Upadek funduszu AI i wyprzedaż aktywów za 16 mld dolarów. Chińscy inwestorzy ostrzegają przed dźwignią

Większość pakietu przejęła firma Citadel należąca do Kena Griffina. Transakcję opisywano jako awaryjne wsparcie dla pogrążonego w kłopotach funduszu .

Jak doszło do załamania

Situational Awareness był jednym z najbardziej spektakularnych beneficjentów hossy na infrastrukturze AI. W zależności od źródła zarządzał aktywami o wartości około 16–24 mld dolarów i w pierwszej połowie 2026 roku osiągnął aż 439 proc. zwrotu, mocno koncentrując pozycje na akcjach związanych z rozwojem sztucznej inteligencji oraz wykorzystując znaczną dźwignię finansową .

Kiedy w lipcu wyceny spółek technologicznych zaczęły gwałtownie spadać, straty funduszu szybko przełożyły się na problemy z płynnością. Brokerzy prime — instytucje zapewniające dużym inwestorom finansowanie, rozliczenia i przechowywanie aktywów — zażądali dodatkowej gotówki .

Według Reutersa fundusz w ciągu zaledwie kilku dni zlikwidował praktycznie cały publiczny portfel akcji . „New York Times” informował natomiast, że portfel zdominowany przez zakłady na AI stracił w samym lipcu około 67 proc., zanim wyprzedaż dobiegła końca .

Fundusz zachował inwestycje prywatne, w tym udział w Anthropic, ale jego giełdowy portfel transakcyjny został w praktyce wyczyszczony .

Dźwignia potrafi zamienić stratę w lawinę

Ten przypadek pokazał mechanizm, który na pierwszy rzut oka może być niewidoczny: pożyczony kapitał przyspiesza wzrosty, ale podczas spadków może wymusić sprzedaż w najgorszym możliwym momencie.

Jim Cramer z CNBC uznał, że historia Situational Awareness ujawnia „ukryte ryzyka dźwigni” — pożyczone pieniądze szybko powiększają straty i mogą uruchomić wymuszoną wyprzedaż . Forbes zwrócił uwagę, że gdy zbyt duży kapitał trafia do jednego zakładu inwestycyjnego finansowanego długiem, perspektywa całej strategii może załamać się niemal natychmiast .

Właśnie dlatego sytuacja nie była wyłącznie problemem jednego funduszu. Sprzedaż dużych pakietów mogła dodatkowo zwiększać presję na spółki technologiczne, a spadki ich cen — prowadzić do kolejnych wezwań do uzupełnienia zabezpieczeń.

Chińskie ostrzeżenia przed „superbańką” AI

Załamanie nie było całkowitym zaskoczeniem. W czerwcu 2026 roku, na miesiąc przed wyprzedażą, dwóch znanych chińskich zarządzających funduszami hedgingowymi ostrzegało, że globalny rynek akcji spółek AI wszedł w fazę niezrównoważonej „superbańki” .

Wealspring Asset, którego założyciel Yang Dong zasłynął w Chinach z trafnego rozpoznania szczytu rynku w 2007 roku, napisał w liście do inwestorów, że punkt załamania może być już blisko . Z kolei Shanghai Banxia Investment Management Center stwierdził, że pojawił się już czynnik, który może doprowadzić do pęknięcia bańki AI. Jako jeden z powodów wskazano presję na utrzymanie niezwykle szybkiego wzrostu przychodów Anthropic .

W połowie lipca także inne chińskie fundusze, które wcześniej dużo zarobiły na akcjach związanych ze sztuczną inteligencją, zaczęły ograniczać ekspozycję. Inwestorów informowano, że fundusze są „w stanie podwyższonej czujności” wobec oznak, że wzrosty stają się nie do utrzymania .

Trzy lekcje dla inwestorów

1. „Nie korzystaj z dźwigni”

To najczęściej powtarzane ostrzeżenie. Harry Shen, analityk rynku publicznego z Szanghaju, powiedział „South China Morning Post”, że trzykrotnie powtórzył: „Nie korzystaj z dźwigni”. Jego zdaniem właśnie to jest najważniejszą lekcją z krachu .

Wysokie zadłużenie sprawiło, że strata, którą można byłoby być może stopniowo odrobić, przerodziła się w gwałtowną, wymuszoną likwidację .

2. „Nie goń za modnymi tematami”

Michael Zhang, weteran chińskiego rynku akcji z Szanghaju, przestrzegł inwestorów przed bezrefleksyjnym podążaniem za popularnymi narracjami. Jak zauważył, gdy inwestor wchodzi do transakcji, inni mogą być już na etapie wyjścia .

To ryzyko rośnie, gdy modny trend — w tym przypadku AI — jest dodatkowo finansowany pożyczonym kapitałem. Tłum może przez długi czas napędzać wzrosty, ale równie szybko może ruszyć w przeciwną stronę .

3. Ograniczanie dźwigni już się rozpoczęło

W połowie lipca chińscy inwestorzy redukowali pozycje finansowane długiem w najszybszym tempie od 2016 roku . Był to sygnał, że część doświadczonych uczestników rynku zaczęła wycofywać się jeszcze przed pełnym nasileniem strat.

WT China Fund, który w pierwszych sześciu miesiącach 2026 roku zyskał 120 proc., stracił 17 proc. w ciągu pierwszych 17 dni lipca . Fundusz hedgingowy należący do hongkońskiej firmy Keystone Investors Pte. spadł w tym samym okresie o 12 proc., po wcześniejszym wzroście o 63 proc. w ciągu sześciu miesięcy .

Szerszy kontekst rynku

Problemy Situational Awareness pojawiły się w czasie szerszej lipcowej wyprzedaży w Azji. Jak informował Bloomberg, azjatyckie fundusze hedgingowe odczuły skutki wcześniejszej gorączki AI i sprzętu technologicznego, która w pierwszej połowie roku przyniosła niektórym z nich dwu- lub nawet trzycyfrowe stopy zwrotu .

W Chinach instytucje powiązane z państwem uruchomiły szeroko zakrojone działania mające ustabilizować rynek zdominowany przez spółki technologiczne. Do funduszu ChinaAMC STAR 50 ETF — największego instrumentu śledzącego indeks obejmujący wiele spółek półprzewodnikowych — napłynęła rekordowa kwota 13,8 mld juanów, czyli około 2 mld dolarów . Skala napływów została powszechnie odczytana jako sygnał wsparcia dla sektora technologicznego.

Wniosek z historii Situational Awareness jest prosty: dźwignia finansowa wzmacnia sukces podczas wzrostów, ale może w ciągu kilku dni zamienić udaną transakcję w katastrofalną, wymuszoną likwidację. A gdy inwestorzy tłumnie rzucają się na jeden gorący temat, najważniejsze pytanie nie brzmi już tylko „jak wysoko mogą wzrosnąć ceny?”, lecz także „kto zostanie bez wyjścia, gdy trend się odwróci?”.