Facebook największym targowiskiem nielegalnego handlu dzikimi zwierzętami. Eksperci: Meta zarabia na tym krocie

W niedzielę 29 czerwca 2026 r. koalicja organizacji ochrony przyrody opublikowała raport oskarżający Meta o prowadzenie na Facebooku największego znanego nielegalnego rynku dzikich zwierząt na świecie – na platformie otwarcie reklamowano zagrożone wyginięciem małpy, nosorożce i martwe łuskowce . Raport opiera się na danych Global Initiative Against Transnational Organized Crime (GI-TOC) i innych organizacji badawczych.

Skala nielegalnego handlu

Dane zebrane od kwietnia 2024 do marca 2026 r. w 10 krajach wykazały:

• 21 904 ogłoszeń o sprzedaży dzikich zwierząt na 61 platformach internetowych, z czego 16 290 (74,37%) pochodziło z Facebooka .
• Oferowano 266 535 produktów pochodzenia zwierzęcego .
• Łączna wartość ofert (tam, gdzie podano ceny) wyniosła 65 mln dolarów . Facebook odpowiadał za około 98% tej wartości (ok. 63,7 mln dolarów) .
• Około 84% produktów pochodzenia zwierzęcego sprzedawanych na Facebooku znajdowało się na liście CITES (Konwencja o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem), a wiele pochodziło z gatunków sklasyfikowanych jako zagrożone lub ginące .

Funkcje platformy ułatwiające handel

Badacze wskazali kilka elementów Facebooka, które aktywnie wspomagają handel dzikimi zwierzętami:

• Grupy na Facebooku: Handlarze tworzą prywatne lub publiczne grupy poświęcone sprzedaży zwierząt, które są trudno dostępne dla zewnętrznych monitorów .
• Wzmacnianie algorytmiczne: Algorytm rekomendacji Facebooka promuje posty znanych handlarzy, zwiększając ich zasięg wśród potencjalnych nabywców .
• Szyfrowanie typu end-to-end na Messengerze: Utrudnia monitorowanie negocjacji i transakcji przez Meta lub organy ścigania .
• Brak proaktywnej moderacji: Meta usuwa tylko ułamek nielegalnych ogłoszeń, a wskaźnik blokowania postów dotyczących handlu spadł o około 9% w ciągu trzech lat .

Autorzy raportu stwierdzili, że Facebook jest „nie tylko jedną z wielu platform”, ale „centralną infrastrukturą publiczną, przez którą koncentruje się internetowy handel dzikimi zwierzętami” .

Podwójne zarabianie Meta

Naukowcy odkryli tzw. podwójne zarabianie (double-dipping) – Meta czerpie zyski z tej samej nielegalnej działalności na dwa sposoby:

• Udział w przychodach z reklam: Meta dzieli się przychodami z reklam z twórcami i administratorami grup, co oznacza, że handlarze publikujący ogłoszenia zarabiają zarówno dla siebie, jak i dla Meta .
• Model subskrypcyjny: Meta umożliwia administratorom grup pobieranie opłat abonamentowych za dostęp do prywatnych grup handlowych, a Meta bierze część tych opłat .
• Szerszy kontekst: Osobne śledztwo Reutera wykazało, że Meta przewiduje zarobek około 16 mld dolarów rocznie (10% całkowitych przychodów) z reklam związanych z oszustwami i zakazanymi produktami, w tym prawdopodobnie z reklam handlu dzikimi zwierzętami .

Stanowisko Meta

Meta oświadczyła, że zakazuje sprzedaży zagrożonych zwierząt na swoich platformach i jest członkiem Koalicji na rzecz Zwalczania Handlu Dzikimi Zwierzętami w Internecie (Coalition to End Wildlife Trafficking Online) wraz z Google, Amazon, TikTok, eBay, Etsy i innymi . Firma twierdzi też, że używa narzędzi opartych na AI do wykrywania i usuwania nielegalnych ogłoszeń i że między 2018 a 2021 rokiem usunęła lub zablokowała ponad 11,6 mln ogłoszeń dotyczących zagrożonych gatunków . W osobnej akcji w 2026 r. Meta zamknęła dziewięć grup na Facebooku w Indonezji po wspólnym śledztwie Mongabay i Bellingcat . Organizacje pozarządowe twierdzą jednak, że te działania są niewystarczające.

Samoregulacja zawiodła

Organizacje pozarządowe stwierdziły, że samoregulacja zawiodła – mimo przynależności do koalicji od 2018 r., platforma Meta stała się dominującym miejscem nielegalnej sprzedaży dzikich zwierząt, a wskaźnik usuwania ogłoszeń spadł . Badacze uznali zobowiązanie 11 gigantów technologicznych (w tym Meta) z czerwca 2026 r. do używania AI w walce z nielegalnym handlem za krok we właściwym kierunku, ale niewystarczający . Bez obowiązkowych przepisów, niezależnych audytów i kar finansowych dla platform czerpiących zyski z handlu, takie zobowiązania są – ich zdaniem – jedynie „greenwashingiem” . Raport wzywa do rządowych regulacji, zamiast polegania na dobrowolnych zobowiązaniach branży.