Kryzys w Cieśninie Ormuz: Globalne skutki blokady szlaku handlowego dla energetyki i rolnictwa

Przepływy LNG przez cieśninę zmniejszyły się o około 99%, a eksport gazu ziemnego z regionu spadł o 95% . Transport morski ropy naftowej przez ten wąski punkt załamał się o 95% . Przewozy ładunków związanych z nawozami przez Ormuz były w czerwcu niższe o 94% ; już w kwietniu zakłócenia spowodowały wzrost indeksu cen nawozów Banku Światowego do najwyższego poziomu od października 2022 r. .

Jak poradzili sobie alternatywni dostawcy?

Kryzys unaocznił ogromne różnice w możliwościach adaptacji poszczególnych krajów eksportujących. Amerykański LNG stał się kluczowym substytutem: QatarEnergy zakupił 33 amerykańskie ładunki LNG, aby zrekompensować utracony eksport przez Ormuz . Jednak gospodarka Kataru, według prognoz, miała się skurczyć w 2026 r. o 8,6%, ponieważ kraj ten nie ma lądowych alternatywnych szlaków eksportowych . Arabia Saudyjska i Irak mogły przekierować część ropy i produktów rafinowanych rurociągami lądowymi do portów nad Morzem Czerwonym, ale trasy te mają ograniczoną przepustowość w stosunku do wolumenów normalnie przepływających przez Ormuz .

W przypadku nawozów azotowych utrata dostaw amoniaku i mocznika z Zatoki Perskiej – które stanowiły około jednej czwartej światowego handlu – nie mogła zostać szybko zastąpiona, ponieważ wolne moce produkcyjne gdzie indziej były ograniczone . Poważnie zakłócony został również handel towarami nieenergetycznymi, takimi jak metanol, aluminium, siarka i grafit, co wpłynęło na globalną produkcję przemysłową i transformację energetyczną .

Konsekwencje dla Mosaic i rolników w Ameryce Północnej

Zakłócenia w dostawach nawozów szczególnie mocno uderzyły w amerykańskie rolnictwo. Firma Mosaic, największy producent nawozów fosforowych w USA, wstrzymała produkcję prawie 2 milionów ton nawozów fosforowych w swoich amerykańskich zakładach, powołując się na gwałtowny wzrost kosztów siarki – około 20% światowych dostaw siarki normalnie przepływa przez Cieśninę Ormuz . Firma ogłosiła również plany ograniczenia produkcji nawozów fosforowych w wybranych zakładach w Ameryce Północnej i Brazylii z powodu ograniczonej dostępności surowców .

Cena sprzedaży jednej tony nawozu Mosaic wynosiła około 800 dolarów, a połowa tej kwoty – przed kosztami przetworzenia, transportu i pracy – przypadała już tylko na zakup siarki . Firma straciła 258 milionów dolarów w kwartale zakończonym 30 marca . Przedstawiciel Mosaic ostrzegł, że kryzys może spowodować, iż globalne dostawy nawozów będą o 20–30% niższe od popytu .

Rolnicy w USA odnotowali wzrost cen mocznika o prawie 30% w ciągu kilku tygodni od zakłóceń ; dostawcy nawozów stanęli w obliczu prognozowanego niedoboru na poziomie 25–35% typowych zapasów wiosennych . Bank Światowy poinformował, że ceny azotu (mocznika) w kwietniu wzrosły powyżej 850 dolarów za tonę metryczną, co oznacza wzrost o 80% od lutego i jest najwyższym poziomem od kwietnia 2022 r. . Na początku lipca rząd USA tymczasowo zawiesił cła antydumpingowe na marokańskie nawozy fosforowe, aby częściowo zrekompensować niedobory na rynku krajowym .

Ostrzeżenia dotyczące wiosennych siewów i bezpieczeństwa żywnościowego

Z powodu skutecznego zamknięcia Cieśniny Ormuz od końca lutego, cały wiosenny sezon siewów 2026 roku na półkuli północnej odbył się bez normalnych łańcuchów dostaw nawozów . Amerykańska Federacja Rolników (Farm Bureau) ostrzegła, że jeśli rolnicy nie będą w stanie na czas zabezpieczyć pozostałych dostaw nawozów, może dojść do „ograniczenia lub zmiany obsianej powierzchni, co ostatecznie wpłynie na plony i produkcję żywności” . Przedstawiciele ONZ opisali sytuację jako „dotkliwy niedobór nawozów”, który grozi długoterminowymi stratami w produkcji rolnej i pogłębieniem globalnego braku bezpieczeństwa żywnościowego, zwłaszcza w krajach rozwijających się uzależnionych od importu .

Inicjatywa ONZ miała na celu zabezpieczenie transportu nawozów przez Cieśninę Ormuz, a źródło zaangażowane w te działania zauważyło, że niektórzy rolnicy w Ameryce Łacińskiej rezygnowali już z drugiego siewu kukurydzy, a plantatorzy w Afryce mierzyli się ze znacznym spadkiem plonów . FAO ostrzegło, że niedobór nawozów wpłynie na przyszłe zbiory i dostawy żywności . Około jedna trzecia światowych dostaw nawozów normalnie przepływa przez Cieśninę Ormuz; skuteczne zamknięcie tego szlaku w krytycznym okresie wiosennych siewów zwiększyło ryzyko wzrostu cen żywności i niższych plonów w sezonie 2026–2027 .