Globalny szok energetyczny: Cieśnina Ormuz i Katar zmieniają mapę rynku LNG, węgla i ropy

Kryzys w Cieśninie Ormuz w 2026 roku, wywołany wojną powietrzną USA i Izraela przeciwko Iranowi rozpoczętą 28 lutego 2026 r., odciął od rynku około jednej piątej światowego handlu ropą i jedną czwartą globalnego handlu LNG. Bezpośrednie zniszczenia infrastruktury eksportowej Kataru dodatkowo pogłębiły szok podażowy . Poniżej przedstawiamy kluczowe skutki dla poszczególnych segmentów rynku.

LNG: katastrofalne straty i wieloletnie reperkusje

• Z rynku wypadło ok. 20% globalnych dostaw LNG. Blokada Cieśniny Ormuz uniemożliwiła dotarcie na rynki światowe ponad 80 mln ton LNG rocznie, głównie z Kataru .
• QatarEnergy ogłosiło siłę wyższą (force majeure) 4 marca po tym, jak irańskie ataki dronów zatrzymały produkcję .
• Katar stracił 17% swoich mocy eksportowych LNG – dwie z 14 instalacji skraplających uległy zniszczeniu, co oznacza stratę przychodów szacowaną na ok. 20 mld dolarów rocznie. Pełna naprawa może potrwać do pięciu lat .
• Shell prognozuje, że globalny handel LNG w 2026 roku pozostanie na niezmienionym poziomie, a wzrost nastąpi dopiero w 2027 r., jeśli Cieśnina Ormuz zostanie otwarta w ciągu trzech miesięcy .
• Enverus przewiduje strukturalny deficyt gazu na poziomie ok. 8 mld stóp sześciennych dziennie przez cały 2026 rok .
• QatarEnergy przedłużyło siłę wyższą wobec niektórych klientów (np. włoskiego Edisona) do września 2026 r., co oznacza, że zakłócenia będą odczuwalne nawet po ponownym otwarciu cieśniny .

Azja: powrót do węgla

• Kraje azjatyckie gwałtownie przestawiły się na węgiel, ponieważ LNG stał się rzadki i drogi. Japonia w czerwcu 2026 r. ograniczyła produkcję energii z gazu o 16% rok do roku, zwiększając wykorzystanie węgla .
• Dostawy węgla do Japonii, Korei Południowej i UE wzrosły w kwietniu 2026 r. o 27% rok do roku .
• Ceny kontraktów terminowych na węgiel w Newcastle (azjatycki benchmark) skoczyły 2 marca 2026 r. o 8,6% do 128,70 USD za tonę – to największy jednodniowy wzrost od trzech lat .
• Mimo to globalny wzrost produkcji energii z węgla w 2026 r. jest szacowany na nie więcej niż 1,8% – mniej niż po inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 r. . Niektóre analizy wskazują, że w niektórych regionach to odnawialne źródła, a nie węgiel, wypełniły lukę po gazie .

Europa: ceny gazu poszybowały w górę

• Europejskie hurtowe ceny gazu wzrosły o ok. 40% natychmiast po wybuchu kryzysu (z ok. 30 EUR/MWh do ponad 50 EUR/MWh na początku marca) .
• Goldman Sachs ostrzegał, że ceny mogą wzrosnąć o 130% (ponad dwukrotnie), jeśli cieśnina pozostanie zamknięta przez miesiąc .
• HSBC skorygował prognozę cen gazu na 2026 rok o 40% w górę i spodziewa się utrzymania podwyższonych cen do 2027 r. .
• Do połowy czerwca 2026 r. Europa „zdała test Hormuz” – dywersyfikacja dostaw (więcej LNG z USA, gaz z norweskich rurociągów i redukcja popytu) zapobiegła całkowitej katastrofie, ale rynek pozostaje niestabilny, z wysokimi cenami i spadającym poziomem magazynów .

Rafinerie: niedobór ropy i problemy z dieslem

• Ponad 11 mln baryłek dziennie produkcji ropy i kondensatu z Zatoki Perskiej zostało wstrzymanych od maja 2026 r. .
• Bloomberg donosi, że Europa stanęła w obliczu gwałtownie rosnących kosztów dostaw diesla i ryzyka jego niedoboru, ponieważ zamknięcie Ormuz odcięło dostęp do ważnych surowców dla produkcji średnich destylatów .
• Instytut Kilonii szacuje, że blokada spowodowała poważne straty społeczne w krajach rozwijających się uzależnionych od energii, poważnie zakłócając łańcuchy dostaw ropy i produktów naftowych .
• Brak ropy z Zatoki Perskiej zmusił rafinerie, szczególnie w Azji i Europie, do obniżenia przerobu lub poszukiwania droższych alternatyw .

Podsumowanie: Podwójny szok – zamknięcie Cieśniny Ormuz i bezpośrednie zniszczenie instalacji LNG w Katarze – spowodował największe zakłócenia w dostawach energii od dziesięcioleci . Rynek LNG stoi w miejscu, prognozowany jest strukturalny deficyt. Azja pali więcej węgla. Europejskie ceny gazu pozostają znacząco podwyższone, a prognozy mówią o utrzymaniu się ich na wysokim poziomie co najmniej do 2027 roku. Rafinerie są osłabione przez brak ropy z Zatoki Perskiej, a rynek diesla jest szczególnie napięty.