Rozwiązanie jest wzorowane częściowo na modelu zarządzania Cieśniną Malakka – koncepcji, którą rozważa również Europa, pod warunkiem że opłaty będą dobrowolne i zatwierdzone przez Międzynarodową Organizację Morską ONZ . Źródło z Zatoki Perskiej przekazało agencji Reutera 28 lipca, że propozycja cieszy się poparciem państw regionu .

Konkurujące wizje zarządzania

Iran i Oman prezentują fundamentalnie różne wizje przyszłości cieśniny .

• Stanowisko Iranu: Teheran nalega na obowiązkowe opłaty i maksymalistyczną interpretację swojej roli, twierdząc, że tylko on może określić status cieśniny i sprzeciwiając się zaangażowaniu innych krajów czy instytucji . Instytut Studiów nad Wojną (Institute for the Study of War) poinformował, że Iran nadal upiera się przy swoim „nielegalnym systemie opłat”, mimo sprzeciwu Omanu wobec obowiązkowych ceł .
• Stanowisko Omanu: Maskat dąży do wspólnego, wielostronnego modelu zarządzania z dobrowolnymi wpłatami. Oman odrzucił dążenia Iranu do wyłącznej kontroli i złożył formalną propozycję Stanom Zjednoczonym oraz państwom zachodnim, kładąc nacisk na wspólne regionalne podejście . Omański minister spraw zagranicznych Badr al Busaidi oświadczył, że jego kraj sprzeciwia się nakładaniu „opłat tranzytowych” .
• Kontrpropozycja USA: Administracja Trumpa publicznie sprzeciwia się jakiemukolwiek systemowi opłat. Trump zaproponował jednak, że to USA zostaną „strażnikiem” Cieśniny Ormuz i będą pobierać 20-procentową opłatę od wszystkich towarów transportowanych przez tę drogę wodną – co samo w sobie stanowi konkurencyjne roszczenie i tworzy trójstronny spór o kontrolę nad najważniejszym na świecie punktem przesyłu energii .

Eskalacja ataków militarnych i napięć dyplomatycznych

Negocjacje toczą się na tle trwającego konfliktu zbrojnego. USA przeprowadzają nocne naloty na cele wojskowe w Iranie. Do 22 lipca Stany Zjednoczone przeprowadziły ataki przez 11 kolejnych nocy, uderzając w irańskie systemy obrony powietrznej, nadzoru wybrzeża i rakiety .

13 lipca Trump przywrócił morską blokadę irańskiej żeglugi i zaproponował 20-procentową opłatę za bezpieczny tranzyt, co oznacza znaczącą zmianę kursu wcześniejszego sprzeciwu USA wobec jakichkolwiek opłat . Dowództwo Centralne USA (CENTCOM) oświadczyło, że naloty mają na celu „dalsze ograniczanie zdolności Iranu do zagrażania żegludze handlowej” .

Trump zagroził autoryzacją uderzeń na irańską infrastrukturę cywilną – w tym mosty i elektrownie – jeśli Iran nadal będzie atakował jednostki w cieśninie . Sytuacja wciągnęła także Wielką Brytanię, a raporty wskazują na koordynację USA-Wielka Brytania w kwestii potencjalnych działań zbrojnych. Kraje europejskie również rozważają propozycje zezwalające na dobrowolne opłaty nawigacyjne pod auspicjami ONZ .

Memorandum o porozumieniu (MoU) między USA a Iranem, podpisane w połowie czerwca, przewidywało 60-dniowy okres negocjacji, podczas których Iran zrzekł się opłat . Okres ten jest już zaawansowany, a Trump ostrzegł przed wznowieniem nalotów, jeśli nie uda się osiągnąć porozumienia dyplomatycznego . Podczas szczytu NATO w Ankarze 8 lipca Trump sugerował, że uważa MoU za potencjalnie nieważne, mówiąc, że „nie jest pewien”, czy chce umowy .

