Parlament Europejski blokuje wycofanie biopaliw sojowych

10 kwietnia 2026 r. Komisja Europejska przyjęła akt delegowany 2026/2680, klasyfikujący olej sojowy jako surowiec wysokiego ryzyka pośredniej zmiany użytkowania gruntów (ILUC) na mocy dyrektywy RED II . Oznaczałoby to stopniowe wycofanie biopaliw sojowych z możliwości wliczania ich do unijnych celów OZE do 2030 r. . Jednak w lipcu 2026 r. Parlament Europejski zagłosował za zablokowaniem aktu delegowanego , tworząc sytuację, którą analitycy określają mianem trilematu: ochrona unijnego rolnictwa, osłabienie pozycji prawnej UE w WTO oraz podważenie celów klimatycznych.

Dlaczego Parlament zablokował wycofanie

Komisja ITRE (Przemysł, Badania Naukowe i Energia) zarekomendowała odrzucenie, popierając wniosek o sprzeciw grup EPP i ECR , a pełne posiedzenie plenarne poszło w ich ślady . Oficjalne powody to:

• Bezpieczeństwo pasz i białka: EBB i FEDIOL argumentowały, że klasyfikacja zakłóciłaby kluczowe łańcuchy dostaw soi, niezbędne dla produkcji pasz . UE importuje już około 70 proc. białka roślinnego, głównie soi z Ameryk. Wycofanie – ostrzegano – pogłębiłoby tę zależność.
• Szkoda dla unijnych rolników: Niemieckie stowarzyszenie UFOP ostrzegło, że plan Komisji jest „kontrproduktywny” dla rozwoju rodzimej produkcji soi w UE .
• Spory metodologiczne: Branża zakwestionowała podstawy naukowe zaktualizowanej metodologii ILUC, argumentując, że jest niespójna w porównaniu z oceną innych surowców .
• Unikanie nowych sporów w WTO: Krytycy ostrzegali, że zaklasyfikowanie soi jako wysokiego ryzyka ILUC, przy jednoczesnym przegraniu już części spraw WTO dotyczących oleju palmowego, otworzy UE na nowe spory handlowe z Argentyną, Brazylią i USA .

Konsekwencje dla zgodności z WTO

Panele WTO orzekały już w sprawie unijnych przepisów dotyczących oleju palmowego:

• Sprawa Malezji (DS600): Panel w dużej mierze podtrzymał ramy prawne RED II, ale uznał, że niektóre aspekty projektu i wdrażania aktu delegowanego są niezgodne z regułami WTO . UE wygrała pod względem architektury, ale nakazano naprawę konkretnych elementów dyskryminacyjnych.
• Sprawa Indonezji (DS593): Podobne orzeczenie potwierdziło ogólną zgodność z WTO, ale wskazało na konkretne aspekty niezgodne z regułami . Indonezja uznała, że UE dyskryminuje biopaliwa na bazie oleju palmowego .

Blokując wycofanie soi przy jednoczesnym utrzymaniu wycofania oleju palmowego, UE stwarza pozory dyskryminacji: olej palmowy jest zakazany, sojowy – nie. Podważa to unijną obronę prawną, że metodologia ILUC jest obiektywna naukowo i niedyskryminacyjna . Organizacja Transport & Environment (T&E) twierdzi, że decyzja Parlamentu „robi dziurę” w obronie UE w WTO . Raport USDA zauważa, że nowe wyliczenia ILUC obejmują zarówno olej palmowy, jak i sojowy w ramach tej samej metodologii , co oznacza, że odrzucenie przez Parlament wprowadza bezpośrednią niespójność.

Odwet handlowy: Indonezja i Malezja

To najbardziej bezpośrednia konsekwencja:

• Indonezja złożyła już wniosek o zawieszenie koncesji: W marcu 2026 r. Indonezja powiadomiła WTO, że będzie dążyć do odwetowych sankcji handlowych wobec UE w sporze o olej palmowy, powołując się na niewypełnienie przez UE wyroku WTO . Minister Handlu Budi Santoso oświadczył, że zawieszenie obejmie handel towarami, usługami i własnością intelektualną .
• Potencjalny koszt jest ogromny: T&E szacuje, że sama Indonezja mogłaby zostać upoważniona do nałożenia ponad 5,6 mld dolarów rocznych ceł odwetowych na unijny eksport . CleanTechnica podaje, że „wpadka” Parlamentu może narazić UE na sankcje w tej wysokości .
• Malezja może pójść w ślady Indonezji: Po częściowym wygraniu własnej sprawy (DS600) Malezja jest w pozycji do domagania się odwetu, jeśli UE nie zastosuje się do wyroku .
• Ryzyko czasowe: Odrzucenie przez Parlament oznacza, że UE nie usunęła dyskryminacyjnej struktury wskazanej przez WTO, wzmacniając pozycję Indonezji i Malezji w fazie odwetu.

Konsekwencje dla unijnego rolnictwa

• Producenci soi w UE zyskują chwilową ulgę: UFOP z zadowoleniem przyjął głosowanie, argumentując, że globalna klasyfikacja wysokiego ryzyka ILUC podważyłaby zachęty dla europejskich rolników do zwiększania produkcji rodzimej soi . Odrzucenie utrzymuje rynek dla unijnej soi jako surowca do biopaliw.
• Producenci rzepaku i innych oleistych zyskują: Utrzymując biopaliwa sojowe, Parlament unika nagłych zmian popytu, które uderzyłyby w producentów biodiesla z rzepaku w UE .
• Problem bezpieczeństwa białkowego pozostaje nierozwiązany: UE importuje ok. 70 proc. białka roślinnego, głównie soi z Ameryk. Krytycy twierdzą, że wyklasyfikowanie soi zagroziłoby łańcuchom dostaw pasz białkowych w UE . Odrzucenie daje chwilową ulgę, ale nie rozwiązuje podstawowego problemu zależności.
• Debata „żywność versus paliwo” trwa: Organizacje ekologiczne (T&E, CleanTechnica) argumentują, że głosowanie Parlamentu utrwala stosowanie emisyjnych biopaliw z upraw rolnych, co stoi w sprzeczności z celami klimatycznymi UE .

Sedno problemu

Decyzja Parlamentu tworzy trilemat: blokada wycofania soi chroni unijne rolnictwo i unika natychmiastowych roszczeń w WTO ze strony eksporterów soi, ale jednocześnie osłabia pozycję prawną UE w sporach WTO dotyczących oleju palmowego, zachęca Indonezję i Malezję do domagania się miliardowych odszkodowań i podważa wiarygodność klimatyczną UE w kwestii biopaliw powiązanych z wylesianiem. UE stoi teraz przed wyborem między podatnością na naciski handlowe, zakłóceniami w rolnictwie a wiarygodnością klimatyczną – nie może mieć wszystkiego naraz.