Bruksela kontra Pekin: Bezprecedensowy deficyt handlowy i ryzyko wojny handlowej

W dniach 29–30 czerwca 2026 r. w Brukseli unijny komisarz ds. handlu Maroš Šefčovič gościł chińskiego ministra handlu Wang Wentao na rozmowach dotyczących pogłębiającej się nierównowagi handlowej między dwoma potęgami gospodarczymi . Spotkanie odbyło się w atmosferze rekordowego deficytu, zaostrzania europejskiej polityki handlowej i wyraźnych chińskich ostrzeżeń o możliwym odwecie. Oto oparty na faktach przegląd tego, co się wydarzyło, dlaczego to ważne i co może nastąpić dalej.

Rozmowy: Kto, kiedy i o czym

Šefčovič przedstawił rozmowy jako reset, a nie konfrontację. „Nasze stosunki handlowe z Chinami osiągnęły punkt, który wymaga resetu. Nie konfrontacji, ale przywrócenia równowagi” – oświadczył publicznie . Rozmowy poprzedziły wstępne wymiany zdań, w tym spotkanie 9–10 czerwca między wiceministrem handlu Chin Ling Ji a Ditte Juul Jørgensen (dyrektor generalną Dyrekcji Generalnej ds. Handlu i Bezpieczeństwa Gospodarczego Komisji Europejskiej), podczas którego przygotowywano grunt pod nowy mechanizm konsultacyjny .

Rekordowy deficyt 360 miliardów euro (ale nie wszech czasów)

Nagłówki zdominowały informacje o „rekordowym” deficycie, ale oficjalne dane wymagają dokładniejszego przyjrzenia się:

• W 2025 r. UE wyeksportowała do Chin towary o wartości 199,6 mld euro, a zaimportowała 559,4 mld euro, co dało deficyt handlowy w wysokości 359,8 mld euro . Dane Eurostatu podają tę kwotę na 359,9 mld euro, co oznacza wzrost o 2,7% rok do roku z 312,2 mld euro w 2024 r. .
• Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen i wiele mediów opisywało tę lukę jako około 1 mld euro dziennie .
• Rok 2025 był drugim najwyższym deficytem w historii, a nie rekordowym. Najwyższy wynik pozostaje 397,3 mld euro w 2022 r. .
• Pierwszy kwartał 2026 r. przyniósł deficyt w wysokości 98 mld euro, najwyższy od III kwartału 2022 r. .
• Rok 2025 był także pierwszym, w którym każde z 27 państw członkowskich UE odnotowało deficyt handlowy w handlu towarami z Chinami .

Dlaczego to ważne: deficyt ma charakter strukturalny – podwoił swoją wartość i wzrósł ponad pięciokrotnie pod względem wolumenu w latach 2015–2025 – i stał się centralnym punktem politycznej podatności na naciski ze strony krajowych gałęzi przemysłu.

Nowy mechanizm konsultacji handlowych i inwestycyjnych

W tygodniach poprzedzających spotkanie w Brukseli pojawił się kluczowy rezultat procesu. W dniach 9–10 czerwca 2026 r. Ling Ji i Juul Jørgensen przeprowadzili – jak to określono – „dogłębne i wszechstronne” dyskusje na temat ustanowienia mechanizmu konsultacji handlowych i inwestycyjnych Chiny-UE . Mechanizm ten ma stanowić platformę ustrukturyzowanego dialogu, aby rozwiązywać tarcia, zanim przerodzą się one w formalne spory. Obie strony zgodziły się dążyć do „praktycznych rezultatów” podczas jego pierwszego posiedzenia .

Rosnąca presja europejska na chińską nadprodukcję

Rozmowy w Brukseli nie odbywały się w próżni. Europejski impet polityczny do przeciwdziałania chińskiemu eksportowi przemysłowi narastał od miesięcy:

• W maju 2026 r. koalicja pięciu państw członkowskich – Hiszpanii, Włoch, Holandii, Francji i Litwy – formalnie wezwała Komisję Europejską do przyjęcia ostrzejszych narzędzi handlowych wobec chińskiej nadprodukcji przemysłowej, opowiadając się za szerszymi środkami ochronnymi i szybszymi cłami awaryjnymi .
• Liderzy UE na szczycie Rady Europejskiej w czerwcu 2026 r. zgodzili się zaostrzyć obronę handlową przed napływem chińskiego eksportu, który urzędnicy określili jako egzystencjalne zagrożenie dla europejskiego przemysłu .
• Parlament Europejski uznał tanie chińskie eksporty pojazdów elektrycznych i nadprodukcję za bezpośrednie zagrożenie dla europejskiego sektora motoryzacyjnego .
• Od lipca 2026 r. UE zmniejszy bezcłowe kontyngenty na stal o 47%, z około 33 mln ton do 18,3 mln, i podwoi cła poza kontyngentem z 25% do 50% do 2031 r. .
• Komisja Europejska rozważa przepisy mające zmusić przedsiębiorstwa w wrażliwych sektorach do dywersyfikacji dostawców – do co najmniej trzech źródeł – co szczególnie ograniczyłoby zależność od Chin .

Umiarkowane oczekiwania na przełom

Mimo intensywnego harmonogramu dyplomatycznego, oczekiwania na konkretne porozumienie były niskie. EUobserver opisał spotkanie 29 czerwca jako „wydarzenie decydujące o przyszłości”, ale większość analityków postrzegała rozmowy jako ćwiczenie z zarządzania eskalacją – utrzymanie otwartych kanałów komunikacji, a nie wypracowywanie ustępstw . Głębokie strukturalne różnice zdań w kwestii subsydiów przemysłowych, dostępu do rynku i przyczyn nierównowagi pozostały nierozwiązane.

Ostrzeżenia Pekinu przed protekcjonizmem

Chiny przystąpiły do rozmów z defensywną i wyraźną postawą ostrzegawczą:

• Pod koniec maja 2026 r. Pekin ostrzegł, że natychmiast zastosuje środki odwetowe, jeśli UE wdroży proponowane narzędzia wymierzone w chińską nadprodukcję, sygnalizując możliwość wszczęcia postępowań antydyskryminacyjnych i dotyczących bezpieczeństwa łańcucha dostaw .
• Chińskie Ministerstwo Handlu ostrzegło, że jeśli UE wprowadzi „jednostronne instrumenty handlowe” lub dyskryminujące ograniczenia, Chiny „zdecydowanie podejmą środki zaradcze” w celu ochrony swoich interesów .
• Ambasador Chin przy UE, Cai Run, oświadczył, że Pekin jest „w pełni świadomy” obaw bloku, podkreślił, że Chiny „nigdy celowo nie dążyły do nadwyżki handlowej”, i wezwał do rozwiązywania problemów poprzez dialog, stanowczo sprzeciwiając się protekcjonizmowi .
• Rzeczniczka chińskiego MSZ Mao Ning powtórzyła, że istotą stosunków gospodarczych UE-Chiny jest „wzajemna korzyść i obopólnie korzystna współpraca” oraz wezwała UE do przestrzegania wolnego handlu i uczciwej konkurencji .

Szerszy kontekst: cła na pojazdy elektryczne i dywersyfikacja łańcucha dostaw

Cła na pojazdy elektryczne. Spór wokół pojazdów elektrycznych (EV) pozostaje centralnym punktem zapalnym. Komisja Europejska stwierdziła w czerwcu 2024 r., że chińskie EV korzystają z nieuczciwych subwencji i nałożyła tymczasowe cła wyrównawcze w wysokości od 17,4% do 38,1% . W październiku 2024 r. weszły w życie cła ostateczne sięgające 45% . W styczniu 2026 r. UE wydała wytyczne zezwalające chińskim producentom EV na zastąpienie ceł zobowiązaniami do minimalnych cen, co daje możliwość wyjścia z impasu . Dane Mercator Institute wskazują, że chiński eksport EV był głównym motorem rekordowej nadwyżki handlowej Pekinu z UE w pierwszym kwartale 2026 r. .

Dywersyfikacja łańcucha dostaw. Komisja Europejska rozważa obecnie przepisy, które zmusiłyby firmy w wrażliwych sektorach do zmniejszenia zależności od pojedynczych dostawców – w szczególności z Chin – i dywersyfikacji do co najmniej trzech źródeł . To część unijnej strategii bezpieczeństwa gospodarczego, która opiera się na logice „promuj, chroń i partneruj”, łącząc obronę rynku z budowaniem krajowego potencjału .

Stal i nie tylko. Konfrontacja rozszerzyła się z EV na stal (z 47% redukcją kontyngentów), maszyny i sprzęt elektryczny – dwie największe kategorie produktów w handlu między UE a Chinami . Analitycy z Atlantic Council zauważają, że to, co zaczęło się jako debata na temat chińskich pojazdów elektrycznych, przekształciło się w znacznie szerszą konfrontację ze strukturalnymi konsekwencjami chińskiej nadprodukcji przemysłowej, która obecnie obejmuje komponenty wiatrowe, panele słoneczne i półprzewodniki dojrzałej technologii .

Perspektywy

Rozmowy w Brukseli odzwierciedlają relacje w punkcie zwrotnym. Obie strony inwestują w mechanizmy dialogu, aby zarządzać eskalacją, ale czynniki strukturalne – chińska nadprodukcja, rosnący deficyt UE i presja polityczna w Europie na rzecz silniejszej obrony handlowej – nie wykazują oznak osłabienia. Ryzyko wojny handlowej pozostaje wysokie, ale spotkanie 29 czerwca sygnalizuje obopólną preferencję, przynajmniej na razie, do kontynuowania rozmów, a nie jednostronnej eskalacji.