Mediacje ONZ i kanały dyplomatyczne

Mimo walk nadal podejmowane są wysiłki dyplomatyczne:

• Rola ONZ: Europa rozważa propozycje wymagające zatwierdzenia przez Międzynarodową Organizację Morską ONZ, aby zalegalizować ewentualną strukturę dobrowolnych opłat .
• Mediacja Kataru: Premier Kataru, szejk Mohammed bin Abdulrahman al-Thani, odwiedził Maskat pod koniec czerwca, aby przygotować grunt pod szersze rozmowy Iran-Zatoka-Irak w sprawie przyszłości cieśniny .
• Delegacja Omanu w Teheranie: Oman wysłał delegację dyplomatyczną do Teheranu 24-25 lipca, aby kontynuować dyskusje na temat opcji zarządzania, nawet gdy ataki USA i Iranu trwały nadal . Iran ogłosił postęp w tych rozmowach, twierdząc, że ustalono „wspólne zasady i ramy operacyjne” dla bezpiecznego tranzytu .
• Rozmowy wielostronne: Oczekuje się, że państwa Zatoki Perskiej będą naciskać na brak opłat, podczas gdy Iran może zaproponować „opłaty środowiskowe, nawigacyjne i bezpieczeństwa” jako kompromis .

Ambasador Iranu w Moskwie, Kazem Dżalali, oświadczył, że cieśnina „pozostanie otwarta, choć z nowymi warunkami, które zostaną określone przez urzędników irańskich i omańskich” .

Ryzyko szerszej eskalacji

Sytuacja niesie ze sobą poważne ryzyko rozszerzenia konfliktu:

1. Stan wojny de facto między USA a Iranem: Utrzymujące się nocne naloty i wzajemne ataki na żeglugę i bazy wojskowe stworzyły faktyczny stan wojny .
2. Ataki na infrastrukturę: Groźba Trumpa dotycząca uderzenia w irańskie mosty i elektrownie może doprowadzić do poważnej eskalacji i potencjalnego odwetu Iranu na sojusznikach USA z Zatoki Perskiej .
3. Globalne zakłócenia energetyczne: Cieśnina Ormuz obsługuje około 20% światowych dostaw ropy. Zakłócenia już wstrząsnęły rynkami naftowymi, a konkurujące ze sobą propozycje opłat wprowadzają niepewność regulacyjną dla armatorów i handlowców .
4. Ryzyko eskalacji nuklearnej: Iran ostrzegł USA przed atakowaniem jego obiektów jądrowych, co przywołuje widmo nuklearnego wymiaru konfliktu .
5. Dylemat państw Zatoki Perskiej: Oman znajduje się między sojuszem z USA a koniecznością utrzymania współpracy z Iranem, co wystawia na próbę jego historyczną rolę mediatora .

Rozwiązanie jest wzorowane częściowo na modelu zarządzania Cieśniną Malakka – koncepcji, którą rozważa również Europa, pod warunkiem że opłaty będą dobrowolne i zatwierdzone przez Międzynarodową Organizację Morską ONZ . Źródło z Zatoki Perskiej przekazało agencji Reutera 28 lipca, że propozycja cieszy się poparciem państw regionu .

Konkurujące wizje zarządzania

Iran i Oman prezentują fundamentalnie różne wizje przyszłości cieśniny .

• Stanowisko Iranu: Teheran nalega na obowiązkowe opłaty i maksymalistyczną interpretację swojej roli, twierdząc, że tylko on może określić status cieśniny i sprzeciwiając się zaangażowaniu innych krajów czy instytucji . Instytut Studiów nad Wojną (Institute for the Study of War) poinformował, że Iran nadal upiera się przy swoim „nielegalnym systemie opłat”, mimo sprzeciwu Omanu wobec obowiązkowych ceł .
• Stanowisko Omanu: Maskat dąży do wspólnego, wielostronnego modelu zarządzania z dobrowolnymi wpłatami. Oman odrzucił dążenia Iranu do wyłącznej kontroli i złożył formalną propozycję Stanom Zjednoczonym oraz państwom zachodnim, kładąc nacisk na wspólne regionalne podejście . Omański minister spraw zagranicznych Badr al Busaidi oświadczył, że jego kraj sprzeciwia się nakładaniu „opłat tranzytowych” .
• Kontrpropozycja USA: Administracja Trumpa publicznie sprzeciwia się jakiemukolwiek systemowi opłat. Trump zaproponował jednak, że to USA zostaną „strażnikiem” Cieśniny Ormuz i będą pobierać 20-procentową opłatę od wszystkich towarów transportowanych przez tę drogę wodną – co samo w sobie stanowi konkurencyjne roszczenie i tworzy trójstronny spór o kontrolę nad najważniejszym na świecie punktem przesyłu energii .

Eskalacja ataków militarnych i napięć dyplomatycznych

Negocjacje toczą się na tle trwającego konfliktu zbrojnego. USA przeprowadzają nocne naloty na cele wojskowe w Iranie. Do 22 lipca Stany Zjednoczone przeprowadziły ataki przez 11 kolejnych nocy, uderzając w irańskie systemy obrony powietrznej, nadzoru wybrzeża i rakiety .

