Cieśnina Ormuz wciąż zamknięta. Porozumienie Iran–Oman to nie wszystko

Poniżej przedstawiamy trzy kluczowe wydarzenia kształtujące obecnie kryzys w Cieśninie Ormuz.

Warunki Iranu: otwarcie wymaga ustępstw USA

Iran wielokrotnie podkreślał, że samo porozumienie z Omanem w sprawie szlaku żeglugowego nie może samodzielnie otworzyć cieśniny . Najwyższa Rada Bezpieczeństwa Narodowego Iranu (SNSC) postawiła wyraźne warunki pełnego otwarcia, które zostały ostatnio sprecyzowane przez sekretarza SNSC, Mohammada Baghera Zolghadra .

Kluczowe warunki Iranu obejmują:

• Akceptacja irańskich warunków przez USA: SNSC oświadcza, że cieśnina pozostanie zamknięta, dopóki Waszyngton nie „poprawi swojego postępowania” i nie zaakceptuje konkretnych mechanizmów i warunków Iranu .
• Odszkodowania: Irański minister spraw zagranicznych Abbas Araghchi oświadczył, że przed wznowieniem swobodnego tranzytu USA muszą zapłacić Iranowi odszkodowanie .
• Wykluczenie jednostek amerykańskich i izraelskich: Zgodnie z informacjami podanymi przez państwowe media Iranu, powstające porozumienie z Omanem zakazuje przepływania jakimkolwiek statkom amerykańskim lub izraelskim po wyznaczonych szlakach żeglugowych, a za naruszenie grożą kary w wysokości do 20% wartości ładunku .
• Zniesienie blokady morskiej USA i sankcji oraz uwolnienie zamrożonych aktywów Iranu .

Stanowisko USA pozostaje głównym utrudnieniem. 10 sierpnia prezydent Donald Trump odpowiedział kontrżądaniami, domagając się, aby Iran zapłacił odszkodowanie za osoby zabite w wojnach i protestach – żądanie to nie było wcześniej podnoszone i powszechnie uważa się, że komplikuje ono wysiłki na rzecz zawarcia porozumienia .

Wcześniejsze „Memorandum of Understanding”, podpisane 17 czerwca 2026 r. przez Trumpa i prezydenta Iranu Masuda Pezeszkiana, przewidywało 60-dniowe uzgodnienie w sprawie bezpiecznego tranzytu, ale nie zostało ono dotrzymane, a USA ponownie nałożyły blokadę morską .

Gwardia Rewolucyjna: rozmowy z Omanem to osobna kwestia

Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC) dodatkowo podkreślił, że ponowne otwarcie Cieśniny Ormuz nie jest powiązane z rozmowami z Omanem, ale zależy wyłącznie od przyjęcia przez USA irańskich warunków . „Ponowne otwarcie Cieśniny Ormuz podlega szczególnym mechanizmom i warunkom Islamskiej Republiki Iranu i nie jest związane z negocjacjami między Iranem a Omanem” – powiedział rzecznik IRGC Hossein Mohebbi irańskiej agencji Tasnim w dniu 8 sierpnia .

Porozumienie Iran–Oman: tymczasowa i warunkowa trasa

Mimo tych zastrzeżeń Iran i Oman poczyniły znaczące postępy w zakresie dwustronnych ram zarządzania żeglugą .

Co zostało uzgodnione:

• Współrzędne geograficzne: Oba kraje osiągnęły porozumienie w sprawie współrzędnych nowego szlaku żeglugowego przez cieśninę, a wspólne oświadczenie znajduje się w „końcowej fazie redagowania” .
• Podział zarządzania: Iran nadzorowałby statki wpływające do Zatoki Perskiej, podczas gdy Oman zarządzałby statkami wypływającymi .
• Okres obowiązywania: Umowa jest opisywana jako tymczasowa trasa obowiązująca przez 2–4 miesiące, uzależniona od zmian w odpowiedzi USA i nie stanowiąca pełnego otwarcia .

Co pozostaje nierozwiązane:

• Ramy nie stanowią jeszcze ostatecznie podpisanej umowy. Wspólne oświadczenie jest wciąż analizowane, a porozumienie jest uzależnione od tego, czy „pewne strony trzecie” nie będą przeszkadzać w tym procesie .
• Co ważniejsze, zarówno irańscy, jak i omańscy urzędnicy wyjaśnili, że to dwustronne porozumienie samo w sobie nie zakończy blokady .

Dyplomatyczna ofensywa Japonii: budowanie koalicji i rozmowy na wysokim szczeblu

Japonia jest jednym z najbardziej aktywnych – i najlepiej udokumentowanych – graczy dyplomatycznych, którzy naciskają na swobodną żeglugę przez Cieśninę Ormuz.

Kalendarium japońskiej kampanii dyplomatycznej:

• 19 marca 2026: Japonia przyłączyła się do Wielkiej Brytanii, Francji, Niemiec, Włoch, Holandii i Kanady we wspólnym oświadczeniu „potępiającym w najostrzejszych możliwych słowach” irańskie ataki i zobowiązującym się do podjęcia „odpowiednich starań” w celu zabezpieczenia żeglugi i ustabilizowania rynków energetycznych .
• 21 marca 2026: Iran ogłosił, że selektywnie pozwoli japońskim statkom na tranzyt, a minister spraw zagranicznych Araghchi powiedział Kyodo News: „Nie zamknęliśmy cieśniny… Jest ona niedostępna jedynie dla statków naszych przeciwników” – co w praktyce oznacza selektywną blokadę .
• 30 marca 2026: Japonia przyspieszyła wysiłki na rzecz budowy „koalicji chętnych” w celu zapewnienia bezpiecznego tranzytu .
• 17 kwietnia 2026: Premier Sanae Takaichi wystosowała oficjalne pisemne przesłanie na wirtualne spotkanie przywódców w sprawie swobody żeglugi, zorganizowane przez Francję i Wielką Brytanię .
• 19 czerwca 2026: Ostatni statek powiązany z Japonią z japońską załogą pomyślnie przepłynął przez cieśninę. Statek był przetrzymywany w Zatoce Perskiej. Dzięki temu tranzytowi wszyscy obywatele Japonii zostali ewakuowani .
• 10 sierpnia 2026: Premier Takaichi przeprowadziła rozmowę telefoniczną z sułtanem Omanu Hajsamem ibn Tarikiem. Takaichi wezwała do wznowienia swobodnego i bezpiecznego tranzytu „bez dodatkowych kosztów”, a oboje przywódcy uzgodnili ścisłą koordynację na rzecz stabilności regionalnej .

Spójne stanowisko Japonii, wyrażane w oficjalnych komunikatach, głosi, że deeskalacja i swoboda żeglugi muszą zostać osiągnięte tak szybko, jak to możliwe, a Cieśnina Ormuz jest „strategicznym punktem zapalnym dla globalnej logistyki i dobrem publicznym o znaczeniu międzynarodowym” .

Gdzie jesteśmy teraz?

Porozumienie Iran–Oman stanowi najbardziej konkretny postęp w kierunku jakiejkolwiek formy tranzytu od początku kryzysu, ale pozostaje ograniczone. Jest to rozwiązanie tymczasowe, warunkowe i niekompletne. Pełne otwarcie Cieśniny Ormuz – drogi wodnej niezbędnej dla światowych rynków energii – nadal zależy od przełomu w zasadniczo utkniętych w martwym punkcie negocjacjach między Stanami Zjednoczonymi a Iranem.