USA eskaluje działania po tym, jak Chiny ogłosiły Ławicę Scarborough „rezerwatem przyrody”

Działania USA w porządku chronologicznym

1. Potępienie na najwyższym szczeblu dyplomatycznym (12 września 2025 r.)

Sekretarz stanu Marco Rubio wydał oficjalne oświadczenie prasowe, odrzucając chiński plan jako „destabilizujący” i „kolejną próbę koercyjnego forsowania bezprecedensowych roszczeń terytorialnych i morskich na Morzu Południowochińskim kosztem sąsiadów” . Podkreślił, że „Stany Zjednoczone stoją po stronie naszego filipińskiego sojusznika” . Deklaracja zbiegła się w czasie z ogłoszeniem przez Chiny „Narodowego Rezerwatu Przyrody Wyspy Huangyan” – Huangyan Dao to chińska nazwa Ławicy Scarborough .

2. Rezolucja Senatu i potwierdzenie zobowiązań traktatowych (październik 2025 r.)

Senat USA wprowadził rezolucję S.Res.409, uznającą 74. rocznicę podpisania Traktatu o Wzajemnej Obronie między USA a Filipinami i ostrzegającą przed „eskalacją agresji i wojny prawnej prowadzonej przez ChRL na Morzu Południowochińskim” . 13 października 2025 r. Departament Stanu osobno potępił chiński atak polegający na taranowaniu i ostrzelaniu z armatki wodnej filipińskiego statku Biura Rybołówstwa i Zasobów Wodnych w pobliżu wyspy Thitu oraz wyraźnie potwierdził, że Artykuł IV Traktatu ma zastosowanie do zbrojnych ataków na filipińskie statki i samoloty państwowe na Morzu Południowochińskim .

3. Wspólne patrole wojskowe i ćwiczenia (styczeń – czerwiec 2026 r.)

• Pod koniec stycznia 2026 r. siły zbrojne USA i Filipin przeprowadziły wspólny rejs marynarki wojennej przez sporne wody w pobliżu Ławicy Scarborough w celu „zwiększenia współpracy i kompatybilności operacyjnej” .
• Pod koniec czerwca 2026 r. odbyły się wspólne ćwiczenia USA i Filipin na wodach w pobliżu ławicy, które – według Waszyngtonu – podkreśliły „wspólne zobowiązanie do wzmacniania współpracy regionalnej i międzynarodowej na rzecz wolnego i otwartego Indo-Pacyfiku” . Chiny odpowiedziały własnymi patrolami wokół ławicy następnego dnia .

4. Potwierdzenie w ramach Dialogu Strategicznego (luty 2026 r.)

We wspólnym oświadczeniu po amerykańsko-filipińskim Dialogu Strategicznym obie strony potwierdziły, że Traktat o Wzajemnej Obronie obejmuje zbrojne ataki na siły zbrojne, samoloty i statki państwowe każdego z krajów w dowolnym miejscu na Pacyfiku, w tym na Morzu Południowochińskim .

5. Zintensyfikowane potępienie – „wątpliwe preteksty” (8 sierpnia 2026 r.)

Po doniesieniach, że Chiny aktywnie egzekwują zakaz połowów w ramach rezerwatu przyrody oraz że doszło do gwałtownych starć między chińską strażą przybrzeżną a filipińskimi łodziami rybackimi, Departament Stanu USA wydał ostrzejsze oświadczenie, oskarżając Chiny o używanie „wątpliwych” pretekstów środowiskowych do forsowania roszczeń terytorialnych i uniemożliwiania filipińskim rybakom dostępu do tradycyjnych łowisk . Dowództwo Indo-Pacyfiku USA (INDOPACOM) opublikowało dokument pomocy taktycznej, stwierdzając, że USA „stanowczo odrzucają destabilizującą deklarację Chin o utworzeniu »rezerwatu przyrody« na Ławicy Scarborough” .

