Podwojenie efektywności energetycznej, cele COP31 i kryzys w Cieśninie Ormuz

11. Globalna Konferencja IEA ds. Efektywności Energetycznej, która odbyła się w Montrealu w dniach 29–30 czerwca 2026 roku, była przełomowym momentem dla światowej polityki energetycznej. Współgospodarzami wydarzenia byli dyrektor wykonawczy IEA Fatih Birol, kanadyjski minister energii i zasobów naturalnych Tim Hodgson oraz minister środowiska Julie Dabrusin. W konferencji wzięło udział około 600 ministrów, dyrektorów generalnych i wysokich rangą urzędników z niemal 100 krajów . Głównym efektem było odnowione zobowiązanie do podwojenia efektywności energetycznej, ale wydarzenie to było również kształtowane przez rozwijający się kryzys w Cieśninie Ormuz oraz ogłoszenie ambitnych nowych celów nadchodzącego szczytu COP31.

45 rządów potwierdza cel podwojenia do 2030 roku

Głównym osiągnięciem konferencji w Montrealu było wspólne oświadczenie ministerialne, w którym 45 rządów poparło cel podwojenia średniego globalnego tempa poprawy efektywności energetycznej do 2030 roku . Cel ten został po raz pierwszy uzgodniony w ramach konsensusu ZEA na COP28 i został ponownie potwierdzony na konferencji jako kamień węgielny zrównoważonego wzrostu gospodarczego oraz bezpiecznej i przystępnej cenowo drogi do zerowej emisji netto . Wspólne oświadczenie podkreśliło rolę efektywności energetycznej w poprawie standardów życia, zwiększaniu konkurencyjności i ochronie bezpieczeństwa energetycznego . Chociaż szczegóły oświadczenia z 11. konferencji nie są jeszcze w pełni publiczne, centralne zobowiązanie było jasne: przyspieszenie postępów w efektywności, aby dotrzymać terminu 2030 roku.

Agenda działań prezydencji COP31: elektryfikacja, budynki i odpady

Istotnym, równoległym wydarzeniem było formalne uruchomienie Agendy Działań Prezydencji COP31 przez wyznaczonego na prezydenta COP31 Murata Kuruma w czerwcu 2026 roku . Gospodarzem szczytu COP31 w listopadzie 2026 roku jest Turcja (Antalya). Agenda wyznaczyła trzy główne cele :

• Cel elektryfikacji: Zwiększenie udziału energii elektrycznej w globalnym końcowym zapotrzebowaniu na energię z nieco ponad 20% obecnie do 35% do 2035 roku („35% do 2035”) .
• Cel dotyczący budynków / odpornych miast: Zmniejszenie energochłonności w sektorze budynków o co najmniej 25% do 2035 roku . Prezydencja COP31 zleciła IEA opracowanie ścieżek i analizę korzyści tego celu .
• Cel dotyczący odpadów: Zahamowanie wzrostu ilości odpadów na świecie o połowę do 2035 roku .

Birol wyraził nadzieję, że strony COP w Antalyi poprą cel elektryfikacji, nazywając go kluczowym krokiem dla bezpieczeństwa energetycznego i redukcji emisji .

Reakcje kluczowych liderów

• Fatih Birol (dyrektor wykonawczy IEA): Birol określił Kanadę jako mającą „niepowtarzalną szansę” na stanie się supermocarstwem energetycznym, zwłaszcza w kontekście zakłócenia dostaw ropy z Zatoki Perskiej z powodu kryzysu w Cieśninie Ormuz . Zauważył, że Kanada jest w dobrej pozycji, aby zaopatrywać rynki, które straciły niezawodny dostęp, a IEA pracuje nad identyfikacją najlepszych praktyk w zakresie efektywności energetycznej, które można udostępnić globalnie .
• Tim Hodgson (kanadyjski minister energii i zasobów naturalnych): Hodgson stwierdził, że „efektywność energetyczna jest kamieniem węgielnym ambitnej polityki czystej energii Kanady” przed konferencją . Podkreślił, że zorganizowanie konferencji w Ameryce Północnej po raz pierwszy jest znaczącym kamieniem milowym dla przywództwa Kanady w transformacji energetycznej .
• Julie Dabrusin (kanadyjska minister środowiska): Dabrusin współprowadziła konferencję i podkreśliła kompleksowe podejście Kanady łączące efektywność energetyczną, zmianę klimatu i ochronę przyrody .

Kryzys w Cieśninie Ormuz: decydujące tło

Konferencja w Montrealu odbyła się w obliczu najpoważniejszych zakłóceń w światowych dostawach energii od dziesięcioleci. 28 lutego 2026 roku Stany Zjednoczone i Izrael rozpoczęły wojnę powietrzną przeciwko Iranowi, po której Iran skutecznie zablokował ruch statków przez Cieśninę Ormuz, najważniejszy na świecie punkt tranzytowy dla ropy . Skutki były natychmiastowe i dotkliwe:

• Skala zakłóceń: Ponad 11 milionów baryłek dziennie produkcji ropy i kondensatu z Zatoki Perskiej zostało odciętych . Produkcja ropy na Bliskim Wschodzie spadła o szacunkowo 7–10 milionów baryłek dziennie . IEA nazwała to najpoważniejszym zakłóceniem dostaw energii od lat 70. XX wieku .
• Wpływ na rynek: Ceny ropy rosły szybciej niż podczas jakiegokolwiek poprzedniego konfliktu, a Brent przekroczył 100 dolarów za baryłkę 8 marca, osiągając szczyt na poziomie 126 dolarów za baryłkę . Ubezpieczenie dla statków przepływających przez cieśninę stało się niedostępne lub zaporowo drogie, co praktycznie zamknęło ją dla ruchu komercyjnego .
• Ostrzeżenie Aramco: Dyrektor generalny saudyjskiego Aramco ostrzegł, że zakłócenia w Ormuzie stanowią „największy kryzys” w branży, a konsekwencje mogą być „katastrofalne”, jeśli blokada będzie się utrzymywać .

Birol wyraźnie powiązał kryzys z potencjałem Kanady, zauważając, że zakłócenie niezawodnych dostaw ropy z Zatoki Perskiej stwarza strategiczną szansę dla kanadyjskiego eksportu energii . Podkreślanie na konferencji znaczenia efektywności energetycznej było również przedstawiane jako kluczowa odpowiedź na presję związaną z bezpieczeństwem energetycznym i przystępnością cenową wywołaną kryzysem .

Perspektywy

Konferencja w Montrealu potwierdziła, że efektywność energetyczna jest centralnym narzędziem do osiągnięcia zarówno celów klimatycznych, jak i natychmiastowego rozwiązania wyzwań związanych z bezpieczeństwem energetycznym. Gdy świat zmaga się ze skutkami kryzysu w Ormuzie, zobowiązania podjęte w Montrealu i cele wyznaczone przez prezydencję COP31 zostaną przetestowane przez potrzebę szybkich, konkretnych działań. Nadchodzący szczyt COP31 w Antalyi będzie kluczowym momentem do przełożenia tych deklaracji na wiążące umowy międzynarodowe.