Koniec z niszczeniem niesprzedanych ubrań w UE. Co musisz wiedzieć o nowym zakazie z 2026 roku?

Kogo dotyczy zakaz?

Przepisy weszły w życie dla dużych firm 19 lipca 2026 roku. W definicji unijnej są to przedsiębiorstwa zatrudniające ponad 250 pracowników i osiągające roczny obrót przekraczający 50 mln euro . Średnie firmy (50–250 pracowników, obrót do 50 mln euro) mają czas na dostosowanie się do 19 lipca 2030 roku . Małe i mikroprzedsiębiorstwa (mniej niż 50 pracowników, obrót do 10 mln euro) są trwale zwolnione z tego obowiązku .

Zakaz ma charakter sektorowy: obejmuje zarówno sieci fast fashion, domy mody luksusowej, marki odzieży sportowej, jak i każdą inną firmę sprzedającą odzież lub obuwie na terenie UE . Krótko mówiąc, wszystkie duże podmioty w łańcuchu wartości mody i tekstyliów muszą go przestrzegać.

Wyjątki: kiedy niszczenie jest nadal dozwolone?

Zakaz nie jest absolutny. Zgodnie z art. 25 ust. 5 ESPR, Komisja Europejska przyjęła akt delegowany 9 lutego 2026 roku (C(2026) 659), który zezwala na niszczenie w ściśle ograniczonych, uzasadnionych przypadkach . Te wyjątki obejmują:

• Względy zdrowotne, higieniczne i bezpieczeństwa (np. produkty skażone lub niebezpieczne)
• Nieodwracalne uszkodzenia fizyczne uniemożliwiające użycie produktu
• Wycofanie produktu z rynku ze względów bezpieczeństwa
• Produkty, których nie można ponownie użyć, naprawić ani poddać recyklingowi, gdy nie ma alternatywy w obiegu zamkniętym

Firmy korzystające z wyjątku muszą udokumentować uzasadnienie i uwzględnić je w swoim rocznym raporcie.

Obowiązek publicznego raportowania

ESPR nakłada również obowiązek ujawniania informacji. Zgodnie z art. 24, każdy podmiot gospodarczy, który utylizuje niesprzedane produkty konsumenckie, musi co roku publikować na swojej stronie internetowej :

• Liczbę i wagę utylizowanych niesprzedanych produktów
• Przyczyny ich utylizacji
• Metodę przetwarzania odpadów (np. spalanie, składowanie)

Duże firmy mają obowiązek raportowania od pierwszego pełnego roku obrotowego po wejściu w życie ESPR (18 lipca 2024 r.), co oznacza, że ich pierwsze raporty – za rok obrotowy 2025 – są składane w 2026 roku . Ujednolicony format raportowania został wprowadzony w lutym 2026 roku i zacznie obowiązywać w lutym 2027 roku . Średnie firmy będą podlegać temu samemu obowiązkowi od 2030 roku .

Skala problemu: ile tekstyliów jest niszczonych?

Wielokrotne autorytatywne źródła unijne szacują, że 4–9% wszystkich produktów tekstylnych wprowadzanych na rynek europejski jest niszczonych bez użycia . Przekłada się to na około 264 000–594 000 ton tekstyliów rocznie . W przypadku zwrotów online szacuje się, że 22–44% zwróconej odzieży nigdy nie trafia do nowego klienta i jest niszczone . Ogólnie, UE wygenerowała około 6,94 mln ton odpadów tekstylnych w 2022 roku (16 kg na osobę) . Koszt środowiskowy jest znaczący: przetwarzanie i niszczenie tych niesprzedanych tekstyliów generuje rocznie do 5,6 mln ton ekwiwalentu CO₂ .

Dlaczego zarówno fast fashion, jak i marki luksusowe są objęte zakazem?

Zakaz dotyczy dwóch różnych, ale uzupełniających się źródeł marnotrawstwa:

• Sieci fast fashion i odzież masowa: Nadprodukcja, niskie ceny i wysoki wskaźnik zwrotów generują ogromne ilości niesprzedanego towaru, który historycznie był spalany lub składowany na wysypiskach . Te marki odpowiadają za większość masy marnowanych tekstyliów.
• Marki luksusowe: Wiele domów mody celowo niszczyło niesprzedane zapasy, aby chronić ekskluzywność marki, zapobiegać przecenom i utrzymać pozycjonowanie cenowe . Palenie lub rozdrabnianie nadwyżek było standardową praktyką mającą na celu uniknięcie pojawienia się towarów na szarym rynku.

ESPR obejmuje wszystkie firmy sprzedające towary w UE w równym stopniu, ponieważ problem marnotrawstwa występuje w całym łańcuchu wartości. Przepisy zmuszają oba segmenty do przejścia od niszczenia do ponownego użycia, darowizn, recyklingu lub lepszego planowania popytu .

Kalendarium: od przyjęcia do egzekwowania