Zamknięcie cieśniny Ormuz i kryzys paliwa lotniczego: jak wojna z Iranem w 2026 roku uziemiła samoloty i zmieniła lotnictwo

Przed konfliktem rafinerie na Bliskim Wschodzie wysyłały codziennie przez cieśninę około 470 000 baryłek paliwa lotniczego na lotniska w Europie i gdzie indziej — przepływ ten został praktycznie wstrzymany .

Ceny paliwa lotniczego mniej więcej się podwajają

Do połowy kwietnia 2026 roku ceny paliwa lotniczego mniej więcej podwoiły się w porównaniu z poziomem sprzed wojny . IATA prognozowała średnią cenę paliwa lotniczego na około 152 dolary za baryłkę w 2026 roku, w porównaniu z 90 dolarami w 2025 roku — co stanowiło 121% wzrost rok do roku w kwietniu . W Stanach Zjednoczonych ceny paliwa lotniczego wzrosły z około 2,50 dolara za galon 27 lutego do 4,88 dolara za galon do 2 kwietnia, według danych S&P Global cytowanych przez CNBC .

Kraje silnie uzależnione od importu paliwa lotniczego z Zatoki Perskiej — w tym Wielka Brytania, Australia i Meksyk — zostały dotknięte najdotkliwiej . Europa, która importuje około jednej trzeciej swojego paliwa lotniczego głównie z Bliskiego Wschodu, stanęła w obliczu systemowego kryzysu, ponieważ awaryjny import z USA był niewystarczający, a racjonowanie na lotniskach rozpoczęło się w lipcu .

Działalność linii lotniczych: masowe odwołania i zamknięcie węzłów przesiadkowych

Natychmiastowy wpływ na działalność linii lotniczych był dotkliwy. Główne porty lotnicze na Bliskim Wschodzie — w tym Dubaj (najbardziej ruchliwy międzynarodowy węzeł przesiadkowy na świecie), Abu Zabi i Doha — zostały zamknięte lub poważnie ograniczone natychmiast po strajkach 28 lutego, wywołując jeden z najostrzejszych wstrząsów w lotnictwie od lat . Według firmy analitycznej Cirium, z 51 600 komercyjnych lotów zaplanowanych do lub z Bliskiego Wschodu w dniach następujących po strajkach, ponad połowa została odwołana .

Europejskie linie lotnicze zmniejszyły liczbę lotów o tysiące w szczycie letniego sezonu wakacyjnego . Sama Grupa Lufthansa wycięła 20 000 lotów w ciągu sześciu miesięcy, aby oszczędzić paliwo lotnicze, oszczędzając szacunkowo 40 000 ton metrycznych . Wielu przewoźników całkowicie zawiesiło trasy na Bliski Wschód; największy grecki przewoźnik odwołał loty do Dubaju do 31 sierpnia oraz do Erbilu i Bagdadu do 30 września . Ograniczenia w przestrzeni powietrznej wymusiły dłuższe trasy lotów między Europą, Azją i Afryką, zwiększając zużycie paliwa i koszty załogi .

Linie lotnicze podniosły ceny biletów, wprowadziły dopłaty paliwowe i zwiększyły opłaty bagażowe, aby zrekompensować podwojone koszty paliwa . Pod koniec czerwca ostre obawy przed uwięzieniem pasażerów w szczycie sezonu wakacyjnego zostały w dużej mierze wyeliminowane, ale ceny pozostały znacznie powyżej średnich historycznych . IATA ostrzegła, że nawet jeśli cieśnina zostanie w pełni otwarta, odbudowa dostaw może potrwać miesiące z powodu uszkodzenia mocy rafineryjnych na Bliskim Wschodzie .

