Dlaczego ceny gazu w Europie gwałtownie rosną, a zaćmienie Słońca dodatkowo obciąża sieć energetyczną?

Uniper, największy niemiecki importer gazu, spodziewa się, że ceny pozostaną na podwyższonym poziomie 50–60 EUR/MWh tak długo, jak cieśnina pozostanie zamknięta . Nadzieje na rozwiązanie dyplomatyczne rozwiały się 10 sierpnia, gdy rozmowy między Iranem a Omanem nie doprowadziły do porozumienia, co wywołało 10% wzrost cen kontraktów terminowych w ciągu jednej sesji .

Trzy czynniki potęgują ten wzrost:

• Rekordowo niskie zapasy: Magazyny gazu w UE były wypełnione tylko w 57% według stanu na 5 sierpnia – to najniższy poziom od 2011 roku i znacznie poniżej celu UE wynoszącego ponad 80% . Konflikt USA–Iran odwrócił typowy letni wzorzec, w którym tani gaz jest magazynowany na zimę, ponieważ wysokie ceny zachęcają do spalania, a nie magazynowania .
• Utrzymujące się fale upałów: Bezprecedensowe letnie upały od końca maja spowodowały, że zapotrzebowanie na klimatyzację osiągnęło poziom typowo obserwowany tylko zimą, zmuszając Europę do spalania większej ilości gazu do produkcji energii . Zapotrzebowanie na chłodzenie podwoiło się w ciągu sześciu lat w Europie, a same czerwcowe fale upałów dodały 10–14 GW zapotrzebowania we Francji .
• Konkurencja ze strony azjatyckiego popytu: Azjatyccy nabywcy powrócili agresywnie na rynek LNG, przechwytując ładunki, które normalnie trafiłyby do Europy . Rynek europejski jest coraz bardziej zaniepokojony połączeniem niskich zapasów, słabego importu i pogarszających się perspektyw dostaw .

Europejski Bank Centralny zauważył, że ostatni wzrost cen gazu TTF odzwierciedla w dużej mierze „szoki popytu ostrożnościowego” – presję cenową napędzaną obawami przed potencjalnymi zakłóceniami, a nie rzeczywistymi fizycznymi niedoborami .

Jak zaćmienie Słońca 12 sierpnia dodatkowo obciąża sieć

Całkowite zaćmienie Słońca 12 sierpnia to krótkoterminowy test wytrzymałości dla już przeciążonego systemu elektroenergetycznego Europy. Według ENTSO-E, stowarzyszenia reprezentującego europejskich operatorów sieci przesyłowych, przy bezchmurnym niebie produkcja energii słonecznej może spaść nawet o 9,7 GW w całej Europie na kilka godzin – co odpowiada potrzebom około 10 milionów gospodarstw domowych . Zaćmienie nastąpi między około 19:15 a 21:30 czasu środkowoeuropejskiego letniego (CEST), a całkowite zaćmienie będzie widoczne w częściach Hiszpanii, Portugalii, Islandii i Grenlandii .

Operatorzy sieci skoordynowali środki bilansowania transgranicznego, aby zarządzać szybkim spadkiem i odbudową . Portugalski operator sieci REN spodziewa się, że produkcja energii słonecznej spadnie o około 45% podczas zaćmienia i zmobilizuje dodatkową generację hydroelektryczną i cieplną, aby to zrekompensować . Największe bezwzględne spadki produkcji energii słonecznej spodziewane są w Niemczech (spadek o 3300 MW) i Hiszpanii (3000 MW), a następnie we Francji (około 1800 MW) .