13 lipca Trump przywrócił morską blokadę irańskiej żeglugi i zaproponował 20-procentową opłatę za bezpieczny tranzyt, co oznacza znaczącą zmianę kursu wcześniejszego sprzeciwu USA wobec jakichkolwiek opłat . Dowództwo Centralne USA (CENTCOM) oświadczyło, że naloty mają na celu „dalsze ograniczanie zdolności Iranu do zagrażania żegludze handlowej” .

Trump zagroził autoryzacją uderzeń na irańską infrastrukturę cywilną – w tym mosty i elektrownie – jeśli Iran nadal będzie atakował jednostki w cieśninie . Sytuacja wciągnęła także Wielką Brytanię, a raporty wskazują na koordynację USA-Wielka Brytania w kwestii potencjalnych działań zbrojnych. Kraje europejskie również rozważają propozycje zezwalające na dobrowolne opłaty nawigacyjne pod auspicjami ONZ .

Memorandum o porozumieniu (MoU) między USA a Iranem, podpisane w połowie czerwca, przewidywało 60-dniowy okres negocjacji, podczas których Iran zrzekł się opłat . Okres ten jest już zaawansowany, a Trump ostrzegł przed wznowieniem nalotów, jeśli nie uda się osiągnąć porozumienia dyplomatycznego . Podczas szczytu NATO w Ankarze 8 lipca Trump sugerował, że uważa MoU za potencjalnie nieważne, mówiąc, że „nie jest pewien”, czy chce umowy .

Mediacje ONZ i kanały dyplomatyczne

Mimo walk nadal podejmowane są wysiłki dyplomatyczne:

• Rola ONZ: Europa rozważa propozycje wymagające zatwierdzenia przez Międzynarodową Organizację Morską ONZ, aby zalegalizować ewentualną strukturę dobrowolnych opłat .
• Mediacja Kataru: Premier Kataru, szejk Mohammed bin Abdulrahman al-Thani, odwiedził Maskat pod koniec czerwca, aby przygotować grunt pod szersze rozmowy Iran-Zatoka-Irak w sprawie przyszłości cieśniny .
• Delegacja Omanu w Teheranie: Oman wysłał delegację dyplomatyczną do Teheranu 24-25 lipca, aby kontynuować dyskusje na temat opcji zarządzania, nawet gdy ataki USA i Iranu trwały nadal . Iran ogłosił postęp w tych rozmowach, twierdząc, że ustalono „wspólne zasady i ramy operacyjne” dla bezpiecznego tranzytu .
• Rozmowy wielostronne: Oczekuje się, że państwa Zatoki Perskiej będą naciskać na brak opłat, podczas gdy Iran może zaproponować „opłaty środowiskowe, nawigacyjne i bezpieczeństwa” jako kompromis .

Ambasador Iranu w Moskwie, Kazem Dżalali, oświadczył, że cieśnina „pozostanie otwarta, choć z nowymi warunkami, które zostaną określone przez urzędników irańskich i omańskich” .

Ryzyko szerszej eskalacji

Sytuacja niesie ze sobą poważne ryzyko rozszerzenia konfliktu:

1. Stan wojny de facto między USA a Iranem: Utrzymujące się nocne naloty i wzajemne ataki na żeglugę i bazy wojskowe stworzyły faktyczny stan wojny .
2. Ataki na infrastrukturę: Groźba Trumpa dotycząca uderzenia w irańskie mosty i elektrownie może doprowadzić do poważnej eskalacji i potencjalnego odwetu Iranu na sojusznikach USA z Zatoki Perskiej .
3. Globalne zakłócenia energetyczne: Cieśnina Ormuz obsługuje około 20% światowych dostaw ropy. Zakłócenia już wstrząsnęły rynkami naftowymi, a konkurujące ze sobą propozycje opłat wprowadzają niepewność regulacyjną dla armatorów i handlowców .
4. Ryzyko eskalacji nuklearnej: Iran ostrzegł USA przed atakowaniem jego obiektów jądrowych, co przywołuje widmo nuklearnego wymiaru konfliktu .
5. Dylemat państw Zatoki Perskiej: Oman znajduje się między sojuszem z USA a koniecznością utrzymania współpracy z Iranem, co wystawia na próbę jego historyczną rolę mediatora .