Plany zamówień samolotów: stabilne — na razie

Pomimo poważnych zakłóceń operacyjnych, przewoźnicy z Zatoki Perskiej nie podjęli jeszcze kroków w celu anulowania lub restrukturyzacji swoich zamówień na samoloty. Na początku sierpnia 2026 roku Boeing potwierdził, że linie lotnicze z Zatoki Perskiej nie starały się opóźniać ani restrukturyzować dostaw, powołując się na nienaruszone długoterminowe perspektywy wzrostu . Airbus podobnie nie zgłaszał anulowań ani przesunięć na koniec kwietnia 2026 roku .

Wiceprezes IATA doradzał liniom lotniczym z Bliskiego Wschodu, aby nie odkładały zamówień na odrzutowce, ostrzegając, że odraczanie będzie kosztowne na dłuższą metę z powodu nieprzewidywalnych warunków rynkowych i długich okresów oczekiwania na nowe samoloty . Analitycy ostrzegali jednak, że przedłużające się zakłócenia mogą ostatecznie wywrzeć presję na księgi zamówień, a niektórzy przewoźnicy faktycznie zaczęli spowalniać aktywność nowych zamówień w pierwszych tygodniach kryzysu .

Działania rządów i przewoźników

Wielostronne działania nadzwyczajne: Najbardziej znaczącą skoordynowaną odpowiedzią było ogłoszenie 11 marca 2026 r. przez IEA największego w historii uwolnienia awaryjnych zapasów ropy — 400 milionów baryłek — z jej 32 krajów członkowskich. USA wniosły 172 miliony baryłek, a Japonia zobowiązała się do dostarczenia 80 milionów baryłek .

Kilka rządów wdrożyło środki strona popytowe mające na celu oszczędzanie ropy: racjonowanie paliwa, ograniczenia prędkości, zalecenia dotyczące pracy zdalnej oraz przejście z produkcji energii elektrycznej z gazu na węgiel . Sama IEA wezwała do działań takich jak minimalizowanie podróży lotniczych i zmniejszanie prędkości jazdy .

Reakcje na poziomie linii lotniczych: Przewoźnicy zastosowali szereg taktyk:

• Agresywne cięcia rozkładów i zawieszanie tras, na czele z redukcją 20 000 lotów przez Lufthansę .
• Pozyskiwanie paliwa lotniczego od alternatywnych, bardzo odległych dostawców — na przykład dostawy z Baton Rouge w Luizjanie do Melbourne w Australii, pokonujące bezprecedensowe odległości przy znacznie wyższych kosztach .
• Podnoszenie cen biletów, opłat bagażowych i innych opłat dodatkowych .
• "Tankering" paliwa — przewożenie dodatkowego paliwa na dłuższych odcinkach lotu, aby uniknąć tankowania na lotniskach dotkniętych niedoborami.
• Ostrożne przywracanie niektórych lotów na Bliski Wschód po częściowym otwarciu przestrzeni powietrznej, ale utrzymanie zawieszenia na trasach wysokiego ryzyka .

Utrzymujące się ryzyko i niepewne perspektywy

Według stanu na sierpień 2026 roku cieśnina pozostawała częściowo zablokowana. Parlament Iranu rozpatrywał ustawodawstwo mające na celu stały zakaz przepływania statkom powiązanym z USA i Izraelem przez cieśninę oraz nałożenie opłat w wysokości do 7% wartości ładunku na inne statki handlowe . Oznacza to, że kryzys może utrzymać się długo po ewentualnym zawieszeniu broni, z długoterminowymi konsekwencjami dla globalnych łańcuchów dostaw paliwa lotniczego.

Przedstawiciele branży i IATA podkreślali, że nawet w optymistycznych scenariuszach pełne przywrócenie dostaw paliwa lotniczego do poziomu sprzed kryzysu zajmie miesiące z powodu uszkodzonych mocy rafineryjnych na Bliskim Wschodzie . Global Outlook for Air Transport IEA doszedł do wniosku, że zakłócenia "rozbiły ustalone łańcuchy dostaw" i że nawet regiony będące eksporterami netto zostały dotknięte regionalnymi dyslokacjami cen .