Iran chce wyłącznej kontroli nad Cieśniną Ormuz, a Oman proponuje zarządzanie regionalne

Kontrola nad tranzytem i opłatami

Iran chce utrzymać długoterminową kontrolę nad cieśniną i stworzyć system opłat za tranzyt, zarządzany we współpracy z Omanem . Przed wybuchem wojny przez ten wąski szlak przechodziło ponad 20 proc. światowej produkcji węglowodorów, co nadaje spór znaczenie wykraczające daleko poza lokalną żeglugę .

Teheran uważa, że to Iran i Oman powinny zapewniać statkom usługi związane z bezpieczeństwem i nawigacją. Jednocześnie Iran chce odgrywać główną, a według części źródeł wyłączną rolę w pobieraniu opłat . W irańskiej interpretacji płatności miałyby być obowiązkowe — statki, które nie uiściłyby opłaty, mogłyby zostać pozbawione prawa przejścia .

Deklarowany postęp, ale bez przełomu

26 lipca Iran poinformował, że w rozmowach z Omanem odnotowano postęp w sprawie zarządzania cieśniną, mimo wznowienia amerykańskich ataków na Iran . Nie oznaczało to jednak porozumienia w kluczowej kwestii: Teheran nadal sprzeciwiał się omańskiemu pomysłowi regionalnego konsorcjum .

Jak doszło do obecnego kryzysu?

Początek wojny 28 lutego

28 lutego 2026 roku USA i Izrael rozpoczęły szeroką wspólną kampanię lotniczą przeciwko Iranowi, określaną kryptonimem Operation Epic Fury. Ataki doprowadziły do śmierci najwyższego przywódcy Iranu Alego Chameneiego i wywołały setki irańskich ataków rakietowych wymierzonych w Izrael oraz państwa Zatoki Perskiej .

Ograniczenie ruchu w cieśninie

W odpowiedzi irańska Gwardia Rewolucyjna zablokowała cieśninę dla nieuprawnionego ruchu i zakazała przejścia statkom, które nie spełniały narzuconych warunków .

18 kwietnia Iran całkowicie zamknął Cieśninę Ormuz i ostrzelał statki po tym, jak Stany Zjednoczone nałożyły blokadę morską na irańskie porty .

Załamanie zawieszenia broni

Krótkotrwałe zawieszenie broni załamało się na początku lipca po irańskim ataku na statki handlowe przepływające przez cieśninę . 14 lipca USA wznowiły blokadę morską i przeprowadziły kolejne fale nalotów na Iran. Teheran odpowiedział atakami na cele w Bahrajnie, Kuwejcie, Katarze, Jordanii i Omanie .

Dlaczego załamały się rozmowy USA–Iran w Omanie?

Oman od lat pełnił rolę pośrednika między Waszyngtonem a Teheranem. W lutym 2026 roku zorganizował w Maskacie pośrednie rozmowy USA–Iran — 6 i 26 lutego — poświęcone irańskiemu programowi nuklearnemu. Obie rundy zakończyły się bez porozumienia, a dyplomaci wrócili do swoich stolic .

28 lutego omański minister spraw zagranicznych poinformował, że Iran zgodził się nigdy nie gromadzić wzbogaconego uranu. Uznał wówczas, że pokój jest „w zasięgu ręki” . Kilka godzin później rozpoczęła się jednak wojna powietrzna USA i Izraela przeciwko Iranowi, przekreślając dotychczasowy kanał dyplomatyczny.

W czerwcu amerykański urzędnik poinformował, że Oman został odsunięty od roli mediatora między USA a Iranem . Na początku lipca Soufan Center ocenił, że zawieszenie broni między oboma państwami najwyraźniej się załamało .

Plan Omanu: regionalne konsorcjum zamiast irańskiej dominacji

Oman przedstawił Iranowi propozycję utworzenia wspólnego regionalnego mechanizmu zarządzania Cieśniną Ormuz. W praktyce miałoby to oznaczać konsorcjum państw regionu odpowiedzialne za bezpieczeństwo morskie, akcje poszukiwawczo-ratownicze i inne formy współpracy .

Najważniejsza różnica wobec stanowiska Iranu polega na tym, że w omańskim modelu Teheran nie sprawowałby wyłącznej kontroli nad cieśniną . Plan wzorowany jest na rozwiązaniach stosowanych w Cieśninie Malakka, gdzie użytkownicy szlaku dobrowolnie dokładają się do finansowania nawigacji, ochrony środowiska oraz akcji ratowniczych .

Dobrowolne opłaty i dwa korytarze

Udział w konsorcjum oraz opłaty miałyby być dobrowolne . Oman rozważał także osobny plan dwóch korytarzy żeglugowych, zarządzanych według odrębnych zasad .

• Korytarz południowy przebiegałby przez wody terytorialne Omanu i miałby działać na warunkach zbliżonych do tych sprzed wojny.
• Korytarz północny prowadziłby przez wody irańskie i mógłby podlegać innym regulacjom.

To rozwiązanie mogłoby pozwolić na częściowe wznowienie żeglugi, ale jego szczegóły nadal pozostają przedmiotem negocjacji.

Dlaczego Iran odrzuca propozycję?

Teheran sprzeciwia się konsorcjum, ponieważ taki model ograniczałby jego jednostronną władzę nad cieśniną . Iran preferuje porozumienie wyłącznie z Omanem, w którym to on odgrywałby wiodącą rolę w pobieraniu opłat i decydowaniu o warunkach tranzytu. W przeciwieństwie do omańskiej koncepcji dobrowolnych składek Iran opowiada się za płatnościami obowiązkowymi .

Zarzuty Iranu wobec USA

Iran oskarża Stany Zjednoczone o próbę militarnego zdominowania regionu i odrzucanie „nowych realiów geopolitycznych” . Blokadę morską oraz wznowione naloty przedstawia jako dowód, że Waszyngton nie może pełnić roli bezstronnego uczestnika ustaleń dotyczących Ormuzu .

Teheran wskazuje również na rolę Izraela w doprowadzeniu do wojny. Irańska narracja odwołuje się między innymi do słów omańskiego ministra spraw zagranicznych, który stwierdził, że USA „straciły kontrolę nad własną polityką zagraniczną”, a Izrael przekonał Waszyngton do rozpoczęcia ataku .

Stan rozmów na 28 lipca 2026 roku

Cieśnina Ormuz pozostawała w dużej mierze zamknięta dla nieuprawnionego transportu komercyjnego, amerykańska blokada była aktywna, a okresowe naloty nadal się odbywały. Rozmowy Iranu z Omanem trwały, lecz utknęły wokół podstawowego sporu: czy cieśniną ma zarządzać dwustronny mechanizm irańsko-omański — czego chce Teheran — czy regionalne konsorcjum proponowane przez Maskat.

Nie było kompleksowego zawieszenia broni ani porozumienia w sprawie ponownego otwarcia szlaku.