Globalny podatek minimalny OECD w 2024 r.: 79–109 mld euro wpływów, poniżej prognoz, bez utraty miejsc pracy

Dochody vs. prognozy OECD

Kraje stosujące 15-procentowy minimalny podatek w stosunku do dużych międzynarodowych korporacji zebrały w 2024 r. szacunkowo od 79 do 109 mld euro dodatkowych wpływów . To poniżej wcześniejszych szacunków OECD, które przewidywały globalne roczne korzyści na poziomie 155–192 mld USD (co stanowi wzrost globalnych wpływów z CIT o 6,5–8,1%) . W styczniowej ocenie skutków ekonomicznych OECD szacowało, że przepisy te zmniejszą skalę nisko opodatkowanych zysków o około 80% .

Niezależne prognozy długoterminowego potencjału dochodów są bardzo zróżnicowane. Niektóre modele akademickie przewidują roczne wpływy na poziomie 68–105 mld USD po pełnym wdrożeniu, podczas gdy własne szacunki OECD sięgają nawet 220 mld USD . Obserwatorium Podatkowe UE (EU Tax Observatory) oszacowało, że same państwa członkowskie UE mogą otrzymywać rocznie od 55 do 67 mld euro z tytułu minimalnego podatku wyrównawczego .

Przyczyny rozbieżności między prognozami a rzeczywistością

Rozbieżność między wynikami pierwszego roku a prognozami długoterminowymi wynika z kilku czynników:

Stopniowe i niepełne wdrożenie: Nie wszystkie jurysdykcje, które zgodziły się na Pillar Two, zdążyły uchwalić odpowiednie przepisy przed 1 stycznia 2024 r. Na początku 2024 r. konkretne kroki wdrożeniowe podjęło około 45–55 krajów .

Tymczasowe „bezpieczne przystanie” i wyłączenia: Wyłączenie dochodu opartego na substancji (SBIE) oraz tymczasowe „bezpieczne przystanie” (transitional safe harbors) tymczasowo zwalniały wiele międzynarodowych korporacji (MNE) z obowiązku zapłaty podatku wyrównawczego, co znacząco obniżyło zobowiązania w pierwszym roku . Badanie Deloitte dotyczące 50 największych szwajcarskich spółek giełdowych wykazało, że wiele z nich uniknęło dodatkowych podatków dzięki tym tymczasowym rozwiązaniom, a ponad trzy czwarte dodatkowych wpływów pochodziło od jednej korporacji .

Opóźnienia w kluczowych jurysdykcjach: Stany Zjednoczone, będące domem dla największej liczby międzynarodowych korporacji, nie wdrożyły Pillar Two, a zamiast tego wynegocjowały tzw. „side-by-side safe harbor”, który uznaje amerykański system podatkowy za zgodny z Pillar Two, co dodatkowo obniżyło globalne wpływy z podatku wyrównawczego .

Wczesne dostosowania podatkowe: Wiele firm zrestrukturyzowało swoją działalność lub podjęło działania planistyczne, aby zbliżyć swoje efektywne stawki podatkowe do 15%, zmniejszając tym samym wolumen zysków podlegających opodatkowaniu w pierwszym roku .

Wpływ na inwestycje i zatrudnienie

Brak mierzalnych negatywnych skutków: OECD nie znalazło dowodów na to, aby Pillar Two spowodował znaczącą utratę miejsc pracy lub ograniczenie inwestycji biznesowych w krajach, które go wdrożyły . Wzrost wpływów podatkowych nie został osiągnięty kosztem ostrej konkurencji podatkowej, przed czym ostrzegali krytycy.

Ograniczenie przerzucania zysków: OECD szacuje, że minimalny podatek zmniejszy skalę przerzucania zysków do krajów o niskich podatkach o około połowę, zawężając różnice w stawkach podatkowych między hubami inwestycyjnymi a innymi jurysdykcjami . Według styczniowego dokumentu roboczego OECD, globalny podatek minimalny ma zmniejszyć kwotę nisko opodatkowanych zysków o około 80%, z średnio 2 143 mld USD w latach 2017-2020 do 653 mld USD .

Stan wdrożenia w poszczególnych krajach

Powszechne, ale nierównomierne przyjęcie: Ponad 140 krajów w ramach Inclusive Framework OECD/G20 zgodziło się na Pillar Two w teorii . Państwa członkowskie UE wdrożyły przepisy z dniem 1 stycznia 2024 r., a inne duże gospodarki, takie jak Japonia, Australia, Korea Południowa, Wielka Brytania, Kanada i wiele innych, uchwaliły odpowiednie ustawy w trakcie 2024 r. .

Około 45–55 jurysdykcji wdrożyło Pillar Two lub znajdowało się w zaawansowanej fazie legislacyjnej na początku 2024 r. . W niektórych regionach proces ten był jednak wolniejszy niż oczekiwano. Na początku 2024 r. 21 krajów w Europie i 4 poza nią miało „ostateczne przepisy w mocy” wdrażające całość lub część Pillar Two .

Stanowisko Stanów Zjednoczonych

Brak wdrożenia i aktywny sprzeciw: USA nie wdrożyły Pillar Two. Prezydent Trump w dniu rozpoczęcia swojej drugiej kadencji wydał rozporządzenie wykonawcze, w którym stwierdził, że porozumienie OECD „nie ma mocy ani skutku” w USA . W Kongresie istnieje silny, dwupartyjny sprzeciw wobec globalnego podatku minimalnego . Ustawa o obniżkach podatków i zatrudnieniu z 2017 r. (TCJA) wprowadziła inny minimalny podatek od dochodów zagranicznych (GILTI), który posłużył jako model dla niektórych elementów Pillar Two .

Wynegocjowane zwolnienie („side-by-side safe harbor”): Na początku 2026 r. Departament Skarbu USA osiągnął porozumienie z Inclusive Framework w sprawie nowego „side-by-side safe harbor”, które uznaje amerykański system podatkowy za zgodny z Pillar Two, zwalniając amerykańskie grupy MNE z zagranicznych podatków wyrównawczych . USA są jedyną jurysdykcją wymienioną w centralnym rejestrze OECD jako posiadającą kwalifikowany reżim do celów tego „bezpiecznego przystania” .

Niepewność i ograniczenia

Wartość wpływów z pierwszego roku (79–109 mld euro) jest wstępnym szacunkiem OECD opublikowanym w lipcu 2026 r. . Rzeczywiste wpływy mogą ulec zmianie wraz z napływem pełnych danych deklaracyjnych. Różnica między wynikami pierwszego roku a prognozami może się zmniejszyć, gdy więcej jurysdykcji wdroży krajowe podatki wyrównawcze oraz gdy wygasną przepisy przejściowe. OECD zaznaczyło, że oczekuje się, iż minimalny podatek będzie miał większy wpływ po wygaśnięciu tymczasowych zasad „bezpiecznych przystani” po 2026 r. .