Dyplomacja kanałami bocznymi. Byli urzędnicy z Europy i Rosji spotkali się w Wiedniu i Baku, by rozmawiać o zakończeniu wojny w Ukrainie

Organizator i format spotkania

Spotkanie było częścią szerszych, nieoficjalnych wysiłków dyplomatycznych państw E3 (Wielka Brytania, Francja, Niemcy), wspieranych przez Szwajcarię jako państwo gospodarza. To właśnie szwajcarski rząd udostępnił miejsce oraz swoje „dobre usługi” . Inicjatywa ta określana jest mianem „dyplomacji track two” (nieoficjalnej) – ma charakter wyłącznie eksploracyjny, a nie stanowi negocjacji nad ostatecznym porozumieniem . Zarówno Ederer, jak i Vimont zasiadają w radzie szwajcarskiego Centrum Dialogu Humanitarnego (Centre for Humanitarian Dialogue), organizacji zajmującej się rozwiązywaniem konfliktów .

Cel

Grupa omawiała możliwe ramy i warunki wstępne, które mogłyby w przyszłości doprowadzić do formalnych rozmów pokojowych, w tym potencjalne ustalenia terytorialne i dotyczące bezpieczeństwa .

Równoległy ślad w Baku (12–14 lipca 2026)

Osobne tajne spotkanie odbyło się w Baku w Azerbejdżanie w dniach 12–14 lipca 2026 roku z udziałem byłych wysokich rangą urzędników niemieckich i rosyjskich .

Potwierdzeni uczestnicy

Strona niemiecka:

• Ronald Pofalla – były szef kancelarii kanclerz Angeli Merkel
• Matthias Platzeck – były premier landu Brandenburgia

Strona rosyjska:

• Wiktor Zubkow – były premier Rosji i przewodniczący rady nadzorczej Gazpromu
• Walerij Fadejew – przewodniczący Rady Prezydenckiej ds. Społeczeństwa Obywatelskiego i Praw Człowieka

Potwierdzenie przez Azerbejdżan

Prezydent Azerbejdżanu Ilham Alijew publicznie potwierdził odbycie się tego spotkania podczas wspólnej konferencji prasowej z kanclerzem Niemiec Friedrichem Merzem w Berlinie 21 lipca 2026 roku . Alijew oświadczył, że Azerbejdżan dowiedział się o spotkaniu dopiero z doniesień medialnych i nie został wcześniej powiadomiony: „Nasze terytorium zostało wykorzystane do takiego spotkania bez naszej wiedzy” . Na dowód przytoczył dane dotyczące lotów .

Oficjalne stanowisko Niemiec

Kanclerz Merz zaprzeczył, jakoby jego rząd był zaangażowany w to spotkanie, podkreślając, że rozmowy miały charakter nieoficjalny i nie były autoryzowane przez państwo .

Reakcja Ukrainy

Rzecznik ukraińskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Heorhij Tychyj, zdementował znaczenie spotkania w Baku, nazywając je „tak samo tajnym, co nieistotnym” i oświadczając, że jego znaczenie dla rzeczywistego procesu pokojowego jest „bliskie zeru” . Ukraina nie autoryzowała żadnego uczestnika i nie była reprezentowana na żadnym z tych spotkań .

Status formalnych negocjacji

• Obecnie nie toczą się żadne aktywne, bezpośrednie negocjacje między Ukrainą a Rosją.
• Ostatnia runda formalnych rozmów pokojowych miała miejsce na początku 2025 roku w Arabii Saudyjskiej, ale zakończyła się bez postępu .
• Szwajcaria gościła trójstronne rozmowy USA–Ukraina–Rosja w Genewie w listopadzie 2025 roku, które sekretarz stanu USA Marco Rubio określił jako „produktywne i znaczące” .
• Dwustronne rozmowy w Genewie w lutym 2026 roku cechowały się „niskimi oczekiwaniami” i nie przyniosły przełomu .

Kluczowe wnioski

1. Utrzymująca się zakulisowa aktywność: Oba spotkania pokazują, że mocarstwa europejskie wciąż poszukują pośredniego kontaktu z Moskwą, mimo braku formalnych negocjacji, sondując grunt pod potencjalne warunki zawieszenia broni .

2. Rozbieżne ścieżki: Szerszy format E3+Rosja w Wiedniu kontrastuje z węższym, wyłącznie niemiecko-rosyjskim torem w Baku, co sugeruje, że część rozmów odbywa się bez pełnej koordynacji sojuszników .

3. Ograniczony zakres: Wszyscy uczestnicy byli byłymi urzędnikami, bez mandatu rządowego. Te eksploracyjne rozmowy nie mają mocy wiążącej, ale służą jako kanały testowania sygnałów – co jest powszechnym prekursorem ewentualnych oficjalnych negocjacji, gdy warunki na to pozwolą .

4. Wciąż wiele niewiadomych: Konkretne propozycje strony rosyjskiej oraz poziom autoryzacji Kremla dla anonimowego rosyjskiego uczestnika pozostają niejasne. Kreml nie skomentował doniesień o spotkaniu w Wiedniu .

Podsumowanie

Spotkania w Wiedniu i Baku ujawniają, że nawet gdy formalne rozmowy pokojowe są zamrożone, zakulisowa dyplomacja między byłymi urzędnikami europejskimi i rosyjskimi wciąż żyje. Jednak bez udziału Ukrainy i oficjalnych mandatów rządowych, te eksploracyjne rozmowy raczej same w sobie nie doprowadzą do przełomu.