Niewidzialny przywódca Iranu: Co się stało z Mojtabą Chameneim i kto tak naprawdę rządzi krajem?

Władza w próżni i rosnąca rola IRGC

• Brak jednoosobowego decydenta: Reuters poinformował 28 kwietnia, że Iran „nie ma już jednego, niekwestionowanego arbitra na szczycie władzy”, a „rola Mojtaby ogranicza się obecnie do aprobaty, a nie sprawowania autorytetu” . New York Times opisał tę sytuację jako „nową formę kolektywnego przywództwa”, w której więcej władzy płynie w stronę generałów IRGC .
• „Rada wojenna” IRGC: Gwardia Rewolucyjna utworzyła faktyczną radę wojenną, która dyktuje strategię wojskową i operacje. Dowódcy bezpieczeństwa i wojska praktycznie samodzielnie określają politykę wojenną Iranu i stanowisko negocjacyjne . Analitycy opisują to jako przejmowanie kontroli przez IRGC – nie jako przypadkowy efekt pustki władzy, ale jako mechanizm, za pomocą którego Gwardia przejmuje rządy .
• Mojtaba jako figurant: Został wybrany pod bezpośrednią presją wojskową IRGC, z pominięciem normalnej procedury konstytucyjnej. Brakuje mu kwalifikacji religijnych, społecznej legitymacji i – według wszelkich dostępnych dowodów – fizycznej zdolności do faktycznego rządzenia .

Kto tak naprawdę rządzi Iranem?

Najtrafniejszym opisem jest faktyczne kolektywne przywództwo pod dyktando IRGC, które charakteryzuje się następującymi cechami:

• Wyżsi dowódcy IRGC – zwłaszcza członkowie rady wojennej – kontrolują operacje wojskowe, politykę nuklearną i warunki ewentualnych negocjacji z USA .
• Najwyższy przywódca Mojtaba Chamenei pełni funkcję symbolicznego endorsera decyzji podejmowanych przez innych, komunikując się wyłącznie za pomocą pisemnych oświadczeń lub za pośrednictwem pośredników . Jego pierwsze oficjalne „przemówienie” było odczytane w telewizji państwowej bez jego wizerunku i głosu; wielu Irańczyków wyraziło wątpliwości, czy to w ogóle jego przesłanie .
• Prezydent Pezeszkian jest coraz bardziej marginalizowany. Jego przyznanie się do trudności w kontakcie z przywódcą i sprzeczność w jego własnych wypowiedziach (najpierw „interakcja rośnie”, potem „bardzo trudna”) wskazują na rozbity i nieprzejrzysty proces decyzyjny .
• Dyplomacja irańska (w tym negocjacje z USA) prowadzona jest bez wyraźnego, widocznego, jednoosobowego autorytetu, co – zdaniem analityków – może radykalizować stanowisko Teheranu, wzmacniając najbardziej twardogłowe elementy wojskowe .

Podsumowanie

Mojtaba Chamenei jest niemal na pewno żywy, ale ciężko chory lub niezdolny do sprawowania władzy – czy to z powodu niezaleczonych ran, wtórnego kryzysu zdrowotnego, czy obu tych przyczyn jednocześnie. Republika Islamska wciąż funkcjonuje, ale rządzona jest kolektywnie przez dowódców IRGC i twardogłowych z sektora bezpieczeństwa. Najwyższy przywódca został zredukowany do ceremonialnej figurantki, której podpis wciąż jest potrzebny na papierze, ale której fizycznej obecności nie potwierdzono od ponad pięciu miesięcy.