Jim O'Neill o BRICS: od „bajki” do realnej alternatywy dla dolara?

Zmiana oceny Jima O'Neilla: od „bajki” do „fantazji, która nie jest już fantazją”

Jim O'Neill, ekonomista, który w 2001 roku ukuł termin BRIC, przeszedł długą drogę od głębokiego sceptycyzmu do ostrożnego uznania, że alternatywy dla dolara amerykańskiego nie są już „fantazją” – choć podkreśla, że blok dostarcza jak dotąd więcej „symboli niż konkretnych polityk” . Oto szczegółowa analiza.

---

1. Jak zmieniło się stanowisko O'Neilla?

Wcześniej (2024 – początek 2025): O'Neill był zdystansowany. W październiku 2024 roku stwierdził, że BRICS to „bajki dla grzecznych dzieci” („for the fairies”), dopóki Chiny i Indie nie podejdą poważnie do projektu, argumentując, że ugrupowaniu brakuje politycznej woli, by rzucić wyzwanie dolarowi . Wielokrotnie powtarzał, że znaczenie bloku maleje .

Zmiana (początek – połowa 2026): W lutym 2026 roku O'Neill ponownie otworzył debatę, mówiąc, że ostatnie zmiany geopolityczne mogą zmieniać rachunek i że choć od dawna wątpił we wspólną walutę BRICS, teraz widzi „wiarygodną szansę” . W lipcu 2026 roku w rozmowie z Reuterem wprost stwierdził, że alternatywy dla dolara w ramach BRICS nie są już „fantazją”, choć wciąż ocenił dorobek grupy jako obfitujący w symbolikę, a ubogi w konkretne polityki .

Dlaczego zmienił zdanie: Na nową ocenę wpłynęło kilka czynników:

• Przekonanie, że stopniowe odchodzenie od dominacji dolara amerykańskiego „nabiera tempa” .
• Sama polityka USA – agresywna taryfa celna i „brońizacja” dolara – może przyspieszać upadek własnej waluty .
• Infrastruktura techniczna bloku (BRICS Pay, połączenia CBDC) przeszła z etapu koncepcji do fazy pilotażu .

Co się nie zmieniło: O'Neill wciąż argumentuje, że Chiny pozostają niezbędną kotwicą BRICS – „wciąż są potencjalnie tak duże jak USA w ciągu następnej dekady” – i bez prawdziwego zaangażowania ze strony zarówno Chin, jak i Indii, agenda dedolaryzacji utknie w martwym punkcie .

---

2. Jaki system płatniczy buduje blok?

BRICS tworzy wielowarstwowy, niezależny od dolara ekosystem płatniczy:

Warstwa	Co to jest?	Status
BRICS Pay	Platforma płatności transgranicznych oparta na blockchainie, umożliwiająca transakcje w walutach lokalnych, zdolna do przetwarzania 20 000 transakcji na sekundę .	Pilotaż w 2025 r.; oficjalne uruchomienie do maja 2026 r. .
Połączenie CBDC	Indyjski Bank Rezerw zaproponował połączenie cyfrowych walut banków centralnych (CBDC) wszystkich państw BRICS w interoperacyjną sieć dla transgranicznego handlu i turystyki .	Propozycja ze stycznia 2026 r.; najwyższy priorytet szczytu BRICS w 2026 r. w Indiach .
Cyfrowy aktyw „Unit”	Proponowana cyfrowa waluta zabezpieczona złotem (40% złota, 60% koszyk walut BRICS) mająca służyć jako token rozliczeniowy .	W fazie propozycji; napotyka wewnętrzne spory .
Handel w walutach lokalnych	Dwustronne porozumienia między członkami BRICS o rozliczaniu transakcji w walutach krajowych zamiast w dolarach (np. handel juan- rubel między Chinami a Rosją, transakcje rupia-dirham między Indiami a ZEA) .	Rośnie, ale wciąż stanowi niewielki ułamek całego handlu BRICS.

