Ceny prądu w Europie biją rekordy w środku lata przez bezprecedensową falę upałów

Bezprecedensowa fala upałów w Europie w czerwcu 2026 roku spowodowała, że letnie hurtowe ceny energii elektrycznej wzrosły do poziomów typowych dla zimy. Średnie tygodniowe ceny wzrosły z poniżej 95 €/MWh na początku miesiąca do około 115 €/MWh pod koniec – to najwyższy poziom od czasu kryzysu energetycznego w 2022 roku . Ten gwałtowny wzrost cen był spowodowany jednoczesnym skokiem popytu i ograniczeniem podaży, odsłaniając głębokie strukturalne problemy europejskiej sieci energetycznej w radzeniu sobie z ekstremalnymi upałami.

Bezpośrednie przyczyny skoku cen

• Gwałtowny wzrost popytu na chłodzenie. Rekordowe temperatury sprawiły, że miliony gospodarstw domowych i firm włączyły klimatyzatory i wentylatory, gwałtownie zwiększając zapotrzebowanie na energię elektryczną na całym kontynencie . Według analizy 350.org, w samej Francji i Niemczech dodatkowy koszt hurtowy wyniósł ponad 700 milionów euro w ciągu jednego tygodnia .
• Ograniczenie wydajności elektrowni cieplnych. Wysokie temperatury rzek i niski poziom wody zmusiły kilka francuskich reaktorów jądrowych i innych elektrowni cieplnych do pracy poniżej pełnej mocy lub wyłączenia, ponieważ zależą one od wody rzecznej do chłodzenia . Upały zmniejszyły również wydajność elektrowni gazowych .
• Niska produkcja energii wiatrowej. Długotrwałe okresy niskiej prędkości wiatru w dużej części Europy znacząco ograniczyły produkcję energii wiatrowej, eliminując kluczowe źródło taniej energii w momencie, gdy była ona najbardziej potrzebna .
• Wieczorna luka fotowoltaiczna. Choć produkcja energii słonecznej była wysoka w godzinach południowych, ceny gwałtownie wzrosły w późnych godzinach popołudniowych i wieczornych, gdy zachodziło słońce, a zapotrzebowanie na chłodzenie pozostawało wysokie – tworząc ostry „krzywy garb” (duck curve), który musiały wypełnić elektrownie gazowe o wysokich kosztach krańcowych .
• Napięta sytuacja na rynku gazu i hydroenergetyki. Europa weszła w lato z zapasami gazu znacznie poniżej norm sezonowych i rezerwuarami hydroelektrowni w Skandynawii 8–12 punktów poniżej normy – te warunki jeszcze przed falami upałów spowodowały ponad 20% premię na kontraktach zimowych . Każdy szok podażowy został spotęgowany przez tę podstawową napiętą sytuację.

Słabości strukturalne ujawnione przez kryzys

• Sieć energetyczna nie ma „letniej poduszki bezpieczeństwa”. System energetyczny Europy został zaprojektowany z myślą o zimowych szczytach zapotrzebowania na ogrzewanie. Fala upałów dowiodła, że letnie zapotrzebowanie na chłodzenie może dorównać zimowemu zapotrzebowaniu na ogrzewanie, a tymczasem sieć energetyczna nie ma odpowiednich rezerw na wypadek ekstremalnych letnich warunków .
• Ekstremalne upały tworzą „pułapkę” wzajemnie wzmacniających się czynników. To samo zjawisko pogodowe jednocześnie zwiększa zapotrzebowanie (chłodzenie), ogranicza produkcję konwencjonalną (ograniczenia chłodzenia rzek, straty wydajności) i tłumi produkcję wiatrową – sytuacja, dla której systemy oparte na odnawialnych źródłach i paliwach kopalnych nie są niezawodnie zaprojektowane .
• Odnawialne źródła energii potrzebują uzupełniających, sterowalnych mocy. Południowa obfitość energii słonecznej niewiele zrobiła, aby zapobiec wieczornym skokom cen. Ten epizod podkreślił, że bez wystarczającej ilości magazynów energii, połączeń międzysystemowych lub niskoemisyjnych sterowalnych rezerw, wysoki udział OZE nie gwarantuje przystępnych cen energii podczas złożonych zjawisk pogodowych .
• Zmiana klimatu niszczy sezonową przewidywalność. Czerwcowa fala upałów nie była anomalią – była w pełni przewidywalną kombinacją znanych słabości, na które ostrzegały modele klimatyczne . W miarę jak fale upałów stają się coraz częstsze i intensywniejsze, tradycyjne założenie, że lato to okres niskiego popytu i niskich cen, załamuje się. To zmusza regulatorów i operatorów do przemyślenia planowania sezonowego, wymogów dotyczących magazynowania i projektowania rynków mocy w całej Europie .