Dyplomatyczna porażka Waszyngtonu. Pogrzeb ajatollaha Chameneiego mimo presji USA

W lipcu 2026 roku Iran zorganizował państwowy pogrzeb swojego zabitego Najwyższego Przywódcy, ajatollaha Alego Chameneiego, który zginął w amerykańsko-izraelskim nalocie 28 lutego. Wydarzenie stało się poważnym testem dyplomatycznym: czy Iran wciąż może liczyć na globalny szacunek i obecność na arenie międzynarodowej po czterech miesiącach wojny i w trakcie kruchego zawieszenia broni? Stany Zjednoczone, wciąż prowadzące negocjacje z Teheranem, próbowały zapewnić, że odpowiedź brzmi „nie”. Oto, co zrobiły USA, jak zareagowały poszczególne kraje i jak ostatecznie przebiegł pogrzeb.

Jaką presję dyplomatyczną wywierały Stany Zjednoczone?

Według raportu irańskiej agencji Mehr News, powołującej się na wysokie źródło irańskie, Stany Zjednoczone rozpoczęły „kompleksową kampanię na najwyższych szczeblach” na pięć dni przed pogrzebem . Kluczowym mechanizmem była tajna instrukcja sekretarza stanu Marco Rubio.

• Instrukcja Rubiego: 26 czerwca 2026 roku Rubio wysłał depeszę do wszystkich ambasad i placówek dyplomatycznych USA, nakazując im „wykorzystanie wszystkich możliwości Stanów Zjednoczonych” do lobbowania u rządów państw-gospodarzy przeciwko wysyłaniu delegacji. Depesza stwierdzała, że udział zostanie uznany za „akt nieprzyjazny” i będzie miał „negatywne konsekwencje dla stosunków dwustronnych” z USA .
• Zakres zamówienia: Instrukcja opisywała każdą placówkę dyplomatyczną USA jako zobowiązaną do aktywnego lobbowania u rządów państw-gospodarzy, przedstawiając udział jako bezpośrednie wyzwanie dla Waszyngtonu .
• Powiązana dyplomacja: Osobno, Rubio odbył trasę po Zatoce Perskiej (23–25 czerwca 2026 roku), spotykając się z arabskimi przywódcami państw Zatoki, aby przekonać ich do powstających ram pokojowych między USA a Iranem oraz rozwiać ich obawy. Choć nie była to bezpośrednia kampania nacisku na pogrzeb, trasa ta wzmocniła stanowisko Waszyngtonu, że normalizacja stosunków z Iranem w tym momencie jest niepożądana .

Ocena kampanii przeprowadzona przez Mehr News wykazała , że wysiłki Waszyngtonu nie przyniosły zamierzonego efektu. Zamiast izolować Iran, pogrzeb stał się demonstracją jego międzynarodowych powiązań.

Które kraje przybyły na pogrzeb – i dlaczego presja USA nie zadziałała?

Mimo amerykańskich nacisków, w uroczystościach wzięły udział dziesiątki delegacji. Oto najważniejsze z nich:

• Pakistan: Premier Shehbaz Sharif był najwyższym rangą urzędnikiem państwowym, który pojawił się na pogrzebie. Jego obecność nie była przypadkowa – Pakistan odgrywał rolę mediatora w negocjacjach między USA a Iranem .
• Rosja: Były prezydent Dmitrij Miedwiediew przybył jako specjalny wysłannik Władimira Putina. To wyraźny sygnał, że Moskwa, mimo własnych napiętych relacji z Zachodem, nie zamierza rezygnować z wpływów w Iranie .
• Chiny: Wysokiego rangą ustawodawcę He Wei wysłano zamiast prezydenta Xi Jinpinga. To świadczy o ostrożnym podejściu Pekinu, który nie chce drażnić Waszyngtonu, ale też nie może zignorować strategicznego partnera, jakim jest Iran .
• Inne kraje: Swoje delegacje wysłały także Tadżykistan, Armenia, Irak, a nawet talibowie z Afganistanu .

Łącznie Iran poinformował o przybyciu delegacji z ponad 100 krajów , choć niezależne szacunki mówiły o 30–40 oficjalnych delegacjach .

