AI Spark: Azja Południowo-Wschodnia nie zamierza wybierać między USA a Chinami

Czym jest AI Spark?

AI Spark to inicjatywa USA realizowana w ramach szerszego programu Pax Silica. Ma zapewniać rządom Azji Południowo-Wschodniej zainteresowanym wdrażaniem amerykańskiego „stosu AI” w sektorze publicznym pomoc finansową i techniczną . W praktyce program obejmuje kilka elementów:

• uczynienie Azji Południowo-Wschodniej „obszarem zainteresowania dla amerykańskiego eksportu AI”, co ma przyspieszyć cyfrową transformację i wzrost gospodarczy regionu ;
• wsparcie logistyczne, konsultacyjne i finansowe za pośrednictwem amerykańskich placówek dyplomatycznych oraz bezpośredniej współpracy między rządami ;
• wpisanie inicjatywy w szerszy amerykański pakiet inwestycyjny dla regionu o wartości 2,5 mld dolarów .

Dla państw ASEAN istotne jest to, że AI Spark ma pomagać nie tylko w zakupie technologii, lecz także w jej wdrażaniu w usługach publicznych i infrastrukturze cyfrowej.

Główny cel: ograniczyć zależność od chińskiego ekosystemu

Administracja Trumpa przedstawiła AI Spark wprost jako element rywalizacji z Chinami. Departament Stanu USA deklaruje, że chce pomóc rządom regionu przyjąć amerykańskie systemy AI, zamiast dopuścić do uzależnienia ich od chińskich ekosystemów technologicznych .

Analitycy i media opisują tę inicjatywę jako:

• bezpośrednią odpowiedź na chińskie modele AI, które zdążyły zdobyć znaczącą pozycję w sektorze publicznym i gospodarce cyfrowej Azji Południowo-Wschodniej ;
• próbę powstrzymania Chin przed zdobyciem pozycji „czołowego dostawcy AI dla reszty Azji”, a w dalszej perspektywie także dla całego świata ;
• reakcję na chińską strategię „AI Plus” oraz propozycję utworzenia World AI Cooperation Organization (WAICO) — organizacji, która miałaby wykorzystywać modele otwartoźródłowe, centra szkoleniowe i pomoc infrastrukturalną do umacniania chińskich standardów w państwach rozwijających się .

Różnica między ofertami obu mocarstw jest jednak wyraźna. Jak zauważa Hudson Institute, USA sprzedają przede wszystkim wizję przywództwa technologicznego, podczas gdy Chiny oferują partnerom natychmiastowe, tanie i gotowe do wdrożenia rozwiązania . AI Spark ma częściowo zamknąć tę lukę, ale nie usuwa jej automatycznie.

Dlaczego państwa ASEAN raczej nie wybiorą jednej strony?

Analitycy są zasadniczo zgodni: kraje Azji Południowo-Wschodniej będą dywersyfikować źródła technologii, zamiast całkowicie opowiadać się po stronie USA albo Chin. W regionie, który od lat stara się zachować strategiczną elastyczność, podobne podejście jest bardziej prawdopodobne niż jednoznaczny sojusz technologiczny.

Pragmatyczne korzystanie z obu ekosystemów

Indonezja, Wietnam, Tajlandia i Filipiny mogą wdrażać jednocześnie amerykańskie i chińskie systemy — zależnie od kosztów, dostępności oraz rodzaju zadania . Tańsze chińskie modele mogą trafiać do mniej wrażliwych i bardziej kosztowych usług publicznych, natomiast amerykańskie rozwiązania mogą być wybierane tam, gdzie większe znaczenie mają bezpieczeństwo, zaawansowane funkcje lub wysoka jakość.

Cena pozostanie mocnym argumentem Chin

Chińskie firmy AI zazwyczaj oferują tańsze alternatywy. Dla rozwijających się państw, które chcą szybko uzyskać praktyczne korzyści z AI, taka oferta może być trudna do odrzucenia — nawet jeśli amerykańska technologia jest bardziej zaawansowana . Finansowe zachęty w ramach AI Spark mają zmniejszyć tę różnicę, lecz według analiz przewaga cenowa Chin w krótkim terminie pozostanie istotna.

Różne strategie zależnie od poziomu rozwoju

Analiza opublikowana w „Frontiers in Political Science” dzieli państwa ASEAN na trzy grupy :

• Liderzy, tacy jak Singapur i Malezja, mogą częściej skłaniać się ku zaawansowanym systemom amerykańskim.
• Państwa nadrabiające dystans — Indonezja, Filipiny, Tajlandia, Wietnam i Brunei — prawdopodobnie będą łączyć rozwiązania z obu źródeł.
• Państwa zależne, w tym Kambodża, Laos i Mjanma, mogą częściej wybierać chińskie ekosystemy ze względu na niższe koszty i łatwiejszą dostępność.

To oczywiście ogólny model, a nie sztywna prognoza dla każdego kraju. Ostateczne decyzje będą zależeć również od finansowania, regulacji, bezpieczeństwa danych i warunków oferowanych przez dostawców.

Zabezpieczenie przed uzależnieniem, ale nie za wszelką cenę

Państwa regionu mogą przyjmować amerykańskie finansowanie i know-how, a jednocześnie korzystać z chińskiej infrastruktury. Taka strategia pozwala im zachować większą swobodę i nie zamykać się w jednym ekosystemie .

Istnieje jednak ryzyko stopniowego uzależnienia. „The Diplomat” ostrzega, że państwa budujące cyfrową przyszłość wokół chińskich systemów AI mogą z czasem uzależnić się od chińskiej infrastruktury chmurowej, modeli bazowych, systemów tożsamości cyfrowej, platform smart city, usług cyberbezpieczeństwa, standardów technicznych i szkoleń . Politycy w Azji Południowo-Wschodniej są świadomi tego zagrożenia, ale mogą uznać je za akceptowalny koszt dostępu do tańszej technologii już dziś.

Wnioski: zamiast zwycięzcy — portfel dostawców

W najbliższym czasie trudno oczekiwać zdecydowanego zwycięstwa USA albo Chin. Rządy Azji Południowo-Wschodniej najpewniej przyjmą wielokierunkową i pragmatyczną strategię: skorzystają z finansowego oraz technicznego wsparcia AI Spark, ale nie zrezygnują z tańszych chińskich modeli tam, gdzie zapewniają one lepszy stosunek kosztów do korzyści .

Dla Waszyngtonu oznacza to, że sama oferta bardziej zaawansowanej technologii może nie wystarczyć. Aby konkurować z Chinami, USA muszą sprawić, by ich rozwiązania były równie łatwe do sfinansowania, wdrożenia i utrzymania. Dla państw ASEAN najważniejsza pozostanie możliwość wyboru — i właśnie tę możliwość będą prawdopodobnie konsekwentnie chronić.