Epidemia eboli w Demokratycznej Republice Konga wymknęła się spod kontroli

Wirus rozprzestrzenił się w pięciu prowincjach: Ituri, Kiwu Północnym, Kiwu Południowym, Górnym Uele i Tshopo. Największym ogniskiem pozostaje Ituri — w połowie lipca przypadało na nią 90 proc. wszystkich potwierdzonych przypadków w DRK . Konflikt we wschodniej części kraju utrudnia dostęp do pacjentów, nadzór epidemiologiczny, izolację chorych i śledzenie kontaktów, co sprzyja dalszej transmisji .

Władze planują zmianę strategii

Rząd DRK przygotowuje szeroką zmianę sposobu prowadzenia działań przeciwepidemicznych. Jak informował Bloomberg 6 sierpnia, plan zakłada między innymi bezpłatną opiekę medyczną w dotkniętych epidemią prowincjach wschodnich, zwiększenie testów eksperymentalnych szczepionek oraz odejście od wyłącznie odgórnego modelu działań na rzecz odpowiedzi organizowanej z udziałem lokalnych społeczności i wsi .

To istotna korekta w sytuacji, w której nowe przypadki nadal pojawiają się w szybkim tempie. Włączenie mieszkańców ma ułatwić zgłaszanie podejrzanych zachorowań, identyfikowanie kontaktów i prowadzenie działań ochronnych w miejscach, do których zespoły zewnętrzne nie zawsze mogą bezpiecznie dotrzeć.

Dlaczego Bundibugyo tak komplikuje walkę z ebolą?

Tegoroczna epidemia nie jest wywołana najczęściej kojarzonym z ebolą szczepem Zaire, lecz rzadkim wirusem Bundibugyo (BDBV). W przeciwieństwie do choroby wywoływanej przez wirus Zaire, w przypadku Bundibugyo nie ma obecnie zatwierdzonej szczepionki ani swoistego leczenia . WHO potwierdza, że przeciwko chorobie wywołanej tym wirusem nie zatwierdzono żadnych licencjonowanych środków zapobiegawczych ani terapeutycznych .

Personel medyczny musi więc opierać się przede wszystkim na leczeniu objawowym i podtrzymującym, szybkim wykrywaniu zakażeń, izolacji pacjentów, ścisłej kontroli zakażeń, śledzeniu kontaktów oraz bezpiecznych pochówkach . W strefach aktywnego konfliktu wdrożenie tych podstawowych procedur jest szczególnie trudne.

Szczepionki dopiero wchodzą do badań na ludziach

Wyścig nad opracowaniem narzędzi przeciw Bundibugyo przyspieszył, ale wszystkie obecne kandydatury pozostają eksperymentalne.

• Uniwersytet Oksfordzki w lipcu rozpoczął pierwsze badanie szczepionki przeciw wirusowi Bundibugyo. W badaniu BD-Ebov kandydat ChAdOx1 BDBV ma zostać podany 50 zdrowym osobom dorosłym w wieku od 18 do 55 lat. Naukowcy sprawdzają przede wszystkim bezpieczeństwo preparatu i odpowiedź immunologiczną .
• Serum Institute of India jest partnerem produkcyjnym projektu oksfordzkiego. Szczepionka wykorzystuje platformę ChAdOx1, znaną między innymi z preparatu opracowanego przez Oxford i AstraZeneca przeciw COVID-19 .
• Moderna 4 sierpnia rozpoczęła badanie fazy 1 szczepionki mRNA o nazwie mRNA-1469. Health Canada dopuściła wczesne badanie, które ma objąć około 80 zdrowych dorosłych w trzech ośrodkach w Kanadzie i ocenić bezpieczeństwo oraz zdolność preparatu do wywołania odpowiedzi immunologicznej .
• WHO wskazała do badań trzy potencjalne metody leczenia: przeciwciała monoklonalne MBP134 i Maftivimab® oraz lek przeciwwirusowy remdesiwir . Rozpoczęty 2 lipca w DRK proces rekrutacji do badania platformowego PARTNERS ma pomóc ustalić, czy te terapie zwiększają szanse przeżycia pacjentów .
• Kandydat rVSV Bundibugyo, rozwijany przez International AIDS Vaccine Initiative (IAVI), może potrzebować jeszcze około siedmiu–dziewięciu miesięcy, zanim będzie można rozpocząć jego zastosowanie kliniczne — pod warunkiem uzyskania odpowiednich wyników badań .

Organizacja CEPI, zajmująca się finansowaniem prac nad szczepionkami przeciw epidemiom, przeznaczyła do 50 mln dolarów na przyspieszenie rozwoju trzech kandydatów: projektów Oxford/Serum Institute, Moderny i IAVI .

WHO podkreśla jednak, że eksperymentalne szczepionki i leki powinny być stosowane wyłącznie w ramach badań klinicznych. Pozwala to jednocześnie chronić pacjentów i gromadzić wiarygodne dane o skuteczności oraz bezpieczeństwie .

USA zwiększają finansowanie odpowiedzi

5 sierpnia Departament Stanu USA zapowiedział przekazanie dodatkowych 242 mln dolarów na pilne działania przeciwepidemiczne, przygotowanie systemów ochrony zdrowia i pomoc humanitarną w regionie . Tym samym wartość bezpośredniej pomocy Stanów Zjednoczonych związanej z epidemią eboli przekroczyła 512 mln dolarów . USA pozostają największym finansowym darczyńcą międzynarodowej odpowiedzi na epidemię .

Środki mają wesprzeć między innymi wykrywanie przypadków, leczenie, przygotowanie służb oraz działania humanitarne w społecznościach dotkniętych epidemią. Pieniądze nie rozwiązują jednak najważniejszej luki: brak zatwierdzonej szczepionki i terapii przeciw konkretnemu szczepowi Bundibugyo.

Wirus prawdopodobnie krążył przed oficjalnym ogłoszeniem epidemii

Epidemię oficjalnie ogłoszono 15 maja 2026 roku. W tym momencie wykryto już osiem przypadków potwierdzonych laboratoryjnie oraz 246 przypadków podejrzanych . Analizy epidemiologiczne wskazują, że wirus mógł krążyć niewykryty od końca 2025 roku lub początku 2026 roku .

Oznacza to, że zakażenia mogły rozprzestrzeniać się przez wiele tygodni lub miesięcy, zanim uruchomiono skoordynowaną odpowiedź. Opóźnione wykrycie pomogło epidemii zakorzenić się w kilku prowincjach, a późniejsze działania muszą być prowadzone jednocześnie na dużym obszarze, w dodatku w warunkach niestabilności i konfliktu.

Na dziś kluczowe pozostają więc nie tylko wyniki badań nad szczepionkami. Równie ważne są szybkie testy, izolacja chorych, dostęp do bezpiecznej opieki i zaufanie lokalnych społeczności — czyli narzędzia, które mogą ograniczyć transmisję, zanim eksperymentalne preparaty przejdą pełną drogę do zatwierdzenia.