Konkretne incydenty i uzasadnienia, które wywołały reakcję USA

• Chińska deklaracja rezerwatu przyrody (wrzesień 2025 r.): Chiny wyznaczyły ławicę i otaczające ją wody jako „narodowy rezerwat przyrody” na mocy krajowego prawa ochrony środowiska, dając sobie podstawę prawną do ograniczenia wszelkich połowów, nawigacji i innych działań na tym obszarze .
• Faktyczna kontrola od 2012 r.: Chiny fizycznie kontrolują Ławicę Scarborough od czasu incydentu w 2012 r., utrzymując tam statki i uniemożliwiając dostęp filipińskim rybakom . Rezerwat przyrody skutecznie formalizuje tę kontrolę pod płaszczykiem prawa ochrony środowiska.
• Gwałtowne starcia straży przybrzeżnej (od października 2025 r. do połowy 2026 r.): Chińskie statki straży przybrzeżnej taranowały, abordażowały (używając maczet i siekier) oraz ostrzeliwały z armatki wodnej filipińskie okręty marynarki wojennej i statki rybackie, raniąc filipiński personel .
• Egzekwowanie zakazów połowowych (połowa 2026 r.): Chiny zaczęły aktywnie blokować filipińskim rybakom dostęp do wód ławicy na mocy uprawnień rezerwatu, co doprowadziło do dalszych starć .

Szerszy kontekst prawny, strategiczny i handlowy

Ramy prawne – wyrok arbitrażowy z 2016 r.

Wyrok Stałego Trybunału Arbitrażowego z 2016 r. wydany na podstawie Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza (UNCLOS) stanowi podstawowy kontekst prawny. Trybunał orzekł, że:

• Ławica Scarborough jest „skałą” w rozumieniu art. 121(3) UNCLOS i nie generuje własnej wyłącznej strefy ekonomicznej ani szelfu kontynentalnego .
• Chińskie roszczenia do praw historycznych w obrębie „linii dziewięciu kresek” są pozbawione skutku prawnego .
• Działania chińskich statków państwowych na Ławicy Scarborough od maja 2012 r. bezprawnie uniemożliwiały filipińskim rybakom dostęp do ich tradycyjnych łowisk .
• Ławica jest tradycyjnym łowiskiem dla filipińskich, chińskich i wietnamskich rybaków, a te prawa połowowe muszą być respektowane .

Chiny odrzucają jurysdykcję trybunału i nie zastosowały się do wyroku, który USA uważają za prawnie wiążący na mocy prawa międzynarodowego . Deklaracja rezerwatu przyrody bezpośrednio narusza wyrok, jednostronnie potwierdzając chińską suwerenność i ograniczając dostęp, który – według trybunału – musi pozostać otwarty.

Kontekst strategiczny – Traktat o Wzajemnej Obronie i zobowiązania sojusznicze USA

Traktat o Wzajemnej Obronie z 1951 r. zobowiązuje obie strony do odpowiedzi na zbrojny atak w Obszarze Pacyfiku . USA stopniowo rozszerzały interpretację tego traktatu, aby obejmował on ataki na filipińskie siły zbrojne, statki państwowe i samoloty na Morzu Południowochińskim . Jednakże Filipiny same nie powołały się na Traktat po konkretnych starciach, w tym po incydencie abordażu w listopadzie 2025 r. , co odzwierciedla ostrożne balansowanie Manili między solidarnością sojuszniczą a bezpośrednią eskalacją.

Działania USA wpisują się również w szerszą strategię Indo-Pacyfiku, mającą na celu powstrzymywanie jednostronnego przymusu morskiego, utrzymanie wolności żeglugi i obronę porządku opartego na zasadach – wraz z sojusznikami, takimi jak Japonia i Australia .

Konsekwencje handlowe i geostrategiczne

Ławica Scarborough znajduje się około 120 mil morskich na zachód od głównej filipińskiej wyspy Luzon i około 200 mil morskich od chińskiego lądu. Przez Morze Południowochińskie przepływa rocznie handel morski o wartości 3,4 biliona dolarów, w tym około jedna trzecia światowego transportu morskiego ropy naftowej i ponad połowa światowego handlu skroplonym gazem ziemnym. Wolność żeglugi na tych wodach jest kluczowym interesem USA. Chińskie ogłoszenie rezerwatu przyrody, jeśli zostanie skutecznie wyegzekwowane, stworzy precedens dla wykorzystania prawa ochrony środowiska do legitymizacji konsolidacji terytorialnej w innych spornych punktach archipelagów Spratly i Paracels, skutecznie przepisując porządek morski na mocy administracyjnego dekretu, a nie międzynarodowego orzecznictwa.