Dlaczego czas ma znaczenie

Zaćmienie nakłada się na kilka istniejących obciążeń sieci:

• Przerwy w dostawach energii jądrowej spowodowane upałami: Francuskie reaktory jądrowe chłodzone wodą rzeczną odnotowały tego lata rekordową liczbę przestojów spowodowanych upałami z powodu niskiego poziomu rzek i wysokich temperatur wody . Elektrownie we Włoszech, Polsce, na Węgrzech, w Rumunii i Słowenii również zostały zmuszone do odłączenia od sieci . Jedyna węgierska elektrownia jądrowa stoi w obliczu potencjalnego zamknięcia .
• Niski poziom wody w rzekach i utrudniony transport: Historycznie niski poziom wody na Dunaju i Renie zakłóca zarówno produkcję hydroelektryczną, jak i dostawy węgla i gazu barkami .
• Rosnące zapotrzebowanie na energię elektryczną: Fala upałów spowodowała, że letnie ceny energii osiągnęły poziom normalnie obserwowany tylko zimą . W najgorętsze dni chłodzenie prawdopodobnie odpowiada za dodatkowe 10–14 GW zapotrzebowania tylko we Francji .
• Napięte dostawy gazu: Przy imporcie LNG ograniczonym zamknięciem Cieśniny Ormuz i magazynach na rekordowo niskim poziomie, dostępna moc z elektrowni gazowych jest znacznie mniejsza, aby zastąpić straty z energii słonecznej .

Oficjalna ocena

Europejska Grupa Koordynacyjna ds. Energii Elektrycznej potwierdziła 11 sierpnia, że nie ma krótkoterminowego ryzyka dla bezpieczeństwa dostaw, ale określiła sytuację jako „napiętą” w nadchodzącym tygodniu . Operatorzy przygotowali plany awaryjne, w tym prośby do niektórych gospodarstw domowych w Hiszpanii o ograniczenie zużycia energii podczas zaćmienia . Hiszpański operator sieci Red Eléctrica de España ogłosił środki ostrożności, choć spodziewa się, że wpływ będzie „ograniczony” .

Szerszy obraz: strukturalna pętla sprzężenia zwrotnego

Jak zauważają analitycy energetyczni, głównym strategicznym problemem nie jest jednorazowy niedobór mocy, ale strukturalna pętla sprzężenia zwrotnego, w której ekstremalne upały jednocześnie zwiększają zapotrzebowanie na chłodzenie, tłumią produkcję wiatrową, ograniczają generację cieplną chłodzoną wodą rzeczną i wypełniają sieć do tego stopnia, że nadwyżka energii słonecznej nie może zostać wchłonięta . Gdy produkcja energii słonecznej spada po zachodzie słońca – lub w tym przypadku podczas zaćmienia – sieć staje się niebezpiecznie uzależniona od ograniczonej puli dostępnych źródeł .

Ceny energii elektrycznej z dostawą następnego dnia w Belgii i Holandii wzrosły do 517,57 EUR za MWh podczas poprzednich szczytów fal upałów, gdy ten mechanizm się ujawnił . Przy podwyższonych cenach gazu, historycznie niskich magazynach i ograniczonych wielu źródłach wytwarzania, Europa wkracza w okres zaćmienia z wyjątkowo ciasnymi marginesami.

Zachmurzenie: wielka niewiadoma

Kluczową zmienną są warunki pogodowe 12 sierpnia. Jeśli zachmurzenie już teraz ogranicza produkcję energii słonecznej, dodatkowy wpływ zaćmienia będzie mniejszy. Z drugiej strony, jeśli niebo będzie bezchmurne, gwałtowny spadek i odbudowa mogą być bardziej wyraźne . Operatorzy sieci modelują wiele scenariuszy, aby przygotować się na każdy scenariusz .

Co będzie dalej?

• Rozwój dyplomatyczny: Każdy postęp w ponownym otwarciu Cieśniny Ormuz złagodziłby główny czynnik wzrostu cen gazu. Wynik negocjacji USA–Iran pozostaje najważniejszą zmienną .
• Cele dotyczące zapasów na zimę: Przy magazynach w UE wypełnionych w 57% 5 sierpnia wobec celu 80%+, nawet normalna zima obciążyłaby system. Mroźna zima może prowadzić do poważnych wzrostów cen i potencjalnych niedoborów dostaw .
• Działanie sieci po zaćmieniu: To, jak płynnie operatorzy zarządzą skokiem o 9,7 GW, będzie praktycznym testem elastyczności europejskiej sieci i mechanizmów koordynacji transgranicznej .