Raport UNDP: eskalacja na Bliskim Wschodzie a kryzys dotacji paliw kopalnych

Jeśli chodzi o szersze globalne dane dotyczące dotacji, aktualizacja MFW z 2025 roku oszacowała jawne (budżetowe) dotacje paliw kopalnych na 725 miliardów dolarów na świecie w 2024 roku (0,6% PKB), przy czym ukryte dotacje (nieuwzględnione koszty zewnętrzne) są znacznie większe .

2. Wpływ na kraje rozwijające się – w tym presja zadłużenia

Kraje rozwijające się ponoszą największy ciężar gospodarczych konsekwencji w kilku obszarach:

• Ogromny wzrost ubóstwa. Konflikt może pchnąć ponad 30 milionów ludzi na całym świecie w ubóstwo, a kraje rozwijające się są dotknięte najciężej . Tylko w regionie arabskim do 4 milionów ludzi może popaść w ubóstwo, co odwróci więcej niż rok wzrostu gospodarczego . W regionie Azji i Pacyfiku zagrożonych jest 8,8 miliona osób .
• Straty PKB. Straty PKB regionu arabskiego szacuje się na 120–194 miliardów dolarów (3,7–6,0% łącznego PKB) . Region Azji i Pacyfiku może stracić do 299 miliardów dolarów .
• Rosnące koszty energii i transportu. Rosnące koszty paliw i frachtu są najbardziej bezpośrednim zagrożeniem dla gospodarek rozwijających się uzależnionych od importu . Uderza to w ceny żywności, budżety gospodarstw domowych i małe przedsiębiorstwa.
• Presja zadłużenia i fiskalna. Kraje rozwijające się wydają setki miliardów dolarów na nadzwyczajne dotacje energetyczne, pozostawiając mniej środków na szkoły, szpitale i działania klimatyczne . Gospodarki afrykańskie, już borykające się z napiętą sytuacją fiskalną i finansową, doświadczają dodatkowego stresu z powodu zakłóconych szlaków handlowych, niestabilnych rynków energii i nawozów oraz presji kursowej . Kraje Azji Południowej należą do najciężej dotkniętych ze względu na wysoką zależność od importu energii .
• Potrójny szok. UNDP opisuje „potrójny szok” gwałtownego wzrostu cen energii, inflacji cen żywności i spowolnienia wzrostu gospodarczego, który jednocześnie uderza w regiony rozwijające się .

3. Proponowane rozwiązania

UNDP i powiązane agencje ONZ proponują zestaw powiązanych ze sobą działań politycznych:

• Ukierunkowane i tymczasowe transfery pieniężne są preferowanym rozwiązaniem dla krajów o ograniczonych możliwościach fiskalnych, zastępując szerokie, nieukierunkowane dotacje paliwowe .
• Reforma dotacji paliw kopalnych jest przedstawiana jako realna droga do stworzenia przestrzeni fiskalnej, którą można przeznaczyć na zielone inwestycje, korektę kosztów zewnętrznych środowiska i wzmocnienie ochrony socjalnej . UNDP opowiada się za „ograniczonymi w czasie planami działania, krokami w celu zamknięcia istniejących luk i wsparciem dla krajów o niższych dochodach” .
• Przekierowanie dotacji na czystą energię. UNDP opublikowało plany działania dotyczące przesunięcia dotacji paliw kopalnych w kierunku niskoemisyjnego transportu publicznego i innych zielonych inwestycji .
• Współpraca międzynarodowa i wsparcie dla krajów o niższych dochodach. Artykuł w Nature (współautorzy z perspektywy UNDP) podkreśla, że zobowiązania międzynarodowe powinny wymagać od krajów przedkładania własnych, ograniczonych w czasie planów wycofywania dotacji, przy wsparciu finansowym i technicznym dla krajów rozwijających się .
• Oddłużenie i rozszerzenie przestrzeni fiskalnej dla najbardziej narażonych krajów, choć szczegółowe propozycje restrukturyzacji długu nie są zawarte w przeanalizowanych materiałach.

Kluczowe zastrzeżenie: Wyniki wyszukiwania nie zawierają pojedynczego raportu UNDP, który szczegółowo prognozowałby wielkość globalnych dotacji paliw kopalnych na 2026 rok. UNDP koncentruje się na konsekwencjach kryzysu (ubóstwo, utrata PKB, napięcia fiskalne) i politycznym uzasadnieniu reformy dotacji, a nie na prognozowaniu ich poziomu. W celu uzyskania precyzyjnych danych o dotacjach na 2026 rok, bardziej bezpośrednim źródłem byłyby publikacje MFW lub Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA).