UE chce podwoić udział prądu w gospodarce. Cel: 46% do 2040 roku

17 lipca 2026 r. Komisja Europejska opublikowała długo wyczekiwany Plan Elektryfikacji wraz z gruntowną rewizją unijnego systemu handlu emisjami (ETS). Celem pakietu jest przekształcenie Europy w pierwszy na świecie „elektro-zasilany” kontynent poprzez podwojenie udziału energii elektrycznej w miksie energetycznym, radykalne ograniczenie importu paliw kopalnych i przebudowę rynku emisji CO2 na potrzeby dekarbonizacji przemysłu .

Cel 46% – orientacyjny, ale ambitny

Udział energii elektrycznej w końcowym zużyciu energii w UE wynosi obecnie zaledwie 23% i od dekady nie rośnie . KE proponuje orientacyjny (a nie wiążący) cel 46% do 2040 r., czyli efektywne podwojenie obecnego poziomu . Pośredni cel 32% do 2030 r. został już ustalony w ramach Clean Industrial Deal .

Komisja podkreśla, że cel ma charakter orientacyjny. Jesienią 2026 r. (Q4) przeprowadzi ocenę skutków, by rozważyć nadanie mu mocy prawnie wiążącej w ramach pakietu Unii Energetycznej po 2030 r. . Wcześniejszy projekt zakładał cel wiążący, ale ostateczna wersja planu się z tego wycofała .

Według KE spełnienie celu 46% do 2040 r. pozwoliłoby zmniejszyć import gazu o ponad 70%, a import ropy naftowej o ponad 40% , oszczędzając UE do 260 mld euro rocznie na rachunkach za import paliw kopalnych . Plan przedstawia elektryfikację nie tylko jako działanie klimatyczne, ale także jako imperatyw gospodarczy i bezpieczeństwa energetycznego, szczególnie w kontekście kryzysu na Bliskim Wschodzie z 2026 r. i niestabilnych rynków paliw kopalnych .

Zamknięcie luki cenowej między prądem a gazem

Kluczowym wyzwaniem jest fakt, że energia elektryczna w UE jest dla gospodarstw domowych około 2,5 razy droższa niż gaz . Plan wprowadza szereg działań, by zmniejszyć tę różnicę:

• Obniżone opłaty sieciowe: rachunki za prąd mają zostać przeprojektowane w taki sposób, by opłaty sieciowe nie były naliczane od każdej zużytej kilowatogodziny, tylko zachęcały do elastycznego korzystania z sieci .
• Obniżki podatków i VAT: Państwa członkowskie są zachęcane do obniżenia akcyzy i VAT na energię elektryczną do minimum dozwolonego w dyrektywach UE. Specjalne obniżki VAT są zalecane dla baterii domowych, samochodów elektrycznych i pomp ciepła .
• Benchmark cen prądu do gazu: Plan wyznacza cel, by do 2030 r. ceny prądu były poniżej 2,5-krotności cen gazu dla gospodarstw domowych i poniżej 2-krotności dla przemysłu .
• Inteligentne liczniki: Wprowadzono wiążący cel, by do 2030 r. co najmniej 50% odbiorców miało inteligentne liczniki, a do 2033 r. – co najmniej 75% (oficjalny tekst legislacyjny COM(2026) 600 potwierdza 75%) .
• Mechanizm Czystego Ciepła (Clean Heat Market Mechanism): Ma przyspieszyć wdrażanie elektrycznych pomp ciepła i wycofywanie ogrzewania opartego na paliwach kopalnych. Celem jest zwiększenie liczby instalacji do 4 milionów pomp ciepła rocznie do 2030 r., z 2,4 miliona w 2025 r. .

Reforma ETS: wolniejsze cięcia emisji, dłuższe darmowe uprawnienia

Rewizja ETS (COM(2026) 600) została opublikowana tego samego dnia i stanowi znaczącą przebudowę europejskiego rynku emisji :

• Współczynnik redukcji liniowej (LRF): Roczne tempo spadku limitu emisji zostaje znacząco spowolnione. Do 2030 r. pozostaje na poziomie 4,3% i 4,4%, a następnie spada do 3,7% w latach 2031–2035 i 1,7% w latach 2036–2040 . Organizacje ekologiczne alarmują, że oznacza to setki milionów dodatkowych ton CO2 .
• Darmowe uprawnienia: Zostają przedłużone dla sektorów objętych CBAM (mechanizmem granicznej korekty węglowej) aż do 2038 r. . Od 2031 r. darmowa alokacja będzie uzależniona od posiadania planów i inwestycji dekarbonizacyjnych .
• Wycofanie CBAM: Przesunięte na 2038 r., co oznacza, że sektory CBAM przestaną otrzymywać darmowe uprawnienia dopiero wtedy .
• Bank Dekarbonizacji Przemysłu (Industrial Decarbonisation Bank – IDB): Nowy instrument, który ma zapewnić 100 mld euro finansowania dla projektów dekarbonizacji przemysłu, zwracając większą część wpływów z ETS do objętych nim sektorów . „Investycyjny booster” ETS przydzieli 400 mln EUA od 2027 r. .
• Reforma ETS wprowadza także kontrolowany dostęp do kredytów węglowych i międzynarodowych (do 2% wymaganych redukcji od 2036 r.) oraz dostosowuje limit do unijnego celu redukcji emisji netto o 90% do 2040 r. .

Co dalej? Krytyka i kolejne kroki

Plan Elektryfikacji (komunikat KE) oraz propozycje legislacyjne dotyczące ETS trafią teraz do Parlamentu Europejskiego i Rady UE w celu negocjacji i przyjęcia . KE przeprowadzi ocenę skutków w Q4 2026 r. w sprawie ewentualnego nadania celowi 46% mocy wiążącej .

Pakiet spotkał się z krytyką ze strony organizacji ekologicznych. Europejskie Biuro Ochrony Środowiska (EEB) stwierdziło, że KE „uległa przemysłowym maruderom”, wskazując na osłabiony LRF i przedłużenie darmowych uprawnień . 350.org przywitało ambitne cele, ale ostrzegło, że „brakuje ambicji, dyplomacji i finansowania” . Reuters donosi, że krytycy argumentują, iż wysokie ceny energii elektrycznej mogą utrudnić realizację celów . Fundacja Heinricha Bölla zwróciła uwagę, że cel jest „neutralny technologicznie” i może promować dalsze wykorzystanie paliw kopalnych i energii jądrowej .

Ważna korekta

Cel dotyczący inteligentnych liczników to 75% do 2033 r., a nie 65%, jak podawały niektóre wcześniejsze projekty. Oficjalna propozycja legislacyjna COM(2026) 600 ustanawia wiążący cel na poziomie 75% .