Mekkańskie Porozumienie Obronne: Iran lawiruje między kpiną a ostrożnym poparciem

Iran: od przyjęcia do „papierowego układu” i czerwonej linii

Reakcja Teheranu nie była jednolita. Różni urzędnicy i media wysyłali w pierwszych dniach po podpisaniu umowy sprzeczne sygnały.

Minister spraw zagranicznych Abbas Araghchi 7 sierpnia przyjął porozumienie z zadowoleniem, wzywając do większej jedności wśród państw muzułmańskich i polegania na własnych siłach. Pochwalił też irańskie siły zbrojne, łącząc pakt z szerszym wezwaniem do regionalnej samodzielności .

Jednak jeszcze tego samego dnia irański deputowany Ebrahim Rezaei, członek Komisji Bezpieczeństwa Narodowego i Polityki Zagranicznej Madżlisu, zamieścił na X ostry wpis. Odrzucił porozumienie jako „papierowy układ”, który nie zapewni Arabii Saudyjskiej bezpieczeństwa, argumentując, że Rijad powinien zmienić swoją politykę, a nie szukać sojuszników .

Do 10 sierpnia oficjalny ton złagodniał. Rzecznik MSZ Iranu Esmaeil Baghaei powiedział dziennikarzom, że Teheran „nie widzi powodu do obaw, że traktat jest wymierzony przeciwko Iranowi”, i nazwał pakt pozytywnym krokiem w kierunku solidarności muzułmańskiej. Podkreślił też, że porozumienie dowodzi, iż narody Bliskiego Wschodu zrozumiały, że „bezpieczeństwo nie jest towarem, który można kupić u fałszywych brokerów bezpieczeństwa” .

Najostrzejsze ostrzeżenie padło ze strony irańskiej twardogłowej gazety Kayhan 10 sierpnia, która wyznaczyła jasną czerwoną linię: jakiekolwiek wykorzystanie paktu przeciwko ugrupowaniom sprzymierzonym z Iranem, w tym jemeńskim Houthi, spotka się z „decydującą odpowiedzią” na polu bitwy .

Irańskie media państwowe przedstawiły natomiast porozumienie jako „sojusz przeciwko Wielkiemu Izraelowi” i odejście od zdominowanej przez USA architektury bezpieczeństwa w regionie .

Podsumowując, oficjalna linia Iranu bagatelizowała pakt jako niegroźny, podczas gdy twardogłowe głosy były ostro krytyczne, a analitycy zauważali, że wielu w Iranie wierzy, iż sojusz jest wymierzony także w Teheran .

Kluczowe cechy obronne i strukturalne paktu

Mekkańskie Porozumienie Obronne opiera się na dwustronnym pakcie saudyjsko-pakistańskim podpisanym niespełna rok wcześniej i rozszerza go o Turcję . Jego podstawowe elementy to:

• Klauzula obrony zbiorowej: Wspólne oświadczenie stanowi, że zbrojny atak na jednego sygnatariusza „będzie uznany za atak na nich wszystkich” . Turecki minister spraw zagranicznych Hakan Fidan powiedział, że jest to technicznie to samo, co art. 5 NATO .
• Brak konkretnych zobowiązań: Oświadczenie nie podaje żadnych szczegółów dotyczących wkładu wojsk, wiążących obowiązków reagowania ani progów aktywacji . Analitycy zauważyli, że sformułowanie „będzie uznany” nie jest obowiązkowym wyzwalaczem działań zbrojnych .
• Struktura instytucjonalna: Pakt ustanawia Komitet Ministrów i Sekretariat Generalny z siedzibą w Arabii Saudyjskiej nadzorujący wdrażanie porozumienia .
• Otwartość na rozszerzenie: Prezydent Turcji Erdogan wyraził chęć rozszerzenia sojuszu, a Egipt jest postrzegany jako potencjalny przyszły członek .
• Zgodność z NATO: Turcja oświadczyła, że porozumienie nie jest sprzeczne z jej zobowiązaniami wobec NATO .

Zapewnienia ze strony Turcji i Pakistanu

Ankara i Islamabad w publicznych oświadczeniach wyjaśniły, że pakt nie jest wymierzony w Iran ani w żaden konkretny kraj.

• Turecki minister spraw zagranicznych Hakan Fidan powiedział, że porozumienie jest „defensywne, a nie wymierzone w Iran” i technicznie tożsame z art. 5 NATO, ale podkreślił, że Arabia Saudyjska dąży do zakończenia przemocy w Cieśninie Ormuz, a nie do konfliktu z Teheranem .
• Turecki wiceprezydent Cevdet Yilmaz stwierdził, że pakt „absolutnie nie może być postrzegany jako struktura skierowana przeciwko Iranowi”, opisując go wyłącznie jako mechanizm odstraszania .
• Oficjalne oświadczenie Ankary podało, że porozumienie „nie jest wymierzone w żaden konkretny kraj” .
• Prezydent Erdogan napisał w mediach społecznościowych, że porozumienie „nie jest wymierzone w żaden kraj” i jest otwarte na udział wszystkich państw dążących do pokoju i stabilności .
• Pakistański minister spraw zagranicznych Ishaq Dar nazwał porozumienie „czysto defensywnym z natury”, dodał, że nie jest wymierzone w żaden kraj, i potwierdził, że pozostaje otwarte dla innych państw regionalnych chcących przestrzegać jego zasad .