Cieśnina Ormuz: Porozumienie Iran–Oman blisko, ale wciąż blokowane przez trzy spory

Tło: Jak zamknięto Cieśninę Ormuz

Cieśnina Ormuz została faktycznie zamknięta pod koniec lutego 2026 roku, po operacjach militarnych USA i Izraela przeciwko Iranowi. Iran odpowiedział, przejmując kontrolę nad drogą wodną poprzez groźby i rzeczywiste ataki na żeglugę handlową . Zawieszenie broni z 7 kwietnia 2026 roku zatrzymało główne walki , ale cieśnina pozostała zamknięta lub silnie sporna. Iran wielokrotnie ogłaszał jej zamknięcie, ostatnio 11 lipca 2026 roku, po oddaniu strzału ostrzegawczego i stwierdzeniu, że każdy nieautoryzowany statek zostanie zaatakowany .

Obecny status porozumienia Iran–Oman

Nie podpisano żadnej ostatecznej umowy, ale osiągnięto kilka kamieni milowych:

• Uzgodniono współrzędne trasy: 5 sierpnia ministerstwo spraw zagranicznych Iranu poinformowało o osiągnięciu „porozumienia” z Omanem w sprawie współrzędnych geograficznych nowej trasy żeglugowej przez cieśninę, a wspólne oświadczenie jest w końcowej fazie przygotowań .
• „Bardzo blisko”, ale warunkowo: 8 sierpnia irański minister spraw zagranicznych Abbas Araghczi powiedział, że Iran i Oman są „bardzo blisko” porozumienia, ale ponowne otwarcie cieśniny zależy od innych warunków, w tym od rekompensaty USA dla Iranu .
• Iran twierdzi, że samo porozumienie z Omanem nie wystarczy: Szersze kwestie w relacjach USA–Iran pozostają nierozwiązane, a Teheran jasno stwierdził, że dwustronna umowa z Omanem sama w sobie nie otworzy drogi wodnej .

Proponowana struktura kontroli żeglugi

Powstający plan zakłada system dwupasmowy, który daje Iranowi znaczącą władzę nad ruchem wchodzącym:

• Dwupasmowy system z irańską kontrolą ruchu wchodzącego: Zgodnie z powstającym planem, statki wpływające do Zatoki Perskiej (ruch wchodzący) będą korzystać z trasy na wodach irańskich pod kontrolą Iranu. Statki wypływające z Zatoki będą korzystać z trasy na wodach Omanu pod nadzorem Omanu .
• Iran żąda „kontroli nad ruchem wchodzącym i nadzoru nad wychodzącym”: Iran chce kontroli nad całym ruchem wchodzącym i możliwości interwencji w ruch wychodzący w razie potrzeby .
• Alternatywna propozycja Omanu: Oman pierwotnie zaproponował wspólny regionalny mechanizm zarządzania z dobrowolnymi opłatami, wspierany przez państwa Zatoki Perskiej , ale obecne rozmowy skłaniają się ku bardziej asertywnemu modelowi kontroli Iranu.

Sporne opłaty: Główny punkt zapalny

Opłaty są prawdopodobnie najbardziej kontrowersyjną kwestią. Stanowiska trzech stron znacząco się różnią:

• Parlament Iranu rozpatruje również projekt ustawy, który nakładałby na osoby naruszające przepisy karę w wysokości do 20% wartości ładunku za nieautoryzowany przepływ .
• Stanowisko Omanu przewidywało „dobrowolne opłaty” na sfinansowanie nawigacji, ochrony środowiska i usług ratowniczych – a nie obowiązkowe myto .

Warunki: Zakaz dla statków USA i Izraela

Iran uczynił wykluczenie statków amerykańskich i izraelskich warunkiem niepodlegającym negocjacjom:

• Iran nalega na zakaz przepływu statków USA i Izraela przez cieśninę. Jak podają irańskie media państwowe, porozumienie „zakazuje przepływu jakichkolwiek statków amerykańskich lub izraelskich” .
• Irańska komisja parlamentarna rozpatruje projekt ustawy, która zakazywałaby przepływu statków USA, Izraela i innych „wrogich” państw oraz nakładała na osoby naruszające przepisy kary w wysokości do 20% wartości ładunku .
• Iran żąda również, aby USA zniosły blokadę morską irańskich portów jako warunku ponownego otwarcia .

Ataki IRGC mimo rozmów

Ataki na żeglugę handlową trwały przez cały okres negocjacji, poważnie podważając zaufanie:

• 22 kwietnia 2026 roku: Iran zaatakował co najmniej trzy statki handlowe kilka godzin po przedłużeniu przez prezydenta Trumpa zawieszenia broni .
• 7 lipca 2026 roku: Katarski tankowiec LNG był zagrożony eksplozją, a saudyjski tankowiec z ropą został uszkodzony w pobliżu cieśniny; poziom zagrożenia morskiego podniesiono do „poważnego” .
• 11 lipca 2026 roku: IRGC ponownie ogłosiło zamknięcie cieśniny po wystrzeleniu rakiet i dronów w kierunku statków .
• Wysocy rangą oficerowie IRGC, blisko związani z Najwyższym Przywódcą, rzekomo zatwierdzili użycie siły w celu zapewnienia irańskiej kontroli nad cieśniną, co komplikuje ścieżkę negocjacyjną .

Zaangażowanie i oświadczenia prezydenta Trumpa

• Trump publicznie określił dyskusje USA–Iran jako „bardzo dobre” 5 sierpnia .
• USA były pośrednio zaangażowane w rozmowy Iran–Oman, zajmując stanowcze stanowisko, że tymczasowe trasy muszą działać bez żadnych opłat ani przeszkód .
• USA nalegają, aby Iran publicznie zobowiązał się do zaprzestania ataków na statki i otwarcia wszystkich tras bez opłat .
• Nie ma niezależnych dowodów na to, że nastąpił przełom – optymistyczne wypowiedzi Trumpa kontrastują z ciągłymi żądaniami Iranu dotyczącymi rekompensat, zakazu dla statków USA/Izraela i trwającymi atakami IRGC.

Podsumowanie

Porozumienie Iran–Oman jest bliskie na papierze – uzgodniono współrzędne trasy i przygotowywana jest wspólna deklaracja – ale nie zostało podpisane ani wdrożone. Umowa wciąż jest blokowana przez trzy zasadnicze spory: żądanie przez Iran opłat w wysokości 5–7% wartości ładunku (wobec ok. 3% proponowanych przez Oman i zerowych opłat żądanych przez USA), żądanie Iranu dotyczące całkowitego zakazu przepływu statków USA i Izraela oraz brak zobowiązania USA do zniesienia blokady morskiej. Tymczasem IRGC nadal atakuje statki handlowe nawet podczas rozmów, a cieśnina pozostaje faktycznie zamknięta dla normalnego ruchu komercyjnego.