Likweli – nowy gatunek małpy z pomarańczowymi wargami znaleziony głęboko w dżungli Konga

Naukowcy oficjalnie opisali nowy gatunek małpy z rodziny gerez (colobinae) w Demokratycznej Republice Konga. To rzadki i nieuchwytny naczelny, znany lokalnie jako Likweli. Jego uderzające pomarańczowe wargi, głęboki, grzmiący głos oraz zasięg występowania ograniczony do niewielkiego skrawka odległego lasu deszczowego czynią to odkrycie przełomowym wydarzeniem w prymatologii. Oto najważniejsze informacje o tym gatunku oraz o tym, co mówi nam on o jednym z najbogatszych przyrodniczo regionów świata.

Co zostało odkryte

Nowy gatunek, nazwany Colobus congoensis, to gereza znana lokalnej społeczności Balanga jako Likweli (określana też kasaba nkoni, czyli „trzęsąca gałęziami”). To zaledwie piąty nowy gatunek małpy afrykańskiej zidentyfikowany w ciągu ostatnich 75 lat . Odkrycie zostało opublikowane w czasopiśmie PLOS One 15 lipca 2026 roku i opiera się na blisko dwóch dekadach badań terenowych, zdjęciach z fotopułapek, analizie anatomicznej skonfiskowanych okazów oraz badaniu wokalizacji .

Cechy fizyczne

• Wielkość: Osobniki dorosłe są niewielkie jak na gerezy – ważą około 7 kg, mniej więcej tyle co mały pies .
• Sierść i pysk: Małpa jest głównie czarna, z wyrazistą, uderzającą różowo-pomarańczową plamą wokół pyska, co nadaje jej „maskowaty” wygląd. Pomarańczowe wargi to jej najbardziej charakterystyczna cecha .
• Charakterystyczny głos: Wydaje głęboki, niski, przypominający ryk lub rechot dźwięk, niespotykany u innych gerez w tym regionie .

Zachowanie i środowisko

• Likweli jest małpą wyłącznie nadrzewną – żyje w wysokich, zwartych koronach tropikalnego lasu deszczowego na głębokich glebach gliniastych i na stałych wyspach leśnych .
• Dzieli swój zasięg występowania z dwoma innymi gatunkami gerez: Piliocolobus parmentieri i Colobus angolensis .
• Gatunek jest tak skryty i rzadko spotykany, że nawet lokalne społeczności Balanga w dużej mierze nie zdawały sobie sprawy z jego istnienia, zanim rozpoczęły się badania naukowe .

Gdzie występuje

Cały znany zasięg gatunku ogranicza się do odległego obszaru między rzekami Lomami i Kongo (Lualaba) w środkowo-wschodniej części Demokratycznej Republiki Konga. Większość populacji żyje na terenie Parku Narodowego Lomami i w jego okolicach, co sugeruje bardzo ograniczone rozmieszczenie .

Zagrożenia i ochrona

• Autorzy badania proponują wstępną klasyfikację jako gatunek zagrożony (EN) na Czerwonej Liście IUCN .
• Głównymi zagrożeniami są utrata siedlisk (wylesianie i degradacja lasów w obrębie ograniczonego zasięgu) oraz polowania. Naukowcy zbadali martwe osobniki skonfiskowane myśliwym, aby potwierdzić gatunek .
• Jedno ze źródeł sugeruje, że w regionie może żyć mniej niż 1000 osobników . Ograniczony zasięg geograficzny sprawia, że jest szczególnie podatny na wszelkie zakłócenia .

Co odkrycie mówi o bioróżnorodności Kotliny Konga

Odkrycie Likweli ma ogromne znaczenie dla zrozumienia bioróżnorodności Kotliny Konga:

• Wciąż obszar niezbadany: To drugi nowy gatunek małpy opisany z tego samego regionu w ciągu 15 lat (lesula, Cercopithecus lomamiensis, została opisana w 2012 r.) .
• Luki w badaniach są realne: Fakt, że średniej wielkości małpę nadrzewną po raz pierwszy sfotografowano w 2008 roku, a oficjalnie opisano dopiero w 2026, pokazuje, jak niedostatecznie zbadane są lasy Kotliny Konga, nawet jeśli chodzi o stosunkowo duże ssaki .
• Kluczowa rola obszarów chronionych: Odkrycie podkreśla kluczowe znaczenie ochrony Parku Narodowego Lomami i pilną potrzebę ochrony odległych lasów równikowych. Mogą one skrywać kolejne nieznane gatunki zagrożone postępującym wylesianiem i polowaniami na bushmeat .