Ludzkość mówiła kiedyś dziesięciokrotnie większą liczbą języków. Gdzie leży początek upadku?

Kiedy zaczął się spadek: Upadek rozpoczął się na długo przed europejskim kolonializmem. „Złoty wiek” różnorodności językowej zakończył się między 3000 a 1000 lat temu . Główną przyczyną była ekspansja rolnictwa oraz powstawanie większych, scentralizowanych populacji, które wchłaniały lub zastępowały mniejsze grupy językowe .

Stan na początku holocenu: Na początku holocenu (~12 000 lat temu) badacze szacują, że istniało zaledwie około 4500–6200 języków – mniej niż dziś – ponieważ populacja ludzka była znacznie mniejsza .

Obecna i prognozowana utrata: Obecnie na świecie mówi się lub używa ok. 7500 języków . Wcześniejsze prace (nie to konkretne badanie z Science, ale uzupełniające, opublikowane w Nature Ecology & Evolution) prognozują, że bez interwencji tempo utraty języków może się potroić w ciągu 40 lat, co oznacza utratę co najmniej jednego języka miesięcznie, a do końca stulecia może zniknąć ponad 1500 języków .

Rola sztucznej inteligencji w marginalizacji mniejszych języków

Badanie z Science koncentruje się na rekonstrukcji historycznej i nie modeluje bezpośrednio wpływu AI. Jednak szerszy kontekst badawczy, cytowany w raportach, wskazuje, że AI i modele językowe (LLM) pogłębiają cyfrowy podział językowy:

• Mniej niż 5% z ok. 7000 języków świata jest w jakikolwiek sposób obecnych w internecie .
• Ponad 6000 języków pozostaje „cyfrowo pokrzywdzonych” – nie są w stanie wygenerować danych treningowych potrzebnych do reprezentacji w systemach AI, co tworzy błędne koło marginalizacji .
• Wykazano, że modele językowe są systematycznie „niesprawiedliwe” wobec języków mniej używanych – nadają legitymizację dominującym odmianom językowym, jednocześnie marginalizując mniejszościowe .
• Skutkuje to cyfrowym podziałem językowym, w którym narzędzia AI wzmacniają dominację angielskiego i garstki innych powszechnie używanych języków, przyspieszając presję na małe społeczności językowe .

Podsumowując: Badanie w Science ujawnia, że ludzka różnorodność językowa była kiedyś ogromnie bogatsza niż dziś – osiągając dziesiątki tysięcy języków ok. 2000 lat temu – a jej spadek rozpoczął się wraz z rozwojem rolnictwa, a nie nowożytnym kolonializmem. Obecne tempo wymierania języków jest poważne, a systemy AI ryzykują przyspieszenie marginalizacji, wykluczając większość małych języków z ekosystemu cyfrowego.