Europejska sieć energetyczna staje przed rzadkim podwójnym stresem: zaćmienie słońca podczas fali upałów

W środę, 12 sierpnia 2026 roku, europejski system elektroenergetyczny stanie w obliczu niezwykle rzadkiego podwójnego obciążenia: całkowitego zaćmienia Słońca – pierwszego widocznego z kontynentalnej Europy od 1999 roku – które nastąpi w trakcie gwałtownej fali upałów, która już zmusiła elektrownie cieplne i jądrowe do wyłączenia . Oczekuje się, że zaćmienie tymczasowo zmniejszy produkcję energii z paneli fotowoltaicznych (PV) w Europie o 9,7 GW między 19:15 a 21:30 czasu środkowoeuropejskiego letniego, co odpowiada wyłączeniu dziewięciu dużych reaktorów jądrowych na około godzinę . Ten spadek zbiegnie się ze szczytem wczesnowieczornego zapotrzebowania, kiedy gospodarstwa domowe wciąż gotują i używają urządzeń, a fala upałów jednocześnie zmniejszyła podaż z innych źródeł . Europejska Komisja potwierdziła 11 sierpnia, że nie ma krótkoterminowego ryzyka niedoboru mocy, ale sytuacja ma pozostać napięta . Operatorzy sieci określają sytuację jako „możliwą do opanowania” dzięki szeroko zakrojonym planom i przygotowaniom .

Skala wyzwania

Wpływ zaćmienia na europejską sieć energetyczną jest spotęgowany przez kilka jednocześnie działających czynników.

Gwałtowny, stromy spadek produkcji słonecznej. Europejska Sieć Operatorów Systemów Przesyłowych Energii Elektrycznej (ENTSO-E) prognozuje utratę do 9,7 GW mocy PV w ciągu minut, gdy Księżyc przejdzie przed Słońcem, co musi być natychmiast zrekompensowane . Sam Półwysep Iberyjski może stracić do 5 GW – około 13% szczytowego zapotrzebowania . Niemieccy operatorzy sieci przesyłowych prognozują redukcję o około 2 GW, podczas gdy w Portugalii oczekuje się 45% spadku produkcji słonecznej podczas zaćmienia .

Fala upałów już ogranicza podaż. We Francji, Włoszech, Polsce, na Węgrzech, w Rumunii i Słowenii elektrownie zostały zmuszone do ograniczenia lub wstrzymania produkcji z powodu niskiego poziomu wody lub zbyt wysokiej temperatury wody chłodzącej . Zmniejsza to bazową moc dostępną do uzupełnienia niedoboru spowodowanego zaćmieniem .

Wysokie zapotrzebowanie z powodu upałów. Używanie klimatyzacji pozostaje podwyższone, utrzymując wysokie zapotrzebowanie, nawet gdy podaż maleje .

Ostrzeżenie dla Wielkiej Brytanii. Brytyjski Krajowy Operator Systemu Energetycznego (National Energy System Operator) prognozuje niedobór mocy wynoszący prawie 1,8 GW i wydał powiadomienie o „napiętych marginesach”, prosząc uczestników rynku o oferowanie wolnych mocy wytwórczych . Wielka Brytania spodziewa się spadku produkcji słonecznej o nieco ponad 1 GW, gdy Księżyc zakryje 95% Słońca około godziny 20:00 czasu lokalnego .

Co robią operatorzy sieci

Operatorzy systemów przesyłowych (TSO) w całej Europie przygotowywali się od tygodni, koordynując działania za pośrednictwem ENTSO-E i krajowych centrów sterowania .

Rezerwowe źródła wytwórcze w gotowości. TSO przygotowały dodatkowe elektrownie gazowe, hydroelektrownie i moc jądrową, które mają być uruchamiane w miarę spadku produkcji słonecznej . Portugalski operator sieci REN poinformował, że uruchomi dodatkowe rezerwy z hydro- i termoelektrowni . W Holandii TenneT obliczył, że baterie mogą pomóc, dostarczając zmagazynowaną energię do sieci w trakcie spadku .

Koordynacja transgraniczna. Europejskie TSO ściśle współpracują za pośrednictwem ENTSO-E, aby w czasie rzeczywistym dzielić się energią elektryczną przez granice, wykorzystując łączniki do przesyłania energii z regionów mniej dotkniętych do tych, które jej najbardziej potrzebują . Komisja Europejska potwierdziła, że jednolity rynek energii elektrycznej umożliwia przepływ prądu do regionów, gdzie jest najbardziej potrzebny .

Rezerwy bilansujące sieć. Operatorzy pozyskali dodatkowe rezerwy mocy i usługi bilansujące, aby zarządzać szybkimi wahaniami częstotliwości, które wystąpią, gdy Słońce zniknie, a następnie pojawi się ponownie . Hiszpański operator sieci Red Eléctrica (REE) zwiększył zwykłe rezerwy i marginesy bezpieczeństwa oraz stale monitoruje sytuację .

Co mogą zrobić gospodarstwa domowe

Dostawcy energii i operatorzy sieci liczą na dobrowolne zmniejszenie zapotrzebowania, aby pomóc odciążyć system w krytycznym oknie .

Prośby o dobrowolne ograniczenie zużycia. Firma Octopus Energy, największy brytyjski dostawca energii dla gospodarstw domowych, wezwała klientów, aby unikali używania pralek, zmywarek i innych urządzeń o wysokim poborze mocy między 18:00 a 20:00 czasu lokalnego . Inni dostawcy w Europie wydają podobne zalecenia .

Programy motywacyjne. Hiszpański REE koordynuje działania z gospodarstwami domowymi uczestniczącymi w programach reagowania na popyt, które płacą lub motywują klientów do ograniczenia zużycia w krytycznym oknie . Według doniesień, jeden z europejskich krajów oferuje darmową energię gospodarstwom domowym, które wyłączą urządzenia podczas szczytu zaćmienia .

Ogólne zalecenia dotyczące oszczędzania. Operatorzy sieci i dostawcy proszą gospodarstwa domowe o przesunięcie niezbędnego zużycia energii elektrycznej poza okno zaćmienia (19:15–21:30 CEST), aby zmniejszyć ogólne obciążenie systemu .

Podsumowanie: Czy światła pozostaną włączone?

Nie przewiduje się blackoutów. Zaćmienie jest krótkie, przewidywalne i starannie zaplanowane . Występuje również blisko zachodu słońca, kiedy produkcja słoneczna i tak naturalnie maleje . Komisja Europejska stwierdziła, że nie ma krótkoterminowego ryzyka niedoboru mocy, choć warunki pozostaną napięte . Ruchy cen na rynkach dnia bieżącego powinny być niewielkie i krótkotrwałe . Wydarzenie z 12 sierpnia 2026 r. jest powszechnie postrzegane jako ważny test elastyczności sieci w miarę ciągłego wzrostu mocy słonecznej w Europie, a operatorzy sieci twierdzą, że zdają go – dzięki starannemu zarządzaniu i pomocy ze strony gospodarstw domowych .