Rosja ma gigantyczny deficyt budżetowy. Wydatki na wojnę pożerają 40% budżetu, nauka i technologie dostają ochłapy

Skala wydatków wojennych

To właśnie wojna jest motorem napędowym kryzysu fiskalnego.

• Budżet na 2026 rok przeznacza 16,84 biliona rubli (ok. 238 miliardów dolarów) na obronę i bezpieczeństwo – to prawie 40% wszystkich wydatków federalnych .
• Około 30% wydatków idzie bezpośrednio na siły zbrojne i przemysł zbrojeniowy; po doliczeniu służb bezpieczeństwa odsetek ten zbliża się do 40% .
• Łączne federalne finansowanie wojny i wojska sięgnęło w 2025 roku około 16 bilionów rubli (7,5% PKB) . Mimo że planowane wydatki wojskowe zostały nieco zmniejszone jako procent PKB, ich wartość bezwzględna nadal rośnie .
• Według źródeł Bloomberga, wydatki na wojnę mogą w 2026 roku przekroczyć pierwotne założenia budżetowe o dodatkowe 4–5 bilionów rubli (czyli ok. 40% więcej) .

Wpływ na programy cywilne i finansowanie nauki

Przekierowanie środków na wojnę odbywa się kosztem sektorów cywilnych.

• Nauka cywilna otrzymała w 2025 roku 792,1 miliarda rubli (8,7–9,6 miliarda dolarów) – to zaledwie 2,5% wszystkich wydatków federalnych i 22 razy mniej niż wydatki wojskowe .
• Rząd obciął finansowanie badań cywilnych o 25% w ciągu dwóch lat, przy czym najbardziej ucierpiały badania stosowane .
• Osiem flagowych projektów Putina w ramach „przywództwa technologicznego” otrzymało jedynie 201,9 miliarda rubli (2,46 miliarda dolarów) z planowanych 324,4 miliarda rubli (ponad 3,95 miliarda dolarów) – to cięcie o ponad 37% .
• Projekt technologii kosmicznej dostał zero finansowania zamiast planowanych 10 miliardów rubli; projekty „Nowe materiały i chemia” oraz „Mobilność przemysłowa” zostały okrojone o prawie 40% .
• Rząd przygotowuje się do 10-procentowej obniżki wszystkich wydatków „niewrażliwych”, z wyłączeniem wojska i opieki społecznej .

Reakcja Putina i kremlowska narracja fiskalna

Prezydent Putin publicznie bagatelizuje napięcia budżetowe.

• W czerwcu 2026 roku twierdził, że budżet odnotował nadwyżkę, zapewniając inwestorów, że gospodarka jest „w doskonałej kondycji”, a spowolnienie wzrostu to „celowy, kontrolowany proces” . W rzeczywistości jednomiesięczna nadwyżka w czerwcu była chwilowa – w lipcu deficyt wyniósł 724 miliardy rubli (8,8 miliarda dolarów) .
• Podczas piątego wojennego „rosyjskiego Davos” (Międzynarodowe Forum Ekonomiczne w Petersburgu) Putin nie przedstawił żadnej strategii wzrostu, a przedsiębiorcy nie widzą końca wojny .
• Wywiera presję na bank centralny, by obniżał stopy procentowe, dwukrotnie w lipcu 2026 roku sugerując, że stopy powinny być niższe – to niezwykle bezpośrednia ingerencja w politykę pieniężną . Bank Rosji uległ, obniżając stopę referencyjną do 14,00% pomimo podwyższonej inflacji .
• Jeśli chodzi o finansowanie nauki, Putin zażądał, aby prywatne firmy przejęły finansowanie rosyjskiej nauki, ponieważ państwo przekierowuje środki na wojnę .

Szersze wyzwania gospodarcze

Inflacja

• Oficjalna prognoza inflacji na 2026 rok to 4,0–5,0%, ale dane banku centralnego pokazują, że obecny wzrost cen przyspieszył do 8,7% (SAAR) w pierwszym kwartale 2026, a inflacja bazowa wynosi 6,3% . Ukraińskie ataki dronów na rafinerie ropy naftowej zaostrzyły problemy z dostawami paliw .
• Prognozuje się, że średnia stopa procentowa banku centralnego w 2026 roku wyniesie 14,0–14,6%, a złagodzenie polityki pieniężnej będzie następować stopniowo dopiero do 2028 roku .

Niedobór siły roboczej

• Napływ pracowników migrujących z Azji Środkowej spadł o około 15% w pierwszej połowie 2026 roku, pogłębiając i tak już krytyczny niedobór kadr . Mobilizacja wojskowa i emigracja również uszczupliły zasoby pracy w przemyśle, budownictwie i usługach. Stopa bezrobocia znajduje się na historycznie niskim poziomie 2% .

Wzrost gospodarczy

• Oficjalna prognoza wzrostu PKB na 2026 rok to zaledwie 0,4% . Bank Finlandii (BOFIT) spodziewa się wzrostu w 2026 roku blisko 1%, z deceleracją do ok. 0,5% w latach 2027–2028 . Gospodarka skurczyła się o 0,2% w pierwszym kwartale 2026 roku – to pierwszy spadek kwartalny od 2023 roku .

Trajektoria fiskalna

• Deficyt zmierza w stronę piątego z rzędu roku na minusie, a łączne wydatki przewyższają dochody o około 10% PKB w całym cyklu . Instytut Studiów nad Bezpieczeństwem UE ostrzega, że Rosja „zastawia przyszłość kraju”, a na jaw wychodzą strukturalne słabości gospodarki. Kreml najprawdopodobniej będzie próbował „jakoś przetrwać” – choć eskalacja pozostaje możliwa, jeśli Putin dojdzie do wniosku, że czas nie działa na jego korzyść .