Celem strategicznym jest stworzenie systemu przesyłania i rozliczania płatności, który omija zarówno system SWIFT, jak i rozliczenia w dolarach . Deklaracja ze szczytu kazańskiego w 2024 roku wprost opowiedziała się za rozwijaniem takich alternatyw .

---

3. Przeszkody polityczne – wewnętrzne i zewnętrzne

Groźby ceł USA (presja zewnętrzna)

Donald Trump wielokrotnie i wprost groził krajom BRICS wysokimi cłami, jeśli będą dążyć do dedolaryzacji:

• Styczeń 2025: Trump ostrzegł na Truth Social, że każdy kraj BRICS próbujący zastąpić dolara amerykańskiego stanie w obliczu 100-procentowych ceł i zostanie odcięty od rynków USA .
• Lipiec 2025: Eskalował groźbę, pisząc, że każdy kraj „sprzymierzający się z antyamerykańską polityką BRICS zostanie obciążony dodatkowym 10-procentowym cłem, bez wyjątków” . Powtórzył groźbę kilka dni później, nazywając BRICS zagrożeniem dla supremacji gospodarczej USA .
• Skuteczność groźby: Analitycy z Lowy Institute argumentują, że polityka celna Trumpa skutecznie skłoniła niektóre państwa BRICS do ostrożności, a nie do odchodzenia od dolara . Szczyt w Rio de Janeiro w 2025 roku w swoim 126-punktowym oświadczeniu unikał jakiejkolwiek wzmianki o dedolaryzacji czy handlu w walutach lokalnych – wyraźny kontrast w stosunku do deklaracji kazańskiej z 2024 roku .

Wewnętrzne rozbieżności

• Rywalizacja Chin i Indii: Dwie największe gospodarki BRICS są strategicznymi konkurentami. Sam O'Neill mówi, że blok „to bajki, dopóki Chiny i Indie nie podejdą poważnie” . Indie opierają się architekturze, która przyznałaby juanowi centralną rolę, podczas gdy Chiny naciskają na internacjonalizację juana .
• Brak spójności instytucjonalnej: BRICS nie ma formalnego sekretariatu, ram traktatowych ani mechanizmu egzekucyjnego. Członkowie mają bardzo różne systemy polityczne (demokracje vs. autokracje), struktury gospodarcze i orientacje geopolityczne .
• Konserwatywne banki centralne: Banki centralne w krajach BRICS (zwłaszcza w Indiach i Brazylii) są instytucjonalnie ostrożne w kwestii agendy dedolaryzacji, jak wynika z analizy Stimson Center .
• Chińskie restrykcje dotyczące kryptowalut: Pekinowskie ścisłe kontrole nad krajowym rynkiem kryptowalut i aktywów cyfrowych uniemożliwiają blokowi przyjęcie jednolitej warstwy rozliczeniowej opartej na blockchainie .
• Podziały geopolityczne: Rosja i Iran agresywnie naciskają na dedolaryzację z powodu presji sankcyjnej, podczas gdy Indie, Brazylia i RPA preferują wolniejsze, mniej konfrontacyjne podejście, unikające antagonizowania Waszyngtonu .
• Dominujące efekty sieciowe dolara: Nawet państwa BRICS nadal używają dolara w większości swojego handlu międzynarodowego ze względu na jego płynność, stabilność i ugruntowaną infrastrukturę rozliczeniową .

---

Krótko mówiąc: O'Neill nie odrzuca już pomysłu alternatyw dla dolara w ramach BRICS jako fantazji – infrastruktura płatnicza jest budowana (BRICS Pay, połączenia CBDC, kanały handlu w walutach lokalnych). Jednak głębokie polityczne pęknięcia w bloku – rywalizacja Chin i Indii, konserwatywne banki centralne, sprzeczne priorytety geopolityczne – w połączeniu z jawnymi groźbami celnymi Trumpa sprawiają, że przepaść między symboliczną ambicją a konkretną realizacją pozostaje bardzo duża .