Cieśnina Ormuz znów tętni życiem, ale na jak długo?

Cieśnina Ormuz, najważniejszy naftowy korytarz świata, po sześciu miesiącach konfliktu znów tętni ruchem. Jednak, jak wynika z najnowszych analiz, to nie trwały przełom, a jedynie kruchy, tymczasowy rozejm. Stany Zjednoczone i Iran podpisały 17 czerwca 2026 r. tzw. Memorandum z Islamabadu, które zawiesza amerykańskie sankcje na eksport irańskiej ropy i znosi blokadę morską. W zamian Iran zobowiązał się do swobodnego przepływu statków przez cieśninę .

12,5 miliona baryłek – czy to na pewno norma?

Bezpośrednio po podpisaniu układu przepływ ropy gwałtownie wzrósł. Wieczorem 18 czerwca administracja Trumpa poinformowała, że przez cieśninę przepłynęło w ciągu nocy ponad 12,5 miliona baryłek . 20 czerwca wiceprezydent JD Vance mówił już o 16 milionach baryłek w ciągu doby, a pod koniec miesiąca stwierdził, że transport ropy wrócił do poziomu sprzed konfliktu, a nawet go przekracza . Sekretarz energii Chris Wright w rozmowie z ABC News ocenił, że ruch ropy jest „już normalny” .

Jednak niezależne dane satelitarne malują inny obraz. Firma Kpler, na którą powołuje się CNBC, podała 24 czerwca, że potwierdzony przepływ ropy wyniósł ok. 4,8 miliona baryłek dziennie – najwięcej od początku wojny (28 lutego), ale wciąż znacznie poniżej przedwojennej normy wynoszącej 15–20 milionów bpd . Goldman Sachs prognozuje, że przepływ odbije tylko do ok. 70% poziomu sprzed konfliktu . Eksperci Morgan Stanley szacują, że na początku czerwca ok. 11 mln bpd ropy z Zatoki Perskiej wciąż pozostawało poza rynkiem .

Rozbieżność między oficjalnymi danymi USA a niezależnymi pomiarami tłumaczy się tym, że administracja Vance'a prawdopodobnie liczyła jednorazowe, skumulowane zrzuty – gdy po zniesieniu blokady zaczęła się opróżniać kolejka 35 milionów baryłek ropy zgromadzonych w tankowcach na wodach Zatoki Perskiej . Amerykańska Agencja Informacji Energetycznej (EIA) zastrzegła, że nie spodziewa się pełnego odbicia przed początkiem 2027 r. .

60 dni bez opłat – i co dalej?

Memorandum ustanawia 60-dniowe okno, w którym statki handlowe mogą przepływać przez cieśninę bez uiszczania jakichkolwiek opłat. Iran ogłosił, że koszty przez ten czas w całości ponosi jego rząd . Jednak Teheran wyraźnie daje do zrozumienia, że to rozwiązanie tymczasowe.

Irańska państwowa agencja Fars News Agency już 15 czerwca twierdziła, że porozumienie zawiera „amerykańską akceptację, po raz pierwszy, prawa Iranu do pobierania opłat za usługi morskie” po upływie 60 dni . Z kolei przewodniczący irańskiego parlamentu Mohammad Bagher Ghalibaf potwierdził, że bezpłatny tranzyt jest „dozwolony tylko przez 60 dni” i że po tym okresie Iran będzie pobierał opłaty za „usługi w zakresie bezpieczeństwa, nawigacji, ochrony środowiska i ubezpieczeń” – wspólnie z Omanem .

Stanowisko USA jest jednoznaczne: Cieśnina Ormuz jest wodami międzynarodowymi na mocy prawa morza (UNCLOS), a Iran nie ma podstaw prawnych do pobierania opłat. Ten spór ma być kluczowym tematem toczących się rozmów.

Iran odzyskuje eksport

Po zniesieniu blokady morskiej eksport irańskiej ropy przez cieśninę wzrósł do najwyższego poziomu od rozpoczęcia konfliktu. Pod koniec czerwca trzy amerykańskie supertankery (Elva, Virgo, Vigor) przewiozły łącznie ok. 6 milionów baryłek . MAE (IEA) wskazało, że „irański eksport ropy może w pełni wznowić się, gdy tylko amerykańska blokada zostanie zniesiona” . Na początku lipca Iran informował, że sprzedaje ropę z 20-procentową premią i od czasu podpisania porozumienia wyeksportował 40 mln baryłek .

Co dalej? Szwajcaria i termin połowy sierpnia

Równolegle trwają rozmowy w Szwajcarii. Wiceprezydent Vance udał się tam pod koniec czerwca . Memorandum zobowiązuje obie strony do wynegocjowania „ostatecznej umowy” w ciągu dwóch miesięcy, która ma zostać poparta wiążącą rezolucją ONZ . Kluczowym punktem spornym pozostaje kwestia, czy Iran ma prawo pobierać opłaty za tranzyt. Rozstrzygnięcie tej kwestii przesądzi, czy obecna odwilż przerodzi się w trwały pokój, czy też konflikt wybuchnie na nowo . Termin wygasa około połowy sierpnia.

Podsumowanie

Gwałtowny wzrost przepływu ropy przez Cieśninę Ormuz pokazuje, że mamy do czynienia z kruchym, transakcyjnym rozejmem, a nie przełomem w stosunkach USA-Iran. Obie strony wykorzystują 60-dniowe okno, by maksymalizować swoją pozycję negocjacyjną. Stany Zjednoczone wskazują na przywrócone przepływy jako dowód skuteczności – Iran sygnalizuje, że bezpłatny tranzyt jest tymczasowy, a cieśnina ma stać się źródłem dochodu. Od połowy sierpnia zależy, czy ten kruchy pokój przetrwa.