Wizyta Zełenskiego w Serbii wywołuje kryzys w relacjach z Kosowem

• Władze Prisztiny usunęły ogromny transparent „Wolna Ukraina”, który wisiał na centralnym budynku rządowym od początku pełnoskalowej inwazji Rosji w 2022 roku. Burmistrz Përparim Rama opublikował 9 sierpnia nagranie z demontażu, tłumacząc, że „szacunek musi być wzajemny”, a „żadna polityka nie może być budowana w oparciu o lekceważenie państwowości Kosowa i ofiar jego narodu” .
• Minister spraw zagranicznych Kosowa Behgjet Pacolli określił potwierdzenie stanowiska Kijowa jako „cios w plecy dla aspiracji narodu kosowskiego” i stwierdził, że stoi ono w sprzeczności z solidarnością, jaką Kosowo okazało Ukraińcom .
• Głos zabrali także albańscy urzędnicy, z Tirany padło stanowcze stwierdzenie, że suwerenność Kosowa „nie może być umniejszana ani utożsamiana z agresją Rosji na Ukrainę” .
• Rząd Kosowa formalnie oskarżył Zełenskiego o ignorowanie prawa Kosowa do samostanowienia i schlebianie państwu, od którego Kosowo oderwało się w 2008 roku .

Całe zdarzenie obnażyło bolesną asymetrię: Kosowo przyłączyło się do zachodnich sankcji wobec Rosji i publicznie wspierało wysiłek wojenny Ukrainy, podczas gdy Serbia – która sankcji nie nałożyła – została nagrodzona prestiżową wizytą państwową i potwierdzeniem swoich roszczeń terytorialnych .

Konkretne rezultaty wizyty: Handel, rolnictwo i energetyka

Pomimo kontrowersji, wizyta przyniosła kilka konkretnych zobowiązań, które obie strony okrzyknęły przełomem.

• Umowa o wolnym handlu: Obaj prezydenci zobowiązali się do sfinalizowania do końca 2026 roku wartej dwie dekady negocjacji umowy o wolnym handlu .
• Memorandum rolnicze: Ministerstwo Rolnictwa Serbii i Ukraina podpisały memorandum o współpracy w dziedzinie rolnictwa, weterynarii i bezpieczeństwa żywności .
• Inne obszary współpracy: Rozmowy dotyczyły infrastruktury, odporności energetycznej, bezpieczeństwa żywnościowego oraz wspólnych starań o integrację z UE. Serbia ponownie potwierdziła także poparcie dla integralności terytorialnej Ukrainy, w tym terytoriów znajdujących się pod rosyjską kontrolą od 2014 roku .
• Dyplomatyczny balans Vučicia: Prezydent Serbii Aleksandar Vučić powitał Zełenskiego z pełną ceremonią wojskową, sygnalizując stopniowe przewartościowanie polityki zagranicznej. Jednocześnie podtrzymał jednak odmowę nałożenia sankcji na Rosję, mimo nacisków ze strony UE .

Jak przed wizytą ujawnił agencji AFP wysoki rangą ukraiński urzędnik, celem Kijowa było „odciągnięcie Serbów od Rosji” . Pod tym względem wizyta przyniosła skromne, ale wymierne rezultaty.

Strategiczny dylemat Ukrainy: Zasady kontra dyplomacja

Wizyta Zełenskiego w Serbii dobitnie zilustrowała kluczowe napięcie w ukraińskiej polityce zagranicznej, na które nie ma łatwego rozwiązania.

• Zasady kontra pozyskiwanie sojuszników: Własna walka Ukrainy z rosyjską agresją opiera się na zasadzie nienaruszalności granic i prawa międzynarodowego. Uznanie jednostronnej deklaracji niepodległości Kosowa – czego Ukraina, podobnie jak Rosja, nigdy nie zrobiła – podważyłoby ten fundamentalny fundament. Z kolei odmowa uznania psuje relacje z Kosowem i Albanią, które były dotąd głośnymi orędownikami ukraińskiej walki i dołączyły do sankcji wobec Rosji .
• Reakcja Moskwy: Wizyta wywołała gniew Rosji. Analitycy Kyiv Post zwrócili uwagę, że wizyta Zełenskiego postawiła Kijów w „jednym z najważniejszych politycznych bastionów Moskwy w Europie Południowo-Wschodniej” . W Belgradzie doszło do protestów, podczas których manifestanci machali rosyjskimi flagami i portretami Władimira Putina, a niektórzy nazwali wizytę „prawdziwą hańbą” .
• Bilans: Ukraina uznała, że kultywowanie więzi z Serbią – kluczowym kandydatem do UE i geopolitycznym punktem zwrotnym na Bałkanach – jest warte dyplomatycznego kosztu w relacjach z Prisztiną i Tiraną. Wizycie udało się stopniowo odciągnąć Serbię od orbity Rosji, ale ceną było nadszarpnięcie solidarności z Kosowem i Albanią oraz pozostawienie transparentu „Wolna Ukraina” na ulicy w Prisztinie .