Dlaczego presja USA nie przyniosła skutku? Kluczowe czynniki:

1. Brak zachodnich mocarstw – z wyboru Iranu: Teheran celowo nie zaprosił państw europejskich i zachodnich, które poparły amerykańsko-izraelskie ataki lub nie potępiły ich. Rzecznik irańskiego MSZ Esmaeil Baghaei stwierdził, że kraje, które „nie stanęły po właściwej stronie historii”, nie zostały zaproszone . Tym samym Waszyngton tracił narzędzie nacisku – nie mógł zniechęcić do udziału państw, których Iran i tak nie chciał widzieć.

2. Geopolityczne kalkulacje państw rozwijających się: Dla Pakistanu, Rosji czy Iraku udział w pogrzebie był okazją do zademonstrowania niezależności od Waszyngtonu i umocnienia własnych relacji z Teheranem. Presja USA nie była w stanie przeważyć nad tymi strategicznymi interesami.

3. Ogromna frekwencja wewnętrzna: Miliony Irańczyków wzięły udział w uroczystościach w Teheranie, Kom i Meszhedzie . To pokazało, że reżim wciąż cieszy się silnym poparciem społecznym, a próby dyplomatycznej izolacji nie wpływają na wewnętrzną legitymizację władz.

Jak ostatecznie przebiegł pogrzeb?

Trwające od 4 do 9 lipca uroczystości zgromadziły ogromne tłumy. Ciało Chameneiego wystawiono w Teheranie w Grand Mosalla, a następnie przewieziono do świętego miasta Kom i ostatecznie do Meszhedu, gdzie został pochowany .

Pogrzeb rozpoczął się 4 lipca, co – jak zauważyły media – zbiegło się z 250. rocznicą ogłoszenia niepodległości USA. Tłumy w Teheranie skandowały „Śmierć Ameryce!” .

Wydarzenie było postrzegane jako „zakład o wysoką stawkę”, że kruche zawieszenie broni i wyłaniające się porozumienie pokojowe z USA wytrzymają – zgromadzenie najważniejszych irańskich przywódców w jednym miejscu stanowiło potencjalne ryzyko bezpieczeństwa .

Wnioski: Czy USA poniosło porażkę dyplomatyczną?

Kampania USA – tajna instrukcja Rubiego i dyplomatyczne naciski – z pewnością utrudniła niektórym krajom wysłanie najwyższych rangą przedstawicieli. Świadczy o tym choćby fakt, że Rosja wysłała byłego prezydenta, a Chiny ustawodawcę, a nie głowy państw. Jednak w ostatecznym rozrachunku pogrzeb nie został zbojkotowany.

Iran zdołał zgromadzić delegacje z dziesiątek krajów, a przywódcy państw rozwijających się pokazali, że ich interesy nie są tożsame z amerykańskimi. Waszyngton nie osiągnął celu, jakim było całkowite odizolowanie Iranu – a sama skala międzynarodowej obecności stała się dla Teheranu narzędziem propagandowym, które umocniło jego pozycję w negocjacjach.

Źródła:

Reuters, „Iran says funeral for late Supreme Leader Khamenei to begin July 4”, 13 czerwca 2026.
Mehr News, „US to dissuade states from attending martyred Leader funeral”, 3 lipca 2026.
Reuters, „Rubio wraps up Gulf tour as allies share concerns over Iran peace accord”, 25 czerwca 2026.
The Independent, „Iran begins dayslong funeral for supreme leader on America's birthday”, 4 lipca 2026.
The Straits Times, „Tehran gets three-day holiday for Ali Khamenei funeral”, 23 czerwca 2026.
Brussels Signal, „Iran shuns European leaders at Khamenei state funeral”, 3 lipca 2026.
Iran International, „Iran says some countries excluded from Khamenei funeral invite over war stance”, 2 lipca 2026.
Eastern Herald, „Iran Held a State Funeral. The Guest List Was a Diplomatic Map of the Post-War Order.”, 2 lipca 2026.
CGTN, „Next US-Iran talks due after Khamenei's funeral despite differences”, 3 lipca 2026.
Fox News, „Iran's Khamenei funeral is a bet US peace deal will hold, expert warns”, 14 czerwca 2026.