Iran proponuje Europom klimatyzatory w zamian za zniesienie sankcji

Kontekst sankcji i kwestii nuklearnej

Oferta pojawiła się w momencie ostrego napięcia wokół programu nuklearnego Iranu. W lipcu 2025 r. Francja, Niemcy i Wielka Brytania (tzw. E3) ostrzegły Iran: albo wznowi negocjacje nuklearne i wykaże wymierne postępy do końca sierpnia, albo uruchomią mechanizm „przywrócenia sankcji" (tzw. snapback), który przywróci wszystkie sankcje ONZ wobec Iranu . Rozmowy dyplomatyczne między E3 a Iranem odbyły się 25 lipca w Stambule – pierwsze takie spotkanie od czasu ataków lotniczych USA i Izraela na irańskie obiekty nuklearne w poprzednim miesiącu . Rozmowy ostatecznie nie doprowadziły do porozumienia, a 28 sierpnia 2025 r. E3 uruchomiły procedurę przywracania sankcji ONZ .

Oferta klimatyzatorów ze strony Iranu była zatem powszechnie postrzegana jako ruch retoryczny: podkreślenie cierpienia Europejczyków z powodu upałów przy jednoczesnej krytyce sankcji, które – zdaniem Iranu – uniemożliwiały mu pomoc. E3 złożyły Iranowi ofertę „ograniczonego, jednorazowego przedłużenia terminu" w zamian za wznowienie bezpośrednich rozmów, ale Iran nie zaakceptował tych warunków .

Skala kryzysu fali upałów

Lato 2025 r. było jednym z najbardziej śmiertelnych w Europie pod względem zgonów związanych z upałem.

• 10 dni (23 czerwca – 2 lipca 2025 r.): Szybka analiza przeprowadzona przez Imperial College London i London School of Hygiene & Tropical Medicine oszacowała ~2300 zgonów związanych z upałem w 12 europejskich miastach. Około 1500 z tych zgonów (65%) przypisano zmianom klimatu spowodowanym przez człowieka, co oznacza, że zmiany klimatu prawie potroiły liczbę ofiar śmiertelnych .
• Całe lato 2025 (czerwiec – sierpień): Szersza analiza obejmująca 854 europejskie miasta oszacowała ~24 400 całkowitych zgonów związanych z upałem, z czego ~16 500 (68%) było przypisanych zmianom klimatu .
• Raport Copernicus: Lipiec 2025 r. był drugą najpoważniejszą falą upałów w historii Europy, trwającą 25 dni (7–31 lipca) i dotykającą dużą część kontynentu .
• Co najmniej osiem bezpośrednich ofiar śmiertelnych odnotowano w wyniku pożarów lasów i zdarzeń związanych z upałem podczas pierwszej fali upałów na początku lipca .

Ponury bilans obejmował szacunkowo 835 zgonów w Rzymie, 630 w Atenach i 409 w Paryżu . Naukowcy zauważyli, że wiele z tych zgonów to „ciche śmierci", rozłożone na dni i tygodnie, często nieodnotowywane w oficjalnych raportach jako związane z upałem .

Reakcje polityczne

Uwaga opinii publicznej i mediów skupiła się na braku infrastruktury chłodzącej w Europie, co zapoczątkowało nowe dyskusje polityczne na temat chłodzenia jako prawa socjalnego . Komisja Europejska przyznała, że kryzys jest poważny, stwierdzając, że „europejskie miasta nie zostały zaprojektowane na upały, które obecnie otrzymują" i zauważając, że prawie 75% zasobów budowlanych jest nieefektywnych .

Dlaczego tylko 20% europejskich domów ma klimatyzację?

Europa ma bardzo niski wskaźnik posiadania klimatyzacji w porównaniu z USA i Japonią. Tylko około 20% europejskich gospodarstw domowych ma klimatyzację, podczas gdy w USA i Japonii odsetek ten wynosi 90% . W Wielkiej Brytanii odsetek ten wynosi zaledwie 5%, a w Niemczech poniżej 3% . Główne bariery strukturalne to:

• Przestarzałe budownictwo: Prawie 75% europejskich budynków jest nieefektywnych energetycznie i zostało zaprojektowanych na chłodniejszy klimat – grube ściany zatrzymujące ciepło, brak izolacji przeciwsłonecznej i brak kanałów wentylacyjnych .
• Restrykcyjne przepisy: Złożona mozaika przepisów dotyczących elewacji, pozwoleń konserwatorskich, zgód wspólnot mieszkaniowych, przepisów dotyczących hałasu i wymogów kontroli w państwach członkowskich UE tworzy de facto bariery w instalacji klimatyzatorów .
• Wysokie koszty instalacji i energii: Instalacja klimatyzacji split-system i centralnej jest droga, a modernizacja starszych budynków jest szczególnie kosztowna. Ceny energii elektrycznej w wielu krajach europejskich przewyższają ceny w USA .
• Opór kulturowy i historyczny: Klimatyzacja była długo uważana za niepotrzebną w Europie Północnej. Nadal istnieje opór polityczny i społeczny, częściowo ze względu na obawy środowiskowe dotyczące zużycia energii i czynników chłodniczych .
• Kompromisy środowiskowe: Około 99% urządzeń chłodzących w Europie wykorzystuje technologię sprężania parowego z czynnikami chłodniczymi o potencjale globalnego ocieplenia nawet 10 000 razy wyższym niż CO₂ . Tworzy to „błędne koło", w którym więcej chłodzenia prowadzi do większej emisji gazów cieplarnianych .
• Efekt miejskiej wyspy ciepła: Miasta zbudowano z betonu i asfaltu, które pochłaniają ciepło przez cały dzień i oddają je w nocy, a większość budynków nie ma pasywnego projektu chłodzenia, takiego jak zacienienie, naturalna wentylacja czy zielone dachy .
• Przeciążenie sieci i blackouty: Podczas czerwcowej fali upałów Francja odnotowała szczyty zużycia energii elektrycznej o 25% powyżej średniej poza sezonem, podczas gdy Włochy doświadczyły powszechnych blackoutów, gdy sieci energetyczne ugięły się pod naporem rosnącego zapotrzebowania na klimatyzację .

Werdykt w sprawie oferty Iranu

„Sugestia klimatyzatorowa" Iranu nigdy nie została zrealizowana i jest powszechnie postrzegana jako gest dyplomatyczny mający na celu wywarcie presji na Europę w kwestii sankcji. Gdy 28 sierpnia 2025 r. uruchomiono mechanizm przywracania sankcji, możliwość eksportu irańskich urządzeń chłodzących do Europy stała się bezprzedmiotowa. Epizod ten unaocznił jednak narastające napięcie między potrzebami chłodzenia napędzanymi zmianami klimatu a politycznymi i infrastrukturalnymi barierami, które pozostawiają Europę niebezpiecznie nieprzygotowaną na ekstremalne upały.