Cypr dostaje zielone światło dla pierwszego złoża gazu. Eni i TotalEnergies rozwijają projekt Cronos

Dla Cypru decyzja oznacza przejście od wieloletnich poszukiwań i odkryć do faktycznego wydobycia. Dla europejskiego rynku gazu — powstanie kolejnego, geograficznie zdywersyfikowanego źródła dostaw, choć pierwsze wolumeny pojawią się dopiero za około dwa lata.

Kto kontroluje projekt Cronos?

Cronos będzie rozwijany przez spółkę joint venture, w której Eni i TotalEnergies mają po 50 proc. udziałów. Operatorem projektu pozostaje włoskie Eni .

Produkcja LNG również zostanie podzielona po równo. Przy zakładanej mocy około 2,8 mln ton LNG rocznie każda z firm będzie odpowiadać za sprzedaż około 1,4 mln ton rocznie .

Zasoby i planowana produkcja

Złoże Cronos zawiera ponad 3 bln stóp sześciennych gazu znajdującego się pierwotnie w złożu (Tcf, trillion cubic feet) . Wcześniejsze szacunki cypryjskiego rządu mówiły o około 3,1 Tcf gazu w złożu .

Harmonogram projektu zakłada:

• rozpoczęcie dostaw pierwszego gazu w 2028 roku ;
• osiągnięcie docelowego poziomu produkcji na poziomie 500 mln stóp sześciennych dziennie (Mcf/d);
• uzyskanie około 2,8 mln ton skroplonego gazu ziemnego (LNG) rocznie .

Dlaczego gaz popłynie przez Egipt?

Surowiec z Cronos ma trafić podmorskim rurociągiem do istniejącej infrastruktury w Egipcie. Tam zostanie poddany obróbce w obiektach związanych z projektem Zohr, a następnie skroplony w terminalu LNG w Damietcie i przygotowany do eksportu drogą morską .

Taki model pozwala uniknąć budowy całkowicie nowego terminalu LNG na Cyprze. Projekt wykorzysta istniejące, częściowo niewykorzystane moce egipskiej infrastruktury, co może skrócić czas potrzebny na uruchomienie eksportu .

Podstawy współpracy między Cyprem, Egiptem i konsorcjum zostały ustalone wcześniej. W lutym 2025 roku Eni i TotalEnergies podpisały z oboma państwami umowę międzyrządową, określającą ramy transportu, przetwarzania i eksportu gazu . W październiku 2025 roku Egipt i Cypr zawarły dodatkowe porozumienia operacyjne i handlowe dotyczące przesyłu, uzdatniania oraz skraplania gazu z bloku 6 .

Znaczenie dla bezpieczeństwa energetycznego Europy

Decyzja inwestycyjna zapadła w trudnym momencie dla europejskiego rynku gazu. Konflikt z udziałem Iranu zakłócił od początku 2026 roku żeglugę przez cieśninę Ormuz, kluczowy szlak transportowy dla światowego handlu energią. Europejskie magazyny zakończyły sezon grzewczy na poziomie najniższym od pięciu lat, dlatego do ich uzupełnienia potrzebnych może być około 180 dodatkowych ładunków LNG w porównaniu z poprzednim rokiem .

W maju 2026 roku zapasy gazu w Europie wynosiły nieco ponad 35 proc. Equinor ostrzegał, że utrzymanie zakłóceń w rejonie Ormuzu przez jeden do trzech miesięcy mogłoby doprowadzić do poważnego deficytu dostaw gazu .

Komisja Europejska i unijna Grupa Koordynacyjna ds. Gazu podkreślały jednak, że nie ma bezpośredniego zagrożenia dla dostaw w kolejnym sezonie zimowym. Według Komisji osiągnięcie poziomu 80 proc. zapełnienia magazynów do listopada powinno wystarczyć do zabezpieczenia dostaw, o ile dostępność LNG pozwoli na sprawne uzupełnienie zapasów . Nowe moce regazyfikacyjne uruchomione w UE po 2022 roku zwiększyły elastyczność systemu, ale niski poziom zapasów pozostawia niewielki margines błędu .

W tym kontekście gaz z Cypru nie rozwiąże natychmiast problemów Europy, lecz może w przyszłości uzupełnić import z innych kierunków i ograniczyć zależność od pojedynczych szlaków transportowych.

Decyzja opóźniła się o cztery miesiące

Pierwotnie FID dla Cronos miał zostać podjęty do końca marca 2026 roku. Taki termin cypryjski minister energii Michael Damianos potwierdzał parlamentarzystom w lutym . Ostatecznie decyzja została przesunięta na lipiec, co wywołało widoczne rozczarowanie w Nikozji.

Podczas marcowego spotkania prezydentów Cypru i Egiptu, Nikosa Christodoulidesa i Abdela Fattaha as-Sisiego, obie strony podkreślały jedność i współpracę energetyczną, jednak opóźniająca się decyzja Eni pozostawała istotnym cieniem nad planami szybkiej komercjalizacji złoża . Prezes TotalEnergies Patrick Pouyanné mówił później, że obie firmy intensywnie pracują nad doprowadzeniem do decyzji pod koniec lipca. FID ogłoszono 28 lipca .

Firmy i rządy nie wskazały publicznie jednej przyczyny opóźnienia. Z przedstawionych informacji wynika jednak, że znaczenie mogło mieć sfinalizowanie złożonych ustaleń między trzema państwami i konsorcjum, w tym warunków transportu oraz wykorzystania egipskiej infrastruktury LNG. Dodatkowym czynnikiem mogły być wewnętrzne decyzje inwestycyjne partnerów podejmowane przy dużej zmienności na światowych rynkach.

Co oznacza FID dla regionu?

Rozwój Cronos ma znaczenie w kilku wymiarach:

1. Cypr zaczyna komercyjnie wykorzystywać własne zasoby offshore po latach poszukiwań i prac rozpoznawczych .
2. Europa zyskuje potencjalnie nowe źródło LNG z regionu położonego bliżej jej rynków, co zwiększa geograficzną różnorodność dostaw .
3. Zacieśnia się współpraca energetyczna Cypru i Egiptu — cypryjski gaz będzie wykorzystywał egipskie instalacje do przetwarzania i eksportu .
4. Powstaje infrastrukturalny model dla kolejnych złóż, w tym większego złoża Glaucus, które w przyszłości mogłoby korzystać z tej samej drogi eksportowej.

Cronos jest więc nie tylko pojedynczą inwestycją wydobywczą. To także test tego, czy wschodnia część Morza Śródziemnego może stać się bardziej znaczącym zapleczem gazowym dla Europy — bez konieczności budowania od podstaw całego łańcucha eksportowego.