Cztery zbiegające się kryzysy żywnościowe w 2026 roku – ostrzeżenie FAO

1. Europejska fala upałów: plony niszczone na naszych oczach

Produkcja rolna. Powtarzające się fale upałów w Europie – w lipcu 2026 r. temperatury w wielu krajach były o 5–12°C wyższe od średniej sezonowej – skróciły fazę wypełniania ziarna u roślin ozimych i przyspieszyły dojrzewanie . Biuletyn JRC MARS Komisji Europejskiej obniżył prognozy plonów roślin ozimych w UE o 1–4%, przez co łączne zbiory zbóż w UE są obecnie o 1% poniżej średniej pięcioletniej . Sam czerwcowy rekord upałów zniszczył szacunkowo 9 milionów ton zbóż, powodując straty w wysokości około 2 miliardów euro dla rolników . Rośliny jare, takie jak kukurydza i słonecznik, są również coraz bardziej zagrożone z powodu wyczerpania wilgoci w glebie .

Ceny żywności. Indeks Cen Żywności FAO nieznacznie wzrósł w lipcu 2026 r., a ceny cukru podskoczyły o 5,6% w ciągu jednego miesiąca, częściowo z powodu „utrzymującej się gorącej i suchej pogody, wpływającej na plony w Unii Europejskiej” . Firma Oxford Economics oceniła, że ekstremalne fale upałów stanowią obecnie większe zagrożenie dla globalnej inflacji żywnościowej niż konflikty geopolityczne .

2. Nasilające się El Niño: największy znak zapytania od 1950 roku

Skala i prawdopodobieństwo. Światowy Program Żywnościowy (WFP) poinformował o 81% szansie na wystąpienie bardzo silnego El Niño, potencjalnie jednego z najintensywniejszych od co najmniej 1950 r. . Oczekuje się, że warunki El Niño osiągną szczyt między wrześniem a grudniem 2026 r., ale skutki będą odczuwalne jeszcze w 2027 r. z powodu zakłóceń w przyszłych cyklach siewu i zbiorów .

Regionalny wpływ na uprawy. El Niño zwykle przynosi poniżej normy opady w Azji Południowo-Wschodniej, Azji Południowej (szczególnie podczas monsunu od czerwca do września) i na niektórych wyspach Pacyfiku, podczas gdy w Afryce Południowej i Ameryce Środkowej prognozowane są największe susze . Globalny Sezonowy Aktualizacja Klimatu WMO wskazała na szybki rozwój silnego El Niño w okresie lipiec–wrzesień 2026 r., z anomaliami temperatury powierzchni morza przekraczającymi 2°C w kluczowych regionach monitorowania .

Poziomy głodu. W 45 krajach już uznawanych za dotknięte brakiem bezpieczeństwa żywnościowego, WFP szacuje, że do końca 2027 r. kolejne 49 milionów ludzi może doświadczyć ostrego głodu z powodu samego El Niño – co stanowi wzrost o 22% w stosunku do obecnych 225 milionów . Ponad 18 milionów ludzi w Afryce Wschodniej i Południowej stoi w obliczu pogłębiającego się braku bezpieczeństwa żywnościowego . W Afryce Zachodniej i Środkowej WFP prognozuje, że prawie 6 milionów dodatkowych osób zostanie zepchniętych w stan ostrego braku bezpieczeństwa żywnościowego .

3. Zamknięcie Cieśniny Ormuz: katastrofa nawozowa

Skala zakłóceń. Od 2 marca 2026 r. zamknięcie zmniejszyło ruch tankowców o ponad 95% . Normalnie 20–30% wszystkich międzynarodowo handlowanych nawozów – w tym kluczowe przesyłki amoniaku i azotu – przepływa przez Cieśninę . W normalnych warunkach około 35% światowego morskiego eksportu nawozów przechodzi przez ten punkt wąskiego gardła . Ceny mocznika na Bliskim Wschodzie pozostają o 75–108% wyższe niż przed konfliktem .

Wpływ na rolnictwo. FAO szacuje, że producenci zbóż mogą stracić do 5% dochodów w 2026 r. w wyniku gwałtownego wzrostu kosztów nawozów i spadku ich dostępności . Zakłócenia wywołały gwałtowny wzrost cen energii, najbardziej dotkliwie odczuwalny dla głównych azjatyckich importerów (Chiny, Indie, Japonia, Republika Korei) . Około połowa światowej produkcji żywności zależy od syntetycznego azotu, co oznacza, że bez wznowienia dostaw nawozów straty w plonach są praktycznie pewne .

Zagrożenie cenowe. FAO ostrzegło w maju 2026 r., że dalsze zamknięcie może wywołać „szok agri-food” i poważny globalny kryzys cen żywności w ciągu 6–12 miesięcy . FAO wyraźnie podkreśliło, że rosnące ceny paliw i nawozów związane z Cieśniną Ormuz pogłębiają zagrożenie El Niño dla producentów żywności .

4. Odnowione zagrożenia dla ukraińskiego eksportu zboża przez Morze Czarne

Zakłócenia handlowe. Wzrost ataków na statki, porty i terminale eksportowe na Morzu Czarnym ponownie zakłóca globalny handel zbożem . Ukraina jest głównym eksporterem pszenicy, kukurydzy i oleju słonecznikowego, a wznowione zakłócenia zmniejszają globalną podaż.

Konsekwencje cenowe i głodowe. Obok konfliktu w Iranie, główny ekonomista FAO Torero wyraźnie wymienił wojnę na Ukrainie jako kluczowy czynnik „idealnej burzy” wyższych kosztów i niższych plonów . W lipcu 2026 r. globalne ceny pszenicy wzrosły o 5,8% w związku z „utrzymującymi się zakłóceniami” w eksporcie z Morza Czarnego . Raport wczesnego ostrzegania WFP-FAO zauważa, że konflikt na Bliskim Wschodzie i sytuacja na Ukrainie razem powodują „znaczące zakłócenia na globalnych rynkach rolno-spożywczych”, zwiększając ryzyko dalszego pogorszenia ostrego braku bezpieczeństwa żywnościowego w punktach zapalnych głodu .

Łączna prognoza: 274 miliony zagrożonych

FAO ostrzegło, że w nadchodzących miesiącach należy spodziewać się wzrostu cen surowców, ponieważ te cztery presje nakładają się na siebie . WFP prognozuje, że jeśli kryzysy będą się nasilać zgodnie z przewidywaniami, łączna liczba osób dotkniętych ostrym brakiem bezpieczeństwa żywnościowego może do końca 2027 r. osiągnąć 274 miliony w 45 krajach . El Niño z lat 2015–2016 wpłynęło na bezpieczeństwo żywnościowe 60–100 milionów ludzi, a obecne zjawisko ma zepchnąć co najmniej 49 milionów więcej w stan ostrego głodu – na i tak już rekordowo wysokim poziomie wyjściowym wynoszącym 225 milionów .

Sytuacja pozostaje dynamiczna, ale ostrzeżenie głównego ekonomisty FAO jest jasne: świat stoi u progu kolejnej fali inflacji żywnościowej, a okno na podjęcie działań zapobiegawczych szybko się zamyka.