DNA z 500-letnich mumii to pierwszy genetyczny dowód na sprowadzenie ospy do Ameryki przez Europejczyków

Datowanie radiowęglowe wskazuje, że obie osoby zmarły między 1492 a 1631 rokiem — w okresie wczesnej kolonizacji hiszpańskiej . Ich szczątki zachowały się dzięki wyjątkowej suchości pustyni Atakama. Co istotne, próbki kości pobrano pierwotnie w celu zbadania ludzkiego DNA. Obecność wirusa była nieoczekiwanym odkryciem dokonanym przy okazji .

Genomy wirusa odzyskane z obu ciał były niemal identyczne. Sugeruje to, że osoby te mogły zostać zakażone podczas tego samego ogniska epidemicznego albo przez ten sam szczep krążący w regionie . Naukowcy nazwali nowo zidentyfikowaną linię CAM9, od nazwy stanowiska Camarones 9 .

Co ujawnia szczep CAM9?

Zaginiona gałąź ewolucji wirusa

CAM9 należał do wymarłej linii wirusa ospy prawdziwej, odrębnej od wszystkich współczesnych, XX-wiecznych szczepów . Analiza filogenetyczna — czyli porównanie pokrewieństwa genetycznego wirusów — wykazała, że linia ta zajmuje pozycję u podstawy gałęzi, z której później wyłonił się XX-wieczny klad alastrim, związany z łagodniejszą postacią ospy .

Szczep miał wspólne pochodzenie ze szczepami wirusa występującymi w Starym Świecie, co potwierdza jego związek z epidemiami przeniesionymi do Ameryki w czasie europejskiej ekspansji . CAM9 wypełnia również lukę w „drzewie genealogicznym” wirusa: ewolucyjnie znajduje się między szczepami znanymi ze średniowiecznej Europy a wariantami krążącymi w późniejszych stuleciach .

Kiedy ospa dotarła do Ameryki Południowej?

Porównanie starożytnych genomów ze znanymi późniejszymi szczepami wskazuje, że linia CAM9 oddzieliła się od europejskiego przodka około XV–XVI wieku. To chronologia zgodna z pierwszą fazą hiszpańskiej kolonizacji . Datowanie samych mumii — w niektórych przypadkach od około 1492 roku — umieszcza obecność ospy prawdziwej w Ameryce Południowej już w pierwszym pokoleniu po wyprawie Kolumba .

Źródła historyczne opisują wyniszczające epidemie ospy w Andach w latach 20. i 30. XVI wieku, często wiązane z hiszpańskim podbojem państwa Inków. Genomy z Camarones 9 są pierwszym fizycznym dowodem, który pasuje do tej osi czasu .

Nie każda linia wirusa przetrwała

Linia CAM9 krążyła w XVI wieku, ale ostatecznie wymarła. Szczepy ospy prawdziwej znane ze współczesnej historii należały do innej, młodszej gałęzi wirusa. Sama ospa została globalnie eradykowana w 1980 roku.

Odkrycie sugeruje, że z Europy do Ameryki mogło trafić wiele linii wirusa, a nie jedna niezmienna odmiana. Tylko część z nich przetrwała i stała się dominująca w późniejszych stuleciach . Naukowcy zauważyli także, że linia CAM9 przestała już tracić geny. Oznacza to, że choć wirus miał pochodzenie odzwierzęce, w chwili dotarcia do Ameryki był już dobrze przystosowany do człowieka jako swojego gospodarza .

Znaczenie dla historii epidemii kolonialnych

• Potwierdzenie długo utrzymywanej hipotezy. Historycy od dawna łączyli ospę prawdziwą z katastrofalnym spadkiem liczby ludności rdzennej po 1492 roku, szacowanym w niektórych regionach na 50–90 proc. Nowe badanie dostarcza pierwszego molekularnego potwierdzenia tej interpretacji . Genetyk patogenów i współautor badania Shigeki Nakagome powiedział: „To odkrycie dostarcza pierwszego molekularnego potwierdzenia, że ospa prawdziwa została przywieziona do Ameryki w okresie kolonialnym” .
• Obserwacja ewolucji wirusa w czasie. Wymarcie linii CAM9 pokazuje, że historia ospy w Ameryce nie była prostym następstwem jednego wprowadzenia. Pojawiały się różne warianty, które konkurowały ze sobą, a tylko niektóre przetrwały do XX wieku .
• Nowa metoda badań. Odzyskanie starożytnego DNA wirusa z mumii zachowanych w suchym klimacie otwiera możliwość poszukiwania innych patogenów Starego Świata — między innymi odry czy gruźlicy — które mogły dotrzeć do Ameryki w następstwie kontaktu kolonialnego .
• Ludzki wymiar odkrycia. Dwie osoby z Camarones 9 są bezpośrednimi świadkami epidemii, która zabiła niezliczone miliony rdzennych mieszkańców obu Ameryk, pozbawionych wcześniejszej odporności na tę chorobę . Reuters określił wyniki jako „pierwszy bezpośredni dowód molekularny”, że ospa prawdziwa została nieświadomie przeniesiona ze Starego Świata do Nowego i zabiła niezliczone miliony ludzi .

Genetyczny „brakujący element”

Genomy CAM9 są brakującym elementem układanki: pokazują, że ospa prawdziwa pojawiła się w obu Amerykach po 1492 roku, a jej obecność była bezpośrednim skutkiem europejskiej kolonizacji. Dane z mumii nie tylko potwierdzają relacje historyczne o epidemiach w Andach, ale także ujawniają, że w XVI wieku krążyła tam dziś już wymarła gałąź wirusa.