Wewnętrzne napięcia przed szczytem NATO w Ankarze 2026

Oto oparty na faktach, szczegółowy przegląd kluczowych wydarzeń i napięć przed szczytem NATO w Ankarze (7-8 lipca 2026 roku).

Na kilka dni przed rozpoczęciem szczytu prezydent USA Donald Trump zamieścił w mediach społecznościowych wpis, który doskonale oddaje panującą atmosferę: „Stany Zjednoczone wydają na NATO znacznie więcej niż jakikolwiek inny kraj, by ich chronić, nie czerpiąc z tego żadnych korzyści” . Wymienił w nim kwoty, jakie jego zdaniem poszczególne państwa przeznaczają na obronność: USA (999 miliardów dolarów), Wielka Brytania (90,5 mld), Francja (66,5 mld), Włochy (48,8 mld) i Polska (44,3 mld), podsumowując całość słowem „Śmieszne!” . To znajoma retoryka, ale stawka jest teraz wyższa niż kiedykolwiek.

Szczyt w Ankarze odbywa się po przełomowym szczycie w Hadze w 2025 roku, gdzie sojusznicy formalnie zobowiązali się do radykalnie nowego celu wydatkowego: 5% PKB do 2035 roku, podzielonego na 3,5% na podstawowe wydatki obronne i 1,5% na wydatki związane z bezpieczeństwem . W połowie 2026 roku wszystkich 32 członków NATO osiągnęło lub przekroczyło stary, 2-procentowy cel, ale Trump i sekretarz generalny NATO Mark Rutte już przesunęli poprzeczkę w górę .

Dyplomacja kija i marchewki Matthew Whitakera

Ambasador USA przy NATO Matthew Whitaker konsekwentnie łączył ostre żądania ze strategicznymi zachętami, ucieleśniając transakcyjne podejście administracji Trumpa.

Kij: Podczas przesłuchania przed Senatem Whitaker ostrzegł, że „żywotność sojuszu zależy od tego, czy każdy sojusznik będzie wnosił swój sprawiedliwy wkład”, a „zbyt wielu naszych sojuszników nie spełniło nawet swoich najbardziej podstawowych zobowiązań” . Na Monachijskiej Konferencji Bezpieczeństwa w lutym 2026 roku publicznie oświadczył, że USA potrzebują „silnych sojuszników, nie zależnych” .

Marchewka: Na Berlińskiej Konferencji Bezpieczeństwa w listopadzie 2025 roku Whitaker zasugerował możliwość objęcia przez Niemcy najwyższego stanowiska dowódczego w NATO – historyczną zmianę po siedmiu dekadach amerykańskiego przywództwa na stanowisku Najwyższego Dowódcy Sił Sojuszniczych w Europie (SACEUR) . Poparł również mechanizm, w ramach którego europejscy sojusznicy kupowaliby amerykańską broń dla Ukrainy, argumentując, że to „wyrzuca amerykańskiego podatnika z równania” w kwestii pomocy dla Kijowa .

Przerzucanie ciężaru ws. Ukrainy: Whitaker wielokrotnie podkreślał, że to europejskie kraje „muszą wziąć na siebie lwią część” kosztów wsparcia dla Ukrainy .

Pistorius: Główny kontrapunkt Europy

Niemiecki minister obrony Boris Pistorius wyłonił się jako najbardziej stanowczy europejski krytyk żądań Trumpa.

Odrzucenie „bezwarunkowej lojalności”: W wywiadzie opublikowanym 2 lipca 2026 roku Pistorius sprzeciwił się traktowaniu przez Trumpa lojalności wobec Waszyngtonu jako warunku członkostwa w sojuszu .

Sceptycyzm wobec celu 5%: Pistorius wielokrotnie ostrzegał, że cel 5% PKB jest nierealistyczny, zwracając uwagę, że dla Niemiec oznaczałoby to pochłonięcie 42% budżetu federalnego . Co ważniejsze, argumentuje, że NATO powinno odejść „od podejścia czysto ilościowego do podejścia opartego na rezultatach”, koncentrując się na zdolnościach i efektach, a nie na procentach PKB .

