Cena za Ormuz: 20 mld dolarów rocznie, które blokują światowy handel ropą

Analitycy geopolityczni i energetyczni opisują to żądanie jako „mafijny” system ochrony, którego USA i sąsiedzi z Zatoki nigdy nie zaakceptują. Oznacza to, albo impas będzie się przeciągał w nieskończoność, albo Iran ostatecznie zgodzi się na znacznie mniejszą opłatę . Parlament Iranu zatwierdził już plan egzekwowania opłat poprzez „ustalenia dotyczące bezpieczeństwa w celu ochrony” cieśniny, a irańskie media podają, że reżim będzie weryfikować i zatwierdzać statki przed zezwoleniem na przepłynięcie .

Legalność – powszechnie uznawana za nielegalną

Zgodnie z Konwencją Narodów Zjednoczonych o prawie morza (UNCLOS) statki mają prawo do „tranzytu” przez cieśniny używane do żeglugi międzynarodowej, w tym Ormuz . Artykuł 38 gwarantuje niezakłócony przepływ, a Artykuł 26(2) zezwala państwom nadbrzeżnym na pobieranie opłat od obcych statków wyłącznie za konkretne faktycznie wyświadczone usługi, a nie za samo prawo przepływu – a nawet wtedy opłaty muszą być niedyskryminacyjne.

Recenzowana analiza prawna w czasopiśmie Taylor & Francis dowodzi, że cło jest nielegalne z trzech niezależnych powodów: naruszenia Artykułu 26 UNCLOS, pogwałcenia zwyczajowej zasady niezakłóconej żeglugi (potwierdzonej w sprawie Cieśnina Korfu) oraz nadużycia kompetencji państwa nadbrzeżnego .

Międzynarodowa Organizacja Morska (IMO) oświadczyła, że nie ma podstaw prawnych dla obowiązkowych opłat w Cieśninie Ormuz . Koalicja globalnych armatorów napisała do ONZ i IMO, ostrzegając, że obowiązkowe opłaty tranzytowe „zniweczyłyby” wolność żeglugi leżącą u podstaw handlu światowego .

Oman, drugie państwo nadbrzeżne cieśniny, stanowczo sprzeciwił się obowiązkowemu systemowi opłat, argumentując, że jest on sprzeczny z prawem międzynarodowym, i zamiast tego zaproponował model opłat dobrowolnych oparty na systemie Cieśniny Malakka .

Wykonalność – przeszkody polityczne i praktyczne

Sekretarz stanu USA Marco Rubio stwierdził, że Iranowi „nie zostanie pozwolone” pobieranie opłat w ramach żadnego ostatecznego porozumienia, a arabskie państwa Zatoki również sprzeciwiają się temu systemowi . Oznacza to, że maksymalistyczne żądanie Iranu jest w obecnych negocjacjach nie do przyjęcia.

Praktycznie rzecz biorąc, własny eksport ropy Iranu – około 2 milionów baryłek dziennie przed blokadą USA – również podlegałby cłu na mocy zasad niedyskryminacji, co podważałoby cel systemu . Egzekwowanie wymagałoby od Iranu fizycznego zatrzymywania i kontrolowania statków w cieśninie, co groziłoby dalszą eskalacją militarną .

Status dyplomatyczny: przejściowe porozumienia, obecnie impas

Wojna USA-Iran rozpoczęła się 28 lutego 2026 roku. Iran ogłosił cieśninę „zamkniętą” 4 marca 2026 roku poprzez kombinację min, ataków morskich i gróźb, które sprawiły, że ubezpieczenia stały się niedostępne, a marynarze nie chcieli przepływać . 17 czerwca 2026 roku prezydent Trump i prezydent Iranu Pezeszkian podpisali memorandum o porozumieniu (MOU) przewidujące zniesienie blokady morskiej USA i „bezpieczny przepływ statków handlowych bez opłat przez 60 dni” . To tymczasowo otworzyło cieśninę bez opłat.

60-dniowy rozejm upadł. 14 lipca 2026 roku USA przywróciły blokadę morską irańskich portów, a Trump krótko ogłosił amerykański plan wprowadzenia 20% opłaty od wszystkich ładunków tranzytujących Ormuz – by kilka godzin później wycofać się z tego pomysłu . Od tego czasu ataki nasiliły się po obu stronach .

Na połowę sierpnia 2026 roku cieśnina pozostaje praktycznie zamknięta. Dzienny ruch statków spadł do około 6 jednostek, z 10-dniowej średniej około 11 i normalnego przedwojennego poziomu 15–17 . Iran twierdzi, że cieśnina pozostanie zamknięta, dopóki USA nie zmienią swojego zachowania . 11 sierpnia 2026 roku najnowsze sygnały z Waszyngtonu o rychłym porozumieniu nie przyniosły przełomu .

Zakłócenia na rynku ropy

Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) obniżyła swoją prognozę podaży ropy na 2026 rok o 4,3 miliona baryłek dziennie – najgłębsze cięcie w roku, o 600 000 baryłek dziennie głębsze niż miesiąc wcześniej – z powodu utrzymującego się zamknięcia Ormuz i powiązanych ataków na Morzu Czerwonym . Przed wojną przez cieśninę przepływało około 20% światowych dostaw ropy i znaczne ilości LNG .

Ceny ropy były zmienne przez cały okres. Brent chwilowo spadł poniżej 100 dolarów za baryłkę podczas kwietniowego okna rozejmu, wzrósł do miesięcznych maksimów w połowie lipca po przywróceniu blokady i utrzymuje się na podwyższonym poziomie w sierpniu, gdy nadzieje na porozumienie gasną . Ubezpieczenia są niedostępne lub zaporowo drogie dla tranzytów przez cieśninę, a firmy żeglugowe w dużej mierze zmieniły trasy, co wydłuża czas podróży o tygodnie i znacznie podnosi koszty .

Podsumowanie

Cieśnina jest praktycznie zamknięta. Iran chce około 20 miliardów dolarów rocznie opłat (5–7% wartości ładunku) jako warunku ponownego otwarcia, ale praktycznie wszyscy eksperci prawni, IMO, państwa Zatoki i USA uważają to żądanie za nielegalne i nie do przyjęcia. Czerwcowy rozejm z 2026 roku upadł, a na połowę sierpnia 2026 roku nie widać porozumienia. Rynki ropy doświadczają najpoważniejszych zakłóceń w dostawach w tym roku, z podwyższonymi cenami i prognozowanym przez IEA deficytem na poziomie 4,3 mln baryłek dziennie.