Europa chce potroić moc obliczeniową AI. Gigantyczne inwestycje i fala krytyki

Nowe superkomputery i 'gigafabryki'
Raport zaleca uruchomienie co najmniej 9 nowych superkomputerów zoptymalizowanych pod kątem AI w ramach Wspólnego Przedsięwzięcia EuroHPC, co samo w sobie ponad trzykrotnie zwiększy obecną moc obliczeniową AI w Unii . Rekomenduje również utworzenie 'AI Gigafactories' – obiektów nowej generacji około 4 razy potężniejszych od obecnych Fabryk AI, z 20 miliardami euro uruchomionymi w ramach inicjatywy InvestAI .

Szerszy ekosystem i koordynacja
Poza sprzętem eksperci zalecają zwiększenie wykorzystania AI w różnych sektorach, tworzenie partnerstw publiczno-prywatnych dla sektorowych ekosystemów AI oraz zapewnienie światowej klasy badań i przyciąganie talentów . Co kluczowe, wzywają do skoordynowanego podejścia na szczeblu UE, aby przezwyciężyć obecną fragmentację, w której 27 państw członkowskich działa w dużej mierze samodzielnie w kwestiach zamówień i infrastruktury .

Podjęte już kroki legislacyjne i polityczne

UE nie czekała na raport, aby podjąć działania. Kilka ważnych środków jest już w mocy lub w fazie opracowywania.

Akt o AI (Rozporządzenie (UE) 2024/1689), który wszedł w życie 1 sierpnia 2024 roku, to pierwsze na świecie kompleksowe, horyzontalne prawo dotyczące AI, ustanawiające zharmonizowane zasady dla godnej zaufania sztucznej inteligencji w całej UE . Jego przepisy są wdrażane etapami, a niektóre obowiązki, jak zakaz stosowania praktyk AI o niedopuszczalnym ryzyku, są już stosowane .

Plan działania 'Kontynent AI' (AI Continent Action Plan), opublikowany przez Komisję Europejską w kwietniu 2025 roku, wykracza poza regulacje, łącząc nadzór z inwestycjami, infrastrukturą i rozwojem umiejętności . Określa pięć głównych celów: budowanie wielkoskalowej infrastruktury danych i obliczeniowej AI, poprawę dostępu do danych, wspieranie innowacji, przyspieszenie adopcji AI oraz zapewnienie wykwalifikowanej siły roboczej .

Program Fabryk AI (AI Factories) z budżetem 10 miliardów euro na lata 2021–2027 zaowocował już zamówieniem lub planowaniem co najmniej 13 operacyjnych fabryk AI do 2026 roku, w tym 9 nowych superkomputerów zoptymalizowanych pod kątem AI . W czerwcu 2024 roku zmieniono rozporządzenie EuroHPC, tworząc dedykowany filar AI dla Wspólnego Przedsięwzięcia, umożliwiający mu nabywanie, modernizację i obsługę tych fabryk .

Inicjatywa InvestAI / Gigafabryki ma na celu zmobilizowanie 20 miliardów euro na wdrożenie do 5 Gigafabryk AI, z których każda będzie około 4 razy potężniejsza od obecnych Fabryk . Została ogłoszona na Szczycie Działań na rzecz AI w Paryżu w lutym 2025 roku .

Inne kroki to proponowana Ustawa o Rozwoju Chmury i AI (Cloud and AI Development Act – CADA) (czerwiec 2026), która ma na celu zwiększenie udziału UE w globalnym rynku chmury z 15% do 30% ; Strategia Unii Danych (Data Union Strategy) (listopad 2025) mająca udostępnić więcej wysokiej jakości danych dla AI ; oraz uruchomienie w październiku 2025 roku Biura Obsługi Aktu o AI (AI Act Service Desk), które ma pomóc w płynnym wdrażaniu przepisów .

Krytyka: Zysk dla Big Tech i fragmentacja rynku

Pomimo ambitnych planów, pojawiła się znacząca krytyka w dwóch głównych obszarach.

Ryzyko zasilenia Big Tech
Flagowy plan inwestycyjny UE w AI o wartości 200 miliardów euro (ok. 230 miliardów dolarów) opiera się w dużej mierze na współinwestycjach publiczno-prywatnych. Krytycy ostrzegają, że znaczna część tych środków może trafić przede wszystkim do dużych amerykańskich firm (Amazon, Microsoft, Google), które już dominują na europejskim rynku chmury i infrastruktury AI . Unijni regulatorzy oceniają obecnie, czy Amazon i Microsoft powinny zostać zaklasyfikowane jako 'strażnicy dostępu' na mocy Aktu o Rynkach Cyfrowych w zakresie ich usług chmurowych i AI . Holenderska organizacja non-profit SOMO opublikowała w lipcu 2025 roku raport ostrzegający, że europejskie rządy, w pośpiechu inwestycyjnym, ryzykują 'grę na rękę Big Tech', ponieważ wiodące start-upy AI, takie jak OpenAI, Anthropic i Mistral, są głęboko uzależnione od małej grupy potężnych amerykańskich firm w kwestii sprzętu, infrastruktury i platform .

Ustawa o Rozwoju Chmury i AI (CADA) również spotkała się z krytyką. Stowarzyszenie Computer & Communications Industry Association (CCIA Europe) argumentowało, że ustawa 'wprowadza dyskryminacyjne środki, które bezpośrednio podważają cele cyfryzacji UE', wykluczając zaufanych międzynarodowych dostawców technologii na podstawie lokalizacji ich siedziby, co może stworzyć przewagę dla preferowanych europejskich dostawców, potencjalnie nagradzając dużych, istniejących graczy, którzy najłatwiej mogą spełnić nowe wymogi .

Ryzyko fragmentacji rynku
Druga główna linia krytyki dotyczy wewnętrznego rynku UE. Brukselski think tank Bruegel zauważa, że popyt w UE jest rozdrobniony na 27 państw członkowskich, z których każde działa w dużej mierze samodzielnie, bez skoordynowanego mechanizmu kierowania zamówień publicznych na europejski sprzęt AI lub generowania przychodów finansujących badania i rozwój . Think tank ostrzega, że w przeciwieństwie do Chin, UE ma ograniczone narzędzia do stworzenia własnego rynku, który napędzałby krajowy cykl doskonalenia .

Sama Komisja Europejska w swoim raporcie o konkurencyjności z 2026 roku przyznała, że Europa 'ryzykuje utratę przewagi w wyścigu o innowacje' z powodu niedoboru siły roboczej, problemów ze skalowaniem, niskiej liczby patentów i wydatków na B+R poniżej docelowego poziomu 3% PKB . Propozycja Komisji dotycząca CADA przyznaje, że różne krajowe podejścia do rozbudowy mocy centrów danych, wymogów zrównoważonego rozwoju i procedur wydawania pozwoleń tworzą 'różnice regulacyjne, które mogą podważyć jednolity rynek' .

Olbrzymia dysproporcja skali
Nawet przy celu potrojenia, różnica w skali między UE a jej konkurentami jest ogromna. Europa posiada zaledwie 5% globalnej mocy obliczeniowej AI w porównaniu z 80% w USA . Flagowy plan UE o wartości 200 miliardów euro jest przyćmiony przez ponad 400 miliardów dolarów, które amerykańskie firmy technologiczne wydały w dużej mierze na rozbudowę infrastruktury AI tylko w 2025 roku . Jedna z prognoz zakłada, że przy obecnych trendach udział Europy wzrośnie przejściowo do 8% do 2028 roku, a następnie ponownie spadnie do nieco ponad 5% do 2031 roku, co podkreśla przepaść między ambicjami a realizacją .