Spór o politykę wobec Ukrainy: W 2025 roku Pistorius nazwał „błędem” i „niewypałem” gotowość Trumpa do wycofania kwestii członkostwa Ukrainy w NATO i zwrotu terytoriów z rozmów pokojowych .

Pakiet pomocy dla Ukrainy wart 70 miliardów euro

Oczekuje się, że podczas szczytu w Ankarze NATO ogłosi wieloletnie zobowiązanie finansowe dla Ukrainy na kwotę 70 miliardów euro . Propozycja, przedstawiona przez Niemcy, zakłada stworzenie nowych mechanizmów koordynacji dostaw broni . Jednak kwota ta budzi głębokie kontrowersje: Turcja, kraj goszczący szczyt, oświadczyła przez wysokiego rangą urzędnika, że „nie ma informacji” o takim pakiecie , a Politico podaje, że suma ta „prawdopodobnie wywoła gorącą debatę” wśród sojuszników . Z 70 miliardów euro tylko 40 miliardów stanowiłyby nowe zobowiązania, a 30 miliardów pochodziłoby z istniejącego pakietu pomocowego UE .

Kwestia udziału Ukrainy w szczycie również budzi napięcia. W lutym 2026 roku Politico poinformowało, że USA naciskały na sojuszników, aby nie zapraszać Ukrainy na oficjalne spotkania, ograniczając jej rolę do wydarzeń pobocznych niższej rangi .

Wycofanie wojsk amerykańskich i obawy Europy

USA planują wycofać z Europy 5 tysięcy żołnierzy . Sojusznicy z Europy Wschodniej są coraz bardziej zaniepokojeni, że Waszyngton nie jest już wiarygodnym gwarantem bezpieczeństwa. The Guardian pod koniec czerwca 2026 roku informował, że przywódcy regionu „mają autentyczne wątpliwości co do zaangażowania USA w bezpieczeństwo zbiorowe” .

Sekretarz generalny NATO Mark Rutte publicznie zapewnia, że „jesteśmy w naprawdę dobrej kondycji” i że trwają już prace nad dostosowaniem się do nowej postawy USA . Niemiecki minister Boris Pistorius zgodził się, że europejscy sojusznicy będą w stanie wypełnić luki w zabezpieczeniach powstałe po wycofaniu się USA .

NATO 3.0: Zmieniający się model obrony

Chociaż w dostępnych źródłach nie ma oficjalnego dokumentu NATO używającego terminu „NATO 3.0”, szersza zmiana – czasami opisywana w ten sposób w komentarzach – odzwierciedla transformację z sojuszu gwarantowanego przez USA w taki, w którym Europa dźwiga większy ciężar finansowy i operacyjny. Opublikowany program szczytu w Ankarze koncentruje się na trzech filarach: inwestycjach obronnych, zdolnościach produkcyjnych przemysłu obronnego i dalszym wsparciu dla Ukrainy . W swoim briefingu przed szczytem NATO podkreśliło, że spotkanie będzie okazją do oceny postępów w realizacji zobowiązań podjętych w Hadze . Just Security określił szczyt jako moment, w którym Trump może „odnieść wielki sukces”, jeśli uda mu się wymusić większy wkład militarny Europy , podczas gdy Global Affairs zauważa, że spotkanie „jest przede wszystkim o zarządzaniu Stanami Zjednoczonymi i utrzymaniu zaangażowania Donalda Trumpa – od dawna sceptycznego wobec NATO – w bezpieczeństwo zbiorowe” .

Krótko mówiąc: Szczyt w Ankarze odbywa się w obliczu najostrzejszych wewnętrznych napięć, z jakimi NATO mierzyło się od dziesięcioleci. Trump żąda wydatków na poziomie 5% PKB i kwestionuje wartość sojuszu. Whitaker łączy groźby z obietnicami większego europejskiego przywództwa. Pistorius sprzeciwia się żądaniom lojalności i fiksacji na celach liczbowych. Sojusz stara się jednocześnie utrzymać pakiet 70 miliardów euro dla Ukrainy, dostosować się do redukcji wojsk amerykańskich i przedefiniować własny model obronny.