Rumuńskie wojsko wysadza skały na Dunaju, by ratować ostatni reaktor atomowy. Stan wyjątkowy i widmo blackoutu

Rekordowa susza i fala upałów latem 2026 roku sprawiły, że poziom Dunaju w Europie Południowo-Wschodniej spadł do najniższego w historii. To bezpośrednio uderzyło w elektrownie jądrowe w Rumunii i na Węgrzech, które potrzebują ogromnych ilości wody z rzeki do chłodzenia reaktorów. Kryzys zmusił rumuński rząd do ogłoszenia stanu wyjątkowego, a wojsko do podjęcia bezprecedensowych działań inżynieryjnych na Dunaju.

Działania ratunkowe Rumunii wokół elektrowni Cernavodă

• Wyłączenie bloku nr 1 (28 lipca). Operator Nuclearelectrica przeprowadził kontrolowane wyłączenie pierwszego reaktora w elektrowni Cernavodă po tym, jak poziom Dunaju osiągnął bezprecedensowo niski poziom, uniemożliwiając skuteczne chłodzenie .
• Blok nr 2 początkowo miał zostać wyłączony (29–30 lipca). Ministerstwo Energii początkowo nakazało wyłączenie również drugiego bloku, ale późna nocna ocena techniczna wykazała, że może on nadal pracować bezpiecznie, więc pozostał w sieci .
• Stan wyjątkowy (31 lipca). Premier Ilie Bolojan ogłosił stan wyjątkowy na terenie całego kraju na cały sierpień, powołując się na załamanie produkcji energii elektrycznej w elektrowni jądrowej i przeznaczając fundusze na import energii .
• Wysadzenie skał przez wojsko (3 sierpnia). Rumuńskie siły morskie przeprowadziły kontrolowaną eksplozję na odsłoniętym przez niski poziom wody skalnym występie w jednej z odnóg Dunaju, kierując przepływ w stronę kanału „Starego Dunaju”, który zasila ujęcie chłodzenia Cernavody .
• Planowana bariera z barek (6 sierpnia). Rząd przygotował się do zatopienia czterech barek wypełnionych kamieniami, aby zbudować barierę przekierowującą wodę. Oszacowano, że ten środek może przedłużyć pracę drugiego bloku o 9–10 dni . Plan został opóźniony, ale pozostał kluczową opcją na zyskanie dodatkowego czasu.
• Mechanizm odciążania przemysłu. Rząd przygotował ramy prawne umożliwiające odcięcie dostaw prądu odbiorcom przemysłowym, gdyby sytuacja w sieci jeszcze się pogorszyła .
• Równoległy kryzys na Węgrzech. Węgierska elektrownia jądrowa Paks – dostarczająca prawie połowę energii elektrycznej w kraju – została wyłączona po raz pierwszy od prawie 50 lat 2 sierpnia, gdy poziom Dunaju w Budapeszcie spadł do zaledwie 10 cm . Wcześniej pracowała na około 10% mocy .

Szerszy kontekst suszy i kryzysu energetycznego

• Rekordowo niski Dunaj. Poziom Dunaju w rumuńskim punkcie wejścia (Bazias) spadł do najniższego poziomu od 1996 roku do 20 lipca, a poziom w okolicach Cernavody nadal spadał o 2–3 cm dziennie na początku sierpnia .
• Rzeki w całej Europie dotknięte. Ren i Dunaj jednocześnie osiągnęły rekordowo niski poziom, zakłócając chłodzenie elektrowni jądrowych, produkcję energii wodnej, żeglugę towarową i łańcuchy dostaw w Niemczech, Austrii, Serbii, Chorwacji, Rumunii, na Węgrzech i w Bułgarii .
• Fala upałów pogłębia kryzys. Utrzymująca się fala upałów w Europie zwiększyła zapotrzebowanie na energię elektryczną do chłodzenia w tym samym czasie, gdy produkcja energii zależna od rzek załamała się, obciążając sieci .

Konsekwencje i podatność na zagrożenia

• Kruchość dostaw energii. Elektrownia Cernavodă normalnie dostarcza około 20% energii elektrycznej w Rumunii; jej częściowe wyłączenie zmusiło kraj do dużego importu i zwiększyło ryzyko blackoutu . Węgry straciły prawie połowę mocy wytwórczych, gdy wyłączono Paks .
• Rolnictwo. Niski poziom Dunaju wymusił ograniczenia w nawadnianiu dla rolników w Rumunii, podczas gdy Węgry wprowadziły ograniczenia w zużyciu wody w ponad 100 miastach i wsiach .
• Żegluga i handel. Ruch barek na Dunaju został w dużej mierze wstrzymany w Serbii, Chorwacji, na Węgrzech i w Rumunii, unieruchamiając statki i zakłócając transport zboża, rudy i paliw .
• Bezpośrednie koszty ekonomiczne dla Węgier. Premier Magyar oszacował, że kryzys może kosztować Węgry 100–200 miliardów forintów (316–632 mln dolarów) .
• Wyższe koszty importu energii. Oba kraje zostały zmuszone do zakupu energii na rynkach regionalnych po podwyższonych cenach, co podniosło koszty dla konsumentów i przemysłu .
• Przebudzenie klimatyczne. Urzędnicy i analitycy opisali tę sytuację jako ujawniającą strukturalne uzależnienie infrastruktury krytycznej od stabilnych przepływów rzecznych, wskazując, że podobne zdarzenia niskiego poziomu Dunaju w 2003, 2018 i 2022 roku były mniej dotkliwe .