Chiny szykują własne restrykcje na eksport AI. Ich plan łudząco przypomina amerykański scenariusz

7 lipca 2026 roku agencja Reuters, powołując się na trzy źródła, poinformowała, że chińskie władze odbyły w ciągu ostatniego miesiąca spotkania z największymi firmami technologicznymi w sprawie potencjalnego ograniczenia dostępu zagranicy do najbardziej zaawansowanych modeli AI, w tym tych jeszcze nieopublikowanych . W spotkaniach prowadzonych przez chińskie Ministerstwo Handlu wzięły udział firmy Alibaba, ByteDance i Z.ai . Urzędnicy sugerowali, że wyciek lub kradzież zastrzeżonej technologii AI mogłyby być karane na mocy surowych przepisów o bezpieczeństwie narodowym .

Proponowany system kontroli – model warstwowy

Zaproponowane podejście zakłada wprowadzenie warstwowych ograniczeń dostępu do modeli AI z najwyższej półki:

• Najbardziej zaawansowane / graniczne modele (frontier models) – te znajdujące się najbliżej technologicznej granicy możliwości – miałyby być objęte najściślejszymi restrykcjami, a w skrajnym przypadku całkowicie zablokowane dla zagranicy .
• Słabsze lub starsze modele mogłyby pozostać dostępne za granicą, co odzwierciedla logikę stopniowanej kontroli .
• Nowe restrykcje mogłyby również objąć niektóre modele o otwartej architekturze (open-weight) .

Te plany bazują na opublikowanym 28 maja 2026 r. przez Cyberspace Administration of China (CAC) projekcie zasad eksportu generatywnej AI. Projekt ten wprowadza obowiązek przeglądu bezpieczeństwa dla eksportu modeli granicznych do wyznaczonych jurysdykcji oraz ustanawia własną, trójstopniową klasyfikację eksportu generatywnej AI: bez ograniczeń dla małych modeli poniżej progowej liczby parametrów; z ograniczeniami dla modeli granicznych; oraz średni poziom wymagający analizy indywidualnych przypadków .

Te regulacje dotyczące modeli są częścią szerszego zaostrzenia kursu. W maju 2026 r. Bloomberg podał, że Chiny ograniczyły podróże zagraniczne najlepszych talentów AI z prywatnych firm, takich jak Alibaba i DeepSeek, wymagając rządowej zgody przed wyjazdem – to zmiana polityki z wymogu powiadamiania na obowiązek uzyskania zgody . Z kolei 1 lipca 2026 r. Chiny nałożyły szerokie przepisy dotyczące bezpieczeństwa narodowego na inwestycje zagraniczne, rozszerzając kontrole poza towary i dane na eksport usług, w tym wysyłanie zagranicznych ekspertów technicznych i prowadzenie szkoleń za granicą .

Jak te działania odzwierciedlają amerykańskie kontrole eksportowe

Symetria między podejściami obu krajów jest uderzająca:

Podejście USA (era Bidena)	Chińskie lustrzane działania
Zasada dyfuzji AI (AI Diffusion Rule) – styczeń 2025: Trójstopniowa globalna klasyfikacja eksportu chipów i wag modeli AI . Poziom 1 (sojusznicy) – swobodny dostęp; Poziom 2 (większość krajów) – roczne limity; Poziom 3 (Chiny, Rosja) – całkowity zakaz .	Proponowany warstwowy dostęp do modeli: Modele graniczne objęte ograniczeniami lub zakazem; stopniowany dostęp dla słabszych modeli .
Kontrola wag modeli (styczeń 2025): Pierwsze w historii kontrole eksportu wag modeli AI – traktowanie wag granicznych jak czułego półprzewodnika .	Projekt zasad eksportu generatywnej AI (maj 2026): Wymóg przeglądu bezpieczeństwa przed eksportem modeli granicznych .
Listy sankcyjne (Entity list): Umieszczanie chińskich firm AI/tech na liście podmiotów objętych ograniczeniami ze względu na bezpieczeństwo narodowe .	Prawo bezpieczeństwa narodowego dla wycieków AI: Urzędnicy sugerowali, że wycieki/kradzież AI mogą być karane jako przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu narodowemu .
Kontrola chipów ograniczająca dostęp do mocy obliczeniowej: Ograniczenie sprzedaży zaawansowanych chipów do Chin .	Nakaz używania rodzimych chipów: Chiny zakazały używania zagranicznych chipów AI w finansowanych przez państwo centrach danych .
Wymogi licencyjne BIS dla eksportu chipów/technologii .	Licencjonowanie / przeglądy bezpieczeństwa prowadzone przez chińskie MOFCOM dla eksportu modeli AI .

Kluczowa różnica: amerykańska Zasada dyfuzji AI z czasów Bidena została uchylona przez administrację Trumpa w maju 2025 roku, zanim w pełni weszła w życie , podczas gdy Chiny aktywnie rozbudowują swoją architekturę kontroli opartą na tym samym scenariuszu.

Szerszy trend: Bifurkacja sztucznej inteligencji z najwyższej półki

Te wydarzenia sygnalizują wyraźny i przyspieszający trend w rywalizacji supermocarstw:

1. Wzajemne odcinanie dostępu do technologii staje się nową normą. Zarówno USA, jak i Chiny traktują wagi modeli AI z najwyższej półki oraz talenty AI jako strategiczne aktywa, które muszą być niedostępne dla drugiej strony .

2. Stos AI jest rozcinany na każdej warstwie. Kontrole obejmują obecnie: układy scalone (USA blokują zaawansowane chipy dla Chin; Chiny nakazują używanie rodzimych chipów w państwowych centrach danych) , wagi modeli (amerykańskie przepisy ze stycznia 2025; chiński projekt z maja 2026) , talenty (Chiny ograniczają podróże badaczy AI) oraz inwestycje (nowe chińskie przepisy o bezpieczeństwie narodowym dla inwestycji) .

3. Wyłania się „rozdwojony globalny ekosystem AI”. Zamiast jednolitego globalnego rynku dla zaawansowanej AI, świat dzieli się na bloki technologiczne zorientowane na USA i Chiny, każdy z własnymi łańcuchami dostaw chipów, ekosystemami modeli i standardami regulacyjnymi .

4. Pekin wypełnia próżnię pozostawioną przez zmianę kursu w Waszyngtonie. USA jako pierwsze wprowadziły kontrole eksportowe AI (2022-2025), ale wraz z wycofywaniem się administracji Trumpa z części restrykcji , Chiny rozwijają własny aparat kontroli eksportu wzorowany na amerykańskim scenariuszu . Jak zauważyła agencja Reuters w lutym 2026 roku: „Gdy Trump ogranicza technologiczne restrykcje wobec Chin, kontrole eksportowe Pekinu wkraczają w wiek dojrzały” .

5. Rywalizacja ma charakter egzystencjalny. Obie strony postrzegają zaawansowaną AI jako kwestię bezpieczeństwa narodowego, przewagi militarnej i supremacji ekonomicznej . Raport MERICS z czerwca 2026 roku zauważa, że „Pekin uczynił 'niezależną i sterowalną' AI kluczowym celem” w odpowiedzi na amerykańskie kontrole eksportowe .

Krótko mówiąc, rywalizacja USA i Chin w dziedzinie AI weszła w fazę wzajemnego odcinania dostępu do technologii – każda ze stron buduje mury wokół swoich najbardziej zaawansowanych możliwości AI, naśladując taktykę przeciwnika i przyspieszając fragmentację globalnych rządów w dziedzinie AI na rywalizujące ze sobą strefy wpływów.