Iran w sidłach potrójnego kryzysu. Khamenei zniknął z życia publicznego, gospodarka upada, a Cieśnina Ormuz jest zamknięta

Zakulisowa konsolidacja władzy: Mimo publicznych wezwań do jedności, IRGC faktycznie przejęli władzę w czasie wojny, sprowadzając rolę Najwyższego Przywódcy do „aprobaty, a nie autorytetu”, a przywódcy wojskowi dyktują teraz strategię wojenną i operacje . W sierpniu 2026 roku pojawiły się doniesienia, że Chomejni rozpoczął przetasowania na najwyższych stanowiskach wojskowych, w tym szefa Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Iranu – co analitycy odczytali jako próbę osłabienia istniejących struktur władzy przy jednoczesnym wzmocnieniu własnej pozycji .

Problem nieobecności: Chomejni nie pojawiał się na oficjalnych wydarzeniach przez pięć miesięcy, a stan na początek sierpnia 2026 roku budził spekulacje na temat jego zdrowia i miejsca pobytu . Twardogłowi oskarżają wysokich urzędników o planowanie „zamachu stanu” po zerwaniu zawieszenia broni . IRGC otwarcie ścierają się z administracją prezydenta Pezeszkiana, a żadna z frakcji nie jest w stanie wziąć odpowiedzialności za przełomowe porozumienie w sprawie ponownego otwarcia Cieśniny Ormuz . Sam Pezeszkian przyznał 6 sierpnia 2026 roku, że „bardzo trudno” jest w tej chwili komunikować się z Chomejnim .

Efektem jest próżnia przywództwa na szczycie. Władza w Iranie jest obecnie podzielona na co najmniej cztery części: Chomejni teoretycznie ma ostatnie słowo, IRGC kontrolują sprawy wojskowe i bezpieczeństwo, a prezydentura z trudem próbuje egzekwować cywilną władzę .

Presja ekonomiczna: Blokada USA, sankcje i zamknięcie Cieśniny Ormuz

Presja ekonomiczna na Iran jest ogromna i wielowarstwowa. Połączenie amerykańskiej blokady morskiej, odnowionych sankcji i własnego zamknięcia przez Iran Cieśniny Ormuz stworzyło kryzys o narastającej sile rażenia.

Cieśnina Ormuz jest praktycznie zamknięta. 4 marca 2026 roku irańskie siły ogłosiły „zamknięcie” Cieśniny . W 2025 roku około 25% światowego handlu morskiego ropą naftową i produktami naftowymi oraz około 19% skroplonego gazu ziemnego przepływało przez tę cieśninę . Na początku sierpnia 2026 roku dane IMF PortWatch pokazały, że przez cieśninę przepływały średnio tylko około cztery statki dziennie, w porównaniu z około 90 dziennie w tym samym tygodniu 2025 roku – spadek o około 96% .

Amerykańska blokada morska daje się we znaki. USA nałożyły blokadę morską na irańskie porty i statki, przekierowując 55 statków handlowych z dala od irańskich portów według stanu na 10 sierpnia 2026 roku . Departament Skarbu USA wyznaczył irańskie firmy, w tym Persian Gulf Marine Insurance Co i HormuzSafe Marine Services Authority, celując w irański schemat wydobywania dochodów ze statków przepływających przez Cieśninę . USA ostrzegły, że mogą nałożyć sankcje wtórne na nabywców irańskiej ropy, skutecznie próbując zablokować cały irański handel morski .

Wewnętrzne ostrzeżenia przed załamaniem. Irańscy urzędnicy prywatnie wyrazili obawę, że blokada doprowadzi do załamania gospodarczego . Państwowe media ostrzegają o „załamującej się gospodarce wewnętrznej” w obliczu splotu kryzysów . Prezydent Pezeszkian określił gospodarkę i poziom życia obywateli jako „najważniejsze pole bitwy” Iranu . W lipcu 2026 roku Iran zagroził wstrzymaniem całego eksportu energii z Bliskiego Wschodu w odpowiedzi na amerykańską blokadę .

Dyplomacja warunkowa, bez przełomu. Najwyższa Rada Bezpieczeństwa Narodowego Iranu wezwała USA do zniesienia blokady morskiej, zakończenia sankcji, wycofania wojsk z regionu, wypłaty reparacji wojennych, odmrożenia irańskich aktywów, zaprzestania ataków na irańskie proxy i zaprzestania grożenia krajowi – jako warunków wstępnych jakiegokolwiek porozumienia . USA jak dotąd nie spełniły tych warunków, a impaz trwa.

Strategia prezydenta Pezeszkiana: Wojna ekonomiczna, współpraca regionalna i godna dyplomacja

Prezydent Pezeszkian nakreślił wielotorową strategię skoncentrowaną na wewnętrznym wzmocnieniu gospodarczym, współpracy regionalnej i warunkowej dyplomacji. Jest ona jednak poważnie ograniczona przez wojenną dominację IRGC i nieobecność Chomejniego.

Gospodarka jako główne pole bitwy. Pezeszkian wprost nazwał gospodarkę „głównym polem bitwy” i wezwał do jej zasadniczego ożywienia, stawiając sektor prywatny na czele strategii obronnej Iranu . Podkreśla, że sprawiedliwość, jedność narodowa i skoordynowane zarządzanie są niezbędne do przezwyciężenia zarówno zewnętrznej presji, jak i wewnętrznych wyzwań .

Wzmacnianie infrastruktury wewnętrznej. Jego administracja rozszerza współpracę regionalną, wzmacnia infrastrukturę krajową i przyspiesza rozwój kolei, aby przeciwdziałać skutkom sankcji, przy jednoczesnym utrzymaniu stabilności gospodarczej i usług publicznych . Pezeszkian zauważył, że ograniczenia bankowe utrudniają transfery pieniężne, dlatego handel wymienny stał się jedną z alternatyw dla utrzymania wymiany handlowej .

Godna dyplomacja obok obronności. Pezeszkian powiedział, że Iran nie ugnie się pod presją żadnego obcego mocarstwa, ale pozostaje zaangażowany w „godny” dialog i negocjacje w celu ochrony interesów narodowych i zmniejszenia ryzyka dalszego konfliktu . Bronił kontynuacji przez Teheran dyplomacji obok zdolności obronnych, argumentując, że negocjacje mogą pomóc chronić interesy narodowe, podczas gdy Iran pozostaje gotowy do wytrzymania zewnętrznej presji .

Główne ograniczenie. Strategię Pezeszkiana paraliżuje próżnia przywództwa i faktyczna kontrola IRGC nad polityką wojenną i decyzjami dotyczącymi bezpieczeństwa . Ponieważ Chomejni jest nieosiągalny, a IRGC ścierają się z prezydenturą, żadna frakcja nie jest w stanie wziąć odpowiedzialności za przełomową umowę w sprawie Ormuz . Sam Pezeszkian przyznał, że „bardzo trudno” jest komunikować się z Chomejnim .

Starszy analityk z Zgromadzenia Ekspertów podsumował problem: „Bardzo trudno jest się z nim w tej chwili porozumieć, ale w każdym razie jego obecność jest dla nas bardzo wielkim źródłem siły, abyśmy mogli kontynuować” . To stwierdzenie – zarówno przyznające się do trudności, jak i deklarujące wsparcie – doskonale oddaje paradoks pozycji Pezeszkiana. Ma on strategię, ale może nie mieć autorytetu, by ją zrealizować.

Co dalej?

Kryzys przywództwa w Iranie nie wykazuje oznak szybkiego rozwiązania. Rekluzyjna konsolidacja władzy przez Chomejniego może z czasem wzmocnić jego osobistą pozycję, ale już teraz sparaliżowała podejmowanie decyzji w sprawie Cieśniny Ormuz – najważniejszej kwestii gospodarczej stojącej przed krajem. Dominacja IRGC oznacza, że nawet jeśli dojdzie do porozumienia, może ono nie być trwałe. A strategia ekonomiczna Pezeszkiana, choć spójna na papierze, zderza się z brutalną rzeczywistością 96-procentowego spadku ruchu w Cieśninie, amerykańskiej blokady morskiej i przywództwa, które nie może dojść do porozumienia co do dalszej drogi.

Na razie Iran toczy dwie równoległe wojny: jedną ze Stanami Zjednoczonymi o Cieśninę Ormuz, a drugą między własnymi przywódcami o to, kto naprawdę sprawuje władzę.