Bank Rozrachunków Międzynarodowych bije na alarm: wysoki dług publiczny i lewarowane fundusze hedgingowe to groźna mieszanka dla światowych rynków obligacji [6][9]

Bank Rozrachunków Międzynarodowych (BIS) – instytucja pełniąca funkcję banku centralnego dla banków centralnych – opublikował 28 czerwca 2026 r. swój Raport Roczny za 2026 r. i zawarł w nim ostrzeżenie, że globalnemu systemowi finansowemu zagraża nowe, niebezpieczne zjawisko. Raport identyfikuje „węzeł stabilności fiskalno-finansowej” (fiscal-financial stability nexus), który powstaje w wyniku połączenia dwóch trendów: rekordowo wysokiego długu publicznego w gospodarkach rozwiniętych oraz coraz większej, silnie lewarowanej roli funduszy hedgingowych na rynkach obligacji skarbowych . Dynamika ta – zdaniem BIS – stwarza warunki do nagłych, samonapędzających się kryzysów rynkowych, które mogą przytłoczyć zdolności obronne banków centralnych.

Sedno ostrzeżenia: niebezpieczne sprzężenie

Raport BIS wskazuje, że dwa długotrwałe trendy zbiegły się teraz, tworząc ryzyko systemowe:

• Rekordowo wysoki dług publiczny i wyższe stopy procentowe poważnie nadwyrężyły sytuację fiskalną rządów, zostawiając im znikome pole manewru na wypadek przyszłych recesji czy wstrząsów .
• Rosnąca rola funduszy hedgingowych na rynkach obligacji skarbowych wzmacnia i przyspiesza przenoszenie napięć rynkowych, zwłaszcza w głównych gospodarkach rozwiniętych . Ich wykorzystanie wysokiej dźwigni finansowej, szczególnie w tzw. transakcjach wartości względnej (relative value trades), czyni je podatnymi na gwałtowne zmniejszanie dźwigni (deleveraging) .

Wzajemne oddziaływanie tych czynników tworzy to, co BIS nazywa „nowym węzłem stabilności suwerenno-finansowej” . W tym środowisku utrata zaufania do ścieżki zadłużenia rządu może rozprzestrzeniać się z alarmującą szybkością. Pełniący obowiązki dyrektora BIS, Frank Smets, ostrzegł, że taka wycena ryzyka może gwałtownie zacieśnić warunki finansowe, skomplikować politykę banków centralnych i skłonić je do interwencji, które mogą podważyć dyscyplinę rynkową i fiskalną . Raport ocenia również płynność na głównych rynkach obligacji jako bardziej kruchą, ze względu na rozciągnięte wyceny aktywów i samozadowolenie inwestorów .

Próba generalna: kryzys brytyjskich gilts w 2022 r.

Kryzys na rynku brytyjskich obligacji skarbowych (gilts) z 2022 r. jest bezpośrednim, obrazowym przykładem z życia wziętym, ilustrującym mechanizm, przed którym obecnie ostrzega BIS .

• Wyzwalacz i spirala: Po ogłoszeniu tzw. „minibudżetu” 23 września 2022 r., gwałtowny wzrost rentowności brytyjskich obligacji (o ponad 100 punktów bazowych w ciągu czterech dni) wywołał przymusową sprzedaż przez lewarowane fundusze LDI (Liability Driven Investment) zarządzające aktywami emerytalnymi. To zapoczątkowało samonapędzającą się spiralę: rosnące rentowności, parująca płynność na rynku i kolejne przymusowe wyprzedaże . Łączna wartość netto sprzedaży obligacji skarbowych między 23 września a 14 października przekroczyła 36 miliardów funtów .
• Interwencja banku centralnego: Bank Anglii został zmuszony do interwencji 28 września 2022 r., uruchamiając nadzwyczajny program skupu obligacji, by przerwać spiralę i ustabilizować rynek .
• Podobieństwa do ostrzeżenia BIS: Kryzys LDI pokazał, jak skoncentrowane, lewarowane pozycje na rynku obligacji skarbowych, nawet w przypadku instytucji niebankowych (funduszy emerytalnych), mogą wzmocnić wstrząs fiskalny i przekształcić go w wydarzenie o zasięgu systemowym. Raport BIS ostrzega, że fundusze hedgingowe odgrywają obecnie podobną rolę—ale na szerszym zestawie rynków obligacji skarbowych gospodarek rozwiniętych . W listopadzie 2025 r. netto pożyczki funduszy hedgingowych na rynku repo gilts wynosiły blisko 100 miliardów funtów, a ponad 90% z nich było skoncentrowane w rękach niewielkiej liczby funduszy .

Erozja kluczowego zabezpieczenia rynkowego: zmieniające się korelacje obligacji i akcji

Ostrzeżenie BIS jest pogłębione przez istotną zmianę strukturalną: erozję tradycyjnie ujemnej korelacji między obligacjami a akcjami . Raport MFW o globalnej stabilności finansowej (kwiecień 2026) zauważa, że coraz częstsze wstrząsy podażowe uszkodziły tę „relację zabezpieczającą” (hedging relationship) . Oznacza to, że w okresie napięć obligacje mogą już nie zapewniać zabezpieczenia portfela, które dawały wcześniej. Ryzyko polega na jednoczesnym zmniejszaniu dźwigni na obu rynkach, co potęguje straty dla lewarowanych inwestorów i wzmacnia napięcia systemowe .

Recepta BIS: apel o dyscyplinę polityczną

Raport BIS wzywa do pilnych i skoordynowanych działań na wielu frontach polityki :

• Ochrona stabilności cen: Banki centralne muszą utrzymać niezachwiane zaangażowanie w kontrolę inflacji .
• Zapewnienie stabilności fiskalnej: Rządy muszą odbudować bufory fiskalne i zmniejszyć zadłużenie, aby złagodzić jedno z największych zagrożeń dla globalnej stabilności finansowej .
• Rozszerzenie regulacji na instytucje niebankowe (NBFI): Regulacje muszą objąć niebankowe instytucje finansowe (NBFI), w tym fundusze hedgingowe, które są obecnie znacznie słabiej regulowane niż banki . Dyrektor generalny BIS, Pablo Hernández de Cos, wcześniej wskazał, że ograniczenie wysoce lewarowanych zakładów funduszy hedgingowych na rynkach obligacji skarbowych powinno być priorytetem polityki .
• Ograniczenie dźwigni funduszy hedgingowych: BIS wzywa decydentów do wdrożenia „zgodnych regulacji” (congruent regulation) oraz tymczasowych, ukierunkowanych i łatwo odwracalnych zabezpieczeń płynnościowych, aby zapobiec nieuporządkowanemu zmniejszaniu dźwigni .
• Przeprowadzenie reform strukturalnych: Rządy powinny wdrożyć reformy strukturalne, aby zwiększyć wzrost produktywności i poprawić odporność gospodarki na wstrząsy podażowe .
• Działać teraz, nie później: BIS podkreśla, że dyscyplina w polityce monetarnej, fiskalnej i regulacyjnej poszerza pole manewru dla pozostałych działań; opóźnienie tylko sprawi, że konieczne dostosowania będą bardziej kosztowne .