Syria przejmuje kontrolę nad rosyjskimi bazami. Co oznacza nowe memorandum?

Co zawiera memorandum?

Memorandum, ogłoszone przez syryjskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych i podane przez państwową agencję SANA, zawiera kilka kluczowych postanowień:

• Przekazanie obiektów cywilnych pod kontrolę Syrii: Syria przejmie zarządzanie lotniskiem Hmeimim oraz czwartym komercyjnym nabrzeżem portu Tartus, kończąc rosyjską administrację tych aktywów cywilnych . Obiekty te będą stopniowo integrowane z cywilną administracją kraju .
• Zmiana statusu baz wojskowych: Dawne rosyjskie bazy wojskowe zostaną przekształcone we wspólne rosyjsko-syryjskie centra szkoleniowe – nie będą już samodzielnymi bazami Rosji .
• Trzymiesięczny harmonogram wdrożenia: Przekazanie obiektów cywilnych ma nastąpić w ciągu trzech miesięcy .
• Kontynuacja współpracy wojskowej: Memorandum utrzymuje ramy dwustronnej współpracy wojskowej i technicznej, ale nie przyznaje już Rosji prawa do samodzielnego prowadzenia operacji .

Jak zmienia się rola Rosji?

To największe przewartościowanie syryjskiej postawy Rosji od czasu jej interwencji w 2015 roku. Poprzednie 49-letnie umowy dzierżawy, podpisane przez Baszara al-Asada w 2017 roku, dawały Rosji faktyczną kontrolę nad Hmeimim i Tartusem jako suwerennymi placówkami wojskowymi . Na mocy tamtych porozumień Rosja cieszyła się pełnym immunitetem spod jurysdykcji Syrii i prawem do automatycznego przedłużania dzierżawy na kolejne 25 lat . Nowe memorandum:

• Kończy wyłączny status baz wojskowych Rosji w obu lokalizacjach .
• Sprowadza Rosję z pozycji mocarstwa bazowego do roli współużytkownika wspólnych obiektów, szkolącego syryjskie siły zbrojne obok rosyjskiego personelu .
• Pozbawia Rosję operacyjnej kontroli nad infrastrukturą cywilną (lotnisko, komercyjne nabrzeża portowe), którą Moskwa wykorzystywała do lotów logistycznych i zaopatrzeniowych .

Co doprowadziło do porozumienia po 18 miesiącach negocjacji?

Rozmowy rozpoczęły się po upadku rządu Baszara al-Asada w grudniu 2024 roku i objęciu władzy przez administrację przejściową pod przewodnictwem prezydenta Ahmada al-Sharaa . Kluczowe czynniki:

• Upadek Asada: Rosja straciła swojego najważniejszego klienta. Nowy syryjski rząd nie czuł się zobowiązany do honorowania hojnych umów dzierżawy, które Asad przyznał Moskwie . Sam Asad zbiegł na wygnanie do Rosji .
• Przewaga negocjacyjna Syrii: Rząd al-Sharaa zażądał renegocjacji jako warunku utrzymania jakiejkolwiek rosyjskiej obecności . Al-Sharaa wcześniej deklarował, że nie jest skłonny do prostego usunięcia rosyjskich baz, ale nalegał na warunki dyktowane przez Damaszek .
• Długotrwałe negocjacje: 18-miesięczny okres odzwierciedlał trudne rozmowy o zakresie dostępu Rosji, suwerenności Syrii i statusie obiektów cywilnych – z Damaszkiem trzymającym mocniejszą kartę . Al-Sharaa i Putin przeprowadzili bezpośrednie rozmowy w Moskwie w styczniu 2026 roku, gdzie bazy były wysoko na agendzie .

Jak to wpisuje się w szerszy zwrot Syrii na Zachód?

Porozumienie ws. baz jest najbardziej widocznym przejawem strategii prezydenta al-Sharaa, który stara się zresetować politykę zagraniczną Syrii po epoce Asada .

• Otwarcie na Zachód: Al-Sharaa aktywnie dąży do normalizacji stosunków z Unią Europejską i Stanami Zjednoczonymi. UE w kwietniu 2026 roku rozpoczęła formalne rozmowy o przywróceniu relacji i złagodzeniu sankcji . Administracja Trumpa zaoferowała warunkowe wsparcie dla rządu przejściowego, a prezydent Trump spotkał się z al-Sharaa w Arabii Saudyjskiej w maju 2025 roku, a następnie gościł go w Waszyngtonie w listopadzie 2025 roku . USA uchyliły również ustawę „Caesar Act” w grudniu 2025 roku, znosząc prawie wszystkie sankcje .
• Gra na dwóch frontach: Syria nadal polega na Rosji w niektórych strategicznych obszarach – w tym pszenicy, ropie i części wsparcia wojskowego – i nie zerwała więzi, ale warunki są teraz dyktowane przez Damaszek, a nie Moskwę . Analitycy określają to podejście jako „wysoce pragmatyczne” – wykorzystanie relacji z Rosją jako karty przetargowej przy jednoczesnym sygnalizowaniu niezależności zachodnim partnerom . Syria spotkała się również z prezydentem Ukrainy Wołodymyrem Zełenskim, demonstrując swoją elastyczność dyplomatyczną .
• Otwarcie na Izrael: W lipcu 2026 roku al-Sharaa oświadczył, że Syria dąży do zawarcia porozumienia o bezpieczeństwie z Izraelem, twierdząc, że taka umowa może utorować drogę do kompleksowego pokoju bez naruszania syryjskich roszczeń do Wzgórz Golan . To sygnał szerszego odwrotu od osi z czasów Asada, która była ściśle powiązana z Iranem i Hezbollahem .
• Logika strategiczna: Ograniczając wyłączne prawa Rosji do baz, ale utrzymując współpracę wojskową, al-Sharaa wysyła Zachodowi jasny sygnał, że Syria nie jest już rosyjskim państwem klienckim – bez prowokowania całkowitego zerwania, które mogłoby zagrozić innym interesom . Jak ocenia International Crisis Group, Damaszek „celowo ogranicza wpływy rosyjskie tam, gdzie istnieją realne alternatywy, zachowując współpracę w obszarach, w których nie ma natychmiastowych zamienników” .