WAICO: co oznacza nowa chińska organizacja AI dla globalnych zasad sztucznej inteligencji?

Trzy cele WAICO

Działalność organizacji ma opierać się na sześciu zasadach: wykorzystywaniu AI dla dobra ludzi, poszanowaniu suwerenności, orientacji na rozwój, bezpieczeństwie i kontroli, sprawiedliwości i inkluzywności oraz otwartej współpracy . Z tych założeń wynikają trzy główne cele operacyjne :

1. Pogłębianie współpracy innowacyjnej i uwolnienie „dywidendy AI” – chodzi o łączenie państw i instytucji dysponujących technologiami, danymi, talentami lub infrastrukturą z tymi, które ich potrzebują. Chiny deklarują również gotowość do dzielenia się możliwościami wynikającymi z własnej modernizacji .
2. Wspieranie inkluzywnego rozwoju i zmniejszanie globalnej przepaści w dziedzinie AI – WAICO ma odpowiadać na różnice między państwami rozwiniętymi i rozwijającymi się w dostępie do mocy obliczeniowej, danych oraz wykwalifikowanych kadr .
3. Wzmacnianie globalnego zarządzania AI i zarządzania ryzykiem – celem jest stopniowe zbliżanie stanowisk w sprawie etyki sztucznej inteligencji, standardów bezpieczeństwa i norm technicznych, a w dalszej perspektywie stworzenie szeroko akceptowanych ram zarządzania .

W praktyce oznacza to próbę połączenia dwóch agend: rozwoju technologicznego i tworzenia reguł bezpieczeństwa. WAICO nie chce więc przedstawiać AI wyłącznie jako źródła zagrożeń, lecz także jako narzędzie rozwoju, do którego dostęp powinien być szerszy.

Czym WAICO różni się od procesu z Hiroszimy G7?

Proces z Hiroszimy został uruchomiony przez Grupę Siedmiu (G7) w maju 2023 r. Skupia się na analizie ryzyk i szans związanych z zaawansowaną oraz generatywną AI, międzynarodowych zasadach przewodnich, kodeksie postępowania dla firm tworzących zaawansowane systemy oraz współpracy nad odpowiedzialnym rozwojem AI . To inicjatywa o ograniczonym składzie, oparta przede wszystkim na państwach G7 i zaproszonych partnerach.

Na tym tle WAICO wyróżnia się trzema elementami :

• Otwarte członkostwo – według deklarowanej koncepcji do organizacji może przystąpić każde suwerenne państwo. Ma to tworzyć uniwersalną platformę, a nie klub państw o podobnym poziomie rozwoju lub zbliżonej pozycji politycznej .
• Priorytet rozwojowy – WAICO kładzie nacisk na zasypywanie „przepaści inteligencji” i dzielenie się korzyściami z AI z państwami rozwijającymi się. Proces z Hiroszimy koncentruje się natomiast przede wszystkim na ryzyku, zasadach i odpowiedzialnym wykorzystaniu zaawansowanych modeli .
• Sprzeciw wobec bloków technologicznych – Chiny przedstawiają WAICO jako odpowiedź na ograniczenia eksportowe i podział świata na konkurujące bloki technologiczne. Pekin twierdzi, że dostęp do rozwoju AI nie powinien być uzależniony od decyzji jednej potęgi ani od dyskryminujących restrykcji .

Różnica nie polega więc wyłącznie na liczbie uczestników. Chodzi także o punkt wyjścia: G7 patrzy na globalne zarządzanie AI głównie przez pryzmat bezpieczeństwa i odpowiedzialności, podczas gdy WAICO łączy te kwestie z dostępem do infrastruktury, technologii i korzyści gospodarczych.

Geopolityczne tło: amerykańskie kontrole eksportu chipów

Powstanie WAICO następuje w czasie zaostrzającej się rywalizacji technologicznej między Stanami Zjednoczonymi a Chinami. USA wprowadzały kolejne ograniczenia eksportu zaawansowanych chipów AI i urządzeń do produkcji półprzewodników, aby spowolnić rozwój chińskich zdolności w dziedzinie sztucznej inteligencji. Regulacje były przyjmowane zarówno za prezydentury Joe Bidena, jak i Donalda Trumpa . Na początku 2026 r. komisja spraw zagranicznych Izby Reprezentantów poparła ponadpartyjne projekty ustaw zmierzające do dalszego ograniczenia przepływu technologii AI do Chin .

Restrykcje spotkały się z krytyką z kilku stron:

• Chiny oskarżały USA o „nadużywanie przepisów kontroli eksportu” i wzywały Waszyngton do naprawienia „błędnych działań” oraz zakończenia praktyk, które Pekin uznaje za dyskryminujące .
• Część zachodnich analityków kwestionowała skuteczność amerykańskiej strategii. Analiza Brookings Institution stwierdziła, że USA są w praktyce „poza chińskim rynkiem chipów AI”, ponieważ krajowe zamienniki ograniczyły popyt na objęte sankcjami amerykańskie układy . Z kolei badanie opublikowane w Cogent Social Sciences argumentuje, że amerykańskie kontrole eksportowe niezamierzenie przyspieszyły chiński nacisk na krajowe innowacje, ujawniając strukturalną słabość strategii opartej na blokowaniu kluczowych technologii .
• Chatham House ostrzegał, że same kontrole eksportu chipów „nie powstrzymają Chin przed dalszym rozwojem zaawansowanej AI” .
• W branży technologicznej doszło do publicznych sporów między czołowymi dyrektorami generalnymi. Debata dotyczy tego, czy ograniczanie Chinom dostępu do zaawansowanych chipów ochroni przewagę USA, czy też skłoni Pekin do jeszcze szybszego rozwijania własnego ekosystemu .

Alternatywny model czy narzędzie wpływu?

WAICO jest instytucjonalnym wyrazem chińskiej kontrnarracji: globalne zasady dotyczące AI powinny być inkluzywne, zorientowane na rozwój i wolne od ograniczeń technologicznych narzucanych przez jedno państwo. Dla krajów, które czują się pomijane w zachodnich inicjatywach, organizacja może oferować dodatkowy kanał współpracy oraz dostęp do rozmów o infrastrukturze, danych i kompetencjach.

Jednocześnie samo utworzenie organizacji nie przesądza jeszcze o jej skuteczności. Jej znaczenie będzie zależało od tego, jak zostaną zaprojektowane instytucje, finansowanie, standardy i praktyczne mechanizmy współpracy. Na razie WAICO daje Chinom przede wszystkim platformę dyplomatyczną, dzięki której mogą promować własną wizję globalnego zarządzania sztuczną inteligencją — równolegle do inicjatyw G7 i innych międzynarodowych forów.