 miesięcy i umożliwił krajom UE konfiskatę zajętych ładunków ropy . UE upoważniła także Operację Atalanta na Oceanie Indyjskim do zatrzymywania i dokonywania abordażu podejrzanych tankowców floty cieni . Rosja odpowiedziała, wysyłając eskortę okrętów wojennych dla niektórych jednostek floty cieni .

Działania Wielkiej Brytanii i USA uzupełniają europejskie wysiłki

Wielka Brytania ogłosiła 70 nowych sankcji 16 czerwca 2026 roku, wymierzonych w rosyjską flotę cieni, łańcuchy dostaw dla wojska oraz sieci nielegalnych finansów . Środki te objęły ponad 20 tankowców z ropą i kilka statków LNG, co było pierwszym przypadkiem, gdy kraj G7 nałożył sankcje na statki powiązane z rosyjskim projektem Arctic LNG 2 . Departament Skarbu USA wcześniej, w styczniu 2025 roku, umieścił na liście ponad 180 statków w ramach nowej decyzji dotyczącej sektora energetycznego .

Co to oznacza dla rosyjskiego omijania sankcji?

Połączenie szerokiego oznaczania statków, aktywnego egzekwowania przez marynarkę wojenną oraz nowych sankcji na logistykę i statki serwisowe znacząco podnosi koszty prowadzenia floty cieni. Rosja jednak wciąż się dostosowuje – wysyła eskortę okrętów wojennych, zmienia banderę statków w trakcie rejsu i polega na chińskich portach przyjmujących objęte sankcjami ładunki LNG . Sytuacja pozostaje dynamiczna, a egzekwowanie sankcji prawdopodobnie zostanie przetestowane również na Morzu Bałtyckim .