Kosmiczne spowolnienie w Andromedzie. Czy to wina maleńkiej galaktyki M32?

Jak dane Hubble'a ujawniły spadek tempa formowania się gwiazd

Naukowcy połączyli obrazy z dwóch dużych przeglądów Hubble'a – Panchromatic Hubble Andromeda Treasury (PHAT) i Panchromatic Hubble Andromeda Southern Treasury (PHAST) – aby uzyskać szczegółową mapę historii formowania się gwiazd na całym dysku Andromedy . Podzielili oni galaktykę na tysiące kwadratów o boku 300 lat świetlnych i dla każdego z nich określili, ile gwiazd powstało w danym okresie . Kluczowa oś czasu wygląda następująco:

• Około 500 milionów lat temu: Andromeda tworzyła gwiazdy w tempie około jednej masy Słońca rocznie .
• Około 40 milionów lat temu: Tempo to spadło mniej więcej o połowę .
• Współcześnie: Tempo spadło jeszcze bardziej, do około jednej piątej masy Słońca rocznie, co oznacza ogólny spadek o około 80% w porównaniu ze stanem sprzed 500 milionów lat .

Ten długotrwały, półmiliardowy spadek jest prawdopodobnie naturalnym skutkiem wyczerpywania się rezerwuaru gazu w Andromedzie po potężnym wybuchu aktywności gwiazdotwórczej (tzw. starburst), który miał miejsce około 2 miliardów lat temu. Jednak gwałtowne przyspieszenie spadku w ciągu ostatnich 40 milionów lat jest wyjątkowo ostre i wskazuje na dodatkowe, niedawne zakłócenie .

Dowody wskazujące na M32

Powiązanie między M32 a gwałtownym spadkiem tempa formowania gwiazd opiera się na dwóch głównych liniach poszlak:

• Zbieżność czasowa: Najbardziej stromy spadek rozpoczął się około 40 milionów lat temu. Ta skala czasu jest zgodna z relatywnie niedawnym bliskim przelotem M32 przez dysk Andromedy. Takie spotkanie mogło grawitacyjnie „zamieszać” w gazie Andromedy, albo podgrzewając go tak, że nie może się zapadać, by tworzyć nowe gwiazdy, albo wyrzucając go z dysku .
• Wzór przestrzenny: Najsilniejszy spadek formowania się gwiazd widoczny jest w ogromnym, pierścieniowatym obszarze, w którym wciąż rodziło się najwięcej nowych gwiazd. Jest to dokładnie ten typ struktury, który jest najbardziej podatny na zakłócenia podczas bliskiego spotkania z mniejszą galaktyką satelitarną .

Główny autor badania, Tobin Wainer, stwierdził, że czas i miejsce nagłego spowolnienia „silnie wskazują na bliskie oddziaływanie z M32”, jednak zespół nie wykrył jeszcze bezpośrednich kinematycznych ani gazowo-dynamicznych sygnatur takiego przelotu . Mechanizm – czy to M32 pozbawiła Andromedę gazu, rozgrzała dysk gazowy, czy też wywołała falę uderzeniową, która zakłóciła proces powstawania gwiazd – pozostaje niepotwierdzony.

Przyszłe obserwacje, które mogą pomóc potwierdzić to powiązanie

Choć nie ogłoszono jeszcze żadnych nowych misji ani kampanii obserwacyjnych, które bezpośrednio miałyby na celu zbadanie hipotezy oddziaływania M32 z Andromedą, to istnieje kilka obiecujących kierunków badań:

• Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba (JWST): JWST może widzieć przez pył i mapować temperaturę, gęstość oraz prędkość gazu molekularnego w wewnętrznym dysku Andromedy z dużo wyższą rozdzielczością niż Hubble. Szczegółowa mapa kinematyki gazu mogłaby ujawnić, czy M32 zakłóciła dysk gazowy w sposób zgodny z niedawnym spotkaniem. JWST jest już używany do pomiaru ruchu własnego M32 względem Andromedy, co jest kluczowe do zrekonstruowania jej orbity .
• Pomiary ruchu własnego o wysokiej rozdzielczości: Dokładne zmierzenie trójwymiarowej orbity M32 wokół Andromedy jest niezbędne, aby potwierdzić, czy rzeczywiście przeszła ona przez dysk w ciągu ostatnich 40 milionów lat. Trwające i przyszłe badania ruchu własnego za pomocą Hubble'a, a docelowo także Kosmicznego Teleskopu Nancy Grace Roman, mogą to wyjaśnić.
• Przyszłe przeglądy spektroskopowe: Szczegółowa spektroskopia pojedynczych gwiazd i obłoków gazu w rejonie najsilniejszego spadku tempa formowania gwiazd mogłaby ujawnić ślady pływowych zakłóceń, takie jak nietypowe prędkości gazu lub podwyższona metaliczność, zgodna z populacją gwiazd M32.

Kluczowe zastrzeżenie

Powiązanie z M32 to wiodąca hipoteza, a nie potwierdzone odkrycie. Astronomowie ostrzegają, że „mała sąsiednia galaktyka M32 mogła wpłynąć na jeden z cichszych obszarów, ale astronomowie muszą wykonać więcej pracy, aby potwierdzić to powiązanie” . Spadek tempa formowania się gwiazd ma również długoterminową składową (wspomniany trend półmiliardowy), która nie jest związana z M32 i prawdopodobnie jest spowodowana naturalnym wyczerpywaniem się gazu po starożytnym wybuchu aktywności .