Porozumienie USA-Iran: Uwolnienie 6 mld dolarów, starcia militarne i nierozwiązane negocjacje nuklearne

29 czerwca 2026 r. prezydent Iranu Masoud Pezeszkian potwierdził, że 6 miliardów dolarów z irańskich aktywów zamrożonych w Katarze zostanie uwolnionych jako pierwsza transza z szerszej puli 12 miliardów dolarów. Stało się to po podpisaniu amerykańsko-irańskiego memorandum (MoU) . Ogłoszenie następuje w trakcie poważnych starć militarnych w pobliżu Cieśniny Ormuz, które nadwyrężyły tymczasowe porozumienie. Choć MoU przynosi natychmiastową ulgę sankcyjną, kluczowe negocjacje nuklearne pozostają nierozstrzygnięte.

Uwolnienie 6 miliardów dolarów

Prezydent Pezeszkian oświadczył, że 6 z 12 miliardów dolarów irańskich aktywów zamrożonych w Katarze zostanie zwróconych Teheranowi . Określił to uwolnienie jako część wstępnej umowy ze Stanami Zjednoczonymi, nazywając MoU „wielkim zwycięstwem” Iranu . Irańskie media państwowe poinformowały, że w ramach tego porozumienia zniesiono sankcje na ropę i petrochemikalia .

Fundusze stanowią część całkowitej kwoty 12 miliardów dolarów irańskich aktywów zamrożonych w Katarze . Pezeszkian stwierdził, że trwają przygotowania do transferu połowy szacowanej kwoty 12 miliardów dolarów, a wysiłki na rzecz uwolnienia pozostałych środków są kontynuowane .

Memorandum (MoU) – porozumienie ramowe USA-Iran

Islamabadzkie Memorandum zostało podpisane przez prezydenta USA Donalda Trumpa i prezydenta Iranu Masouda Pezeszkiana 17 czerwca 2026 r. w Pałacu Wersalskim po szczycie G7 . Pełny tekst 14-punktowego MoU został opublikowany przez wiele agencji prasowych .

Kluczowe zobowiązania USA w ramach MoU:

• Demontaż blokady morskiej Iranu w ciągu 30 dni, rozpoczynający się natychmiast po podpisaniu .
• Zobowiązanie do zniesienia wszelkich form sankcji wobec Iranu, w tym wynikających z rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ i Rady Gubernatorów MAEA, zgodnie z uzgodnionym harmonogramem .
• Natychmiastowe zniesienie sankcji na eksport irańskiej ropy naftowej i produktów petrochemicznych . Biuro Kontroli Aktywów Zagranicznych (OFAC) amerykańskiego Departamentu Skarbu wydało Generalną Licencję X, zezwalającą na niektóre transakcje energetyczne przez 60 dni, ważną do 21 sierpnia 2026 r. .
• Utworzenie funduszu o wartości co najmniej 300 miliardów dolarów na odbudowę i rozwój gospodarczy Iranu .

Zobowiązania Iranu:

• Zapewnienie swobodnego przepływu przez Cieśninę Ormuz dla całego transportu handlowego, z podejmowaniem przez Iran „najlepszych starań” na rzecz bezpiecznego przejścia przez 60 dni .
• Umożliwienie wjazdu inspektorom MAEA na swoje terytorium .
• Zgoda na negocjacje w sprawie ostatecznego kompleksowego porozumienia w 60-dniowym okresie negocjacyjnym, który może zostać przedłużony za obopólną zgodą .

Starcia militarne w pobliżu Cieśniny Ormuz

Tymczasowe porozumienie zostało poważnie wystawione na próbę przez serię starć militarnych w pobliżu Cieśniny Ormuz, kluczowego punktu dla około jednej piątej światowych dostaw ropy .

• 25 czerwca 2026 r. statek towarowy („Ever Lovely”) został trafiony dronem u wybrzeży Omanu, co skłoniło Międzynarodową Organizację Morską ONZ do wstrzymania ewakuacji statków przez cieśninę .
• 26 czerwca USA uderzyły na Iran w odpowiedzi na atak dronowy, co było najpoważniejszym testem kruchych rozejmów .
• Amerykańskie wojsko uderzyło w wiele celów w Iranie, w tym wyrzutnie rakiet, drony i nadbrzeżne radary w pobliżu Cieśniny Ormuz i na wyspie Keszm .
• Prezydent Trump potępił atak jako „głupie naruszenie” zawieszenia broni .
• Iran odpowiedział, uderzając w cele powiązane z siłami USA w Bahrajnie, a raporty wskazują, że irańskie rakiety i drony celowały w bazy powiązane z USA w Kuwejcie .

Krytykowane ustępstwa USA

Krytycy wskazali na kilka ustępstw USA jako zbyt hojnych:

• Natychmiastowe zniesienie sankcji naftowych: USA zniósł sankcje na irańską ropę, petrochemikalia i powiązane usługi bez czekania na ostateczne porozumienie nuklearne . Zniesienie obejmuje ropę naftową, produkty petrochemiczne oraz wszelkie powiązane usługi, w tym bankowe, ubezpieczeniowe i żeglugowe .
• Finansowanie odbudowy: Proponowany fundusz o wartości co najmniej 300 miliardów dolarów na odbudowę Iranu został skrytykowany jako nadmierny bez weryfikowalnych działań ograniczających program nuklearny .
• Zniesienie blokady: Demontaż blokady morskiej w ciągu 30 dni został uznany za zrzeczenie się przewagi negocjacyjnej przed weryfikowalnym ograniczeniem programu nuklearnego Iranu . Dowództwo Centralne USA (CENTCOM) rozpoczęło znoszenie blokady irańskich portów 18 czerwca 2026 r. .

Status nierozstrzygniętych negocjacji nuklearnych

MoU wyraźnie pozostawia kwestię nuklearną do 60-dniowych rozmów następczych. Według Arms Control Association, porozumienie „nie blokuje drogi Iranu do broni jądrowej”, ale może stworzyć ścieżkę do wznowienia negocjacji . Rada Stosunków Zagranicznych (Council on Foreign Relations) zauważyła, że MoU pozostawia wiele trudnych kwestii nierozstrzygniętych .

Kluczowe nierozstrzygnięte kwestie obejmują:

• Odmowę Iranu pełnego ujawnienia zapasów wzbogaconego uranu i umożliwienia weryfikacji MAEA. MAEA „nie może zweryfikować, czy Iran zawiesił wszelkie działania związane ze wzbogacaniem” .
• Rada Gubernatorów MAEA przyjęła 10 czerwca 2026 r. rezolucję żądającą, aby Iran zgłosił pozostały wzbogacony uran i umożliwił inspektorom jego weryfikację, co komplikuje rozmowy .
• Iran nie zezwolił inspektorom MAEA na dostęp do swoich obiektów nuklearnych zbombardowanych przez Izrael i USA w czerwcu 2025 r. .
• Wysoki rangą irański urzędnik stwierdził, że MoU zawiera ograniczenia nuklearne, ale Pezeszkian zapewnia również, że Iran „nigdy nie zrezygnuje z prawa do wzbogacania uranu” .
• MoU zawiera dwa odrębne zobowiązania nuklearne: Iran potwierdza, że nie będzie rozwijał broni jądrowej, a obie strony zgadzają się negocjować w sprawie dysponowania wzbogaconym materiałem Iranu. Jako środek tymczasowy, Iran zgadza się utrzymać status quo swojego programu nuklearnego, a USA zobowiązują się nie nakładać nowych sankcji .

Szef Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA) ONZ z zadowoleniem przyjął MoU i zaproponował spotkanie z obiema stronami w celu pomocy w środkach weryfikacyjnych .