AI Gigafactories i Scaleup Europe Fund: unijna próba zatrzymania technologii na własnym kontynencie

Najważniejsze założenia programu:

• Finansowanie: do 10 mld euro ze środków unijnych i krajowych. Komisja liczy, że pozwoli to uruchomić co najmniej 20 mld euro dodatkowych inwestycji prywatnych. Łączna wartość przedsięwzięcia ma więc wynieść około 30 mld euro.
• Terminy: nabór kończy się 12 listopada 2026 r. Zwycięskie projekty mają zostać wybrane na początku 2027 r., a wybrane gigafabryki powinny rozpocząć działalność najpóźniej w ciągu 18 miesięcy od podpisania umów.
• Cel strategiczny: stworzenie europejskiej, suwerennej infrastruktury obliczeniowej, na której startupy i zespoły badawcze będą mogły trenować zaawansowane modele AI bez uzależnienia od chmur kontrolowanych przez firmy ze Stanów Zjednoczonych lub Chin.

Skala zainteresowania jest już wyraźna. Wcześniejszy, niewiążący nabór zgłoszeń przyniósł 76 propozycji obejmujących 60 lokalizacji w 16 państwach członkowskich.

W praktyce „gigafabryka” AI ma być czymś więcej niż pojedynczym centrum danych. Chodzi o wielkoskalowe zaplecze obliczeniowe dla trenowania i wdrażania najbardziej wymagających systemów sztucznej inteligencji — zasobu, którego europejskim firmom często brakuje, gdy próbują konkurować z największymi graczami z USA i Azji.

Scaleup Europe Fund: pieniądze na etap, na którym firmy najczęściej wyjeżdżają

Drugi filar strategii odpowiada na problem określany jako luka finansowania scaleupów. Europejskie startupy potrafią pozyskać kapitał na wczesnym etapie, ale gdy potrzebują setek milionów euro na ekspansję, produkcję lub globalną sprzedaż, dostęp do odpowiednio dużych i cierpliwych inwestorów jest znacznie trudniejszy. Wtedy część z nich zaczyna szukać finansowania w USA, a wraz z nim może przenosić tam siedzibę lub kluczowe funkcje.

Scaleup Europe Fund ma tę lukę zmniejszyć.

• Status: fundusz stał się w pełni operacyjny 4 sierpnia 2026 r., po zakończeniu przez Komisję Europejską wymaganych procedur prawnych.
• Wartość: docelowo 5 mld euro, przeznaczonych na inwestycje wzrostowe i późne rundy finansowania. Pojedyncze inwestycje mają zwykle wynosić co najmniej 100 mln euro.
• Zarządzający: mandat otrzymała szwedzka firma private equity EQT AB, wybrana w konkurencyjnym postępowaniu spośród podmiotów takich jak Atomico i Eurazeo.
• Źródła kapitału: Komisja Europejska zadeklarowała 1 mld euro, a pozostała część ma pochodzić od inwestorów instytucjonalnych, w tym Novo Holdings, Allianz oraz holenderskiego funduszu emerytalnego ABP.
• Beneficjenci: europejskie spółki deep tech od rundy Series B wzwyż, działające m.in. w obszarach AI, obliczeń kwantowych, półprzewodników, robotyki, systemów autonomicznych, energetyki, technologii kosmicznych, biotechnologii, medycyny, zaawansowanych materiałów i agrotechnologii.

Fundusz szybko przeszedł od zapowiedzi do działania. 5 sierpnia 2026 r. ogłoszono jego pierwszą inwestycję — w fiński startup satelitarny ICEYE.

Dlaczego UE łączy oba programy?

Obie inicjatywy mają adresować różne, ale powiązane bariery.

Infrastruktura i kapitał w jednym ekosystemie

AI Gigafactories mają ograniczyć zależność od zagranicznych dostawców mocy obliczeniowej. Scaleup Europe Fund ma z kolei zmniejszyć zależność od amerykańskich rynków kapitałowych w późniejszych rundach. Europejska firma mogłaby więc trenować modele na infrastrukturze działającej w Europie, a następnie finansować wzrost bez konieczności przenoszenia działalności poza kontynent.

Wspólne sektory technologiczne

Programy częściowo pokrywają się w obszarach AI, technologii kwantowych i szeroko rozumianego deep techu. Tworzy to potencjalną ścieżkę rozwoju: od dostępu do europejskich zasobów obliczeniowych po duże rundy finansowania dla dojrzałych spółek.

Duża skala, ale także duże wyzwanie wykonawcze

Cele finansowe obu przedsięwzięć sięgają łącznie około 35 mld euro, przy czym w przypadku gigafabryk kwota obejmuje zarówno środki publiczne, jak i oczekiwane inwestycje prywatne.

Sama wysokość deklarowanych kwot nie przesądzi jednak o sukcesie. Kluczowe będą terminowa budowa infrastruktury, dostęp firm do jej mocy obliczeniowej oraz to, czy fundusz rzeczywiście będzie podejmował duże inwestycje w europejskie spółki na warunkach konkurencyjnych wobec kapitału dostępnego w USA.

Jeśli oba elementy zadziałają zgodnie z planem, UE zyska nie tylko większą niezależność technologiczną, lecz także lepszą szansę na to, by firmy powstałe w Europie rosły i pozostawały na jej rynku.