Iran stawia granice negocjatorom. Program nuklearny nie podlega rozmowom z USA

Ton komunikatu pokazuje, jak silne są obawy irańskich twardogłowych, że negocjatorzy mogą w dążeniu do ostatecznego porozumienia zgodzić się na zbyt daleko idące ustępstwa.

Co przewiduje memorandum z Islamabadu?

Ostrzeżenie pojawiło się niespełna dwa tygodnie po podpisaniu 15 czerwca 2026 r. przez USA i Iran 14-punktowego memorandum of understanding (MoU), czyli porozumienia ramowego. Dokument, określany jako memorandum z Islamabadu, ma stworzyć warunki do zakończenia działań wojennych i rozpoczęcia negocjacji nad pełną umową .

Zawieszenie broni i kwestie wojskowe

• Strony zobowiązały się do natychmiastowego i trwałego zakończenia działań wojskowych na wszystkich frontach, w tym w Libanie .
• USA miały natychmiast znieść blokadę morską irańskich portów .
• Obie strony zobowiązały się powstrzymać od użycia siły oraz groźby jej użycia .

60 dni na porozumienie końcowe

• Memorandum uruchomiło 60-dniową fazę dyplomatyczną, liczoną od 15 czerwca. W tym czasie USA i Iran mają negocjować kompleksowe porozumienie obejmujące kwestie nuklearne, zniesienie sankcji i bezpieczeństwo regionalne .
• W okresie negocjacji zawieszenie broni pozostaje w mocy .

Sankcje, ropa i żegluga

• Iran może natychmiast rozpocząć eksport ropy po podpisaniu memorandum .
• USA zgodziły się czasowo zawiesić sankcje dotyczące irańskiego eksportu ropy i powiązanych usług .
• W ramach ustaleń mają zostać uwolnione irańskie zamrożone aktywa, szacowane na 80–100 mld dolarów .
• Iran zobowiązał się do zapewnienia przez 60 dni bezpłatnego, bezpiecznego przepływu statków handlowych przez Cieśninę Ormuz .

Program nuklearny odłożony na później

Samo memorandum nie rozstrzyga kwestii wzbogacania uranu. Rozmowy nuklearne zostały w całości przesunięte do 60-dniowej fazy negocjacji . Iran zobowiązał się nie rozwijać broni nuklearnej, ale szczegółowe limity wzbogacania i los istniejących zapasów pozostawiono otwarte .

Najtrudniejszy punkt: zapas wzbogaconego uranu

Największą przeszkodą pozostaje przyszłość irańskiego zapasu uranu wzbogaconego do poziomu bliskiego wojskowemu . Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (MAEA) szacuje, że Iran posiada około 441 kg uranu wzbogaconego do 60 proc. To poziom oddalony o jeden techniczny etap od około 90 proc., uznawanych za poziom wymagany do produkcji broni nuklearnej . Dyrektor generalny MAEA Rafael Grossi oceniał, że po dalszym wzbogaceniu taki zapas mógłby wystarczyć do wytworzenia materiału dla ponad 10 głowic nuklearnych .

Waszyngton domaga się, by zapas został wywieziony z Iranu, rozcieńczony albo w inny sposób unieszkodliwiony . Tymczasem pod koniec maja 2026 r. Mojtaba Khamenei miał wydać stanowczą instrukcję: „Ani jeden gram nie opuści [Iranu]”. Według dwóch wysokich rangą irańskich źródeł cytowanych przez Reutersa oznacza to, że cały wzbogacony uran ma pozostać na terytorium kraju .

To stanowisko bezpośrednio koliduje z kluczowym żądaniem USA i jest szeroko opisywane jako największa pojedyncza przeszkoda na drodze do kompleksowego porozumienia . Szef irańskiej organizacji energii atomowej Mohammad Eslami powiedział ponadto, że każda umowa końcowa musi uznawać prawo Iranu do wzbogacania uranu . To kolejna czerwona linia sprzeczna ze stanowiskiem Waszyngtonu.

Spór w Waszyngtonie i niepokój irańskich twardogłowych

Debata w USA

W Stanach Zjednoczonych memorandum spotkało się z krytyką zarówno ze strony przeciwników ustępstw wobec Iranu, jak i polityków uważających, że dokument nie idzie wystarczająco daleko.

• Republikańscy senatorowie zażądali formalnego głosowania nad memorandum. Krytykowali Biały Dom za brak przejrzystości oraz podpisanie dokumentu przez wiceprezydenta JD Vance’a bez wcześniejszych konsultacji z Kongresem .
• Konserwatywni politycy i analitycy sugerowali, że Kongres może zablokować albo odrzucić porozumienie. Spór pogłębił wewnętrzne podziały w Partii Republikańskiej dotyczące tego, czy administracja nie oddała zbyt wiele przed rozwiązaniem kwestii nuklearnej .
• Progresywny Klub Kongresu wcześniej sprzeciwiał się dodatkowemu finansowaniu wojny z Iranem. Odłożenie kwestii nuklearnych w memorandum krytykowali zarówno „jastrzębie”, uznające je za zbyt daleko idące ustępstwo, jak i „gołębie”, według których nie zapewnia ono wystarczająco dużo .
• Demokraci w Senacie dziewięciokrotnie próbowali doprowadzić do przyjęcia rezolucji na mocy War Powers Resolution, która formalnie zakończyłaby działania wojenne. Ostatnia próba upadła stosunkiem głosów 47–48 .

Obawy w Iranie

Samo ostrzeżenie Zgromadzenia Ekspertów jest sygnałem, że irański establishment duchowny obawia się przekroczenia przez negocjatorów granic wyznaczonych przez Khameneiego .

Twardogłowi postrzegają memorandum jako potencjalną pułapkę: Iran otrzymuje ulgę sankcyjną i możliwość ponownego otwarcia Cieśniny Ormuz, ale nie ma gwarancji zachowania prawa do wzbogacania uranu — kwestii, którą Khamenei uznał za niepodlegającą negocjacjom .

Niektórzy przedstawiciele tego obozu twierdzą, że 60-dniowy termin jest amerykańską taktyką mającą doprowadzić do ustępstw nuklearnych po tym, jak Teheran spełnił już swoje zobowiązania dotyczące Cieśniny Ormuz i eksportu ropy. W takim scenariuszu Iran miałby przystąpić do dalszych rozmów z mniejszą siłą przetargową .

Także Izrael wyraża poważne obawy. Według przytaczanych ocen nierozwiązanie kwestii zapasu uranu może zostać uznane przez Izrael za niedopuszczalne zagrożenie bezpieczeństwa, a memorandum nie zawiera gwarancji bezpieczeństwa dla tego państwa .

Co dalej?

Memorandum wstrzymało działania zbrojne i doprowadziło do ponownego otwarcia Cieśniny Ormuz, ale jednocześnie uruchomiło odliczanie do rozwiązania najtrudniejszego problemu: czy Iran zgodzi się usunąć z kraju uran wzbogacony do poziomu bliskiego wojskowemu, skoro przywódca duchowy nakazał, by „ani jeden gram” nie opuścił irańskiego terytorium .

Zarówno Waszyngton, jak i Teheran mierzą się z silnym sprzeciwem wewnętrznym. Presja polityczna po obu stronach może doprowadzić do rozpadu ramowego porozumienia, zanim upłynie 60 dni. Oświadczenie Zgromadzenia Ekspertów jasno pokazuje, że irańskie kierownictwo duchowne będzie przeciwstawiać się każdej umowie, która dotknie uznawanych przez nie za nienaruszalne praw